Prosto w prawo Skróty klawiszowe⌘KCtrl KPrzejdź do przepisu, ustawy albo sygnatury/Pole pytania albo wyszukiwania na stronie← →Poprzedni i następny artykuł albo strona listyCKopiuj przypis; z zaznaczonym tekstem cytat z przypisemLKopiuj linkFUkryj albo pokaż spis treści ustawyEscZamknij panel, menu albo okno?Lista skrótów Dla profesjonalistyPro
Spis treści, przepisy i wyszukiwarka

Powołane przepisy 2

Interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowejz 26 października 2026 r., sygn. 0114-KDIP4-3.4012.471.2026.2.DS

Interpretacja aktualnaStanowisko prawidłoweTekst u wydawcy: EUREKA

Interpretacja indywidualna wiąże organ tylko w sprawie osoby, która o nią wystąpiła, i tylko przy opisanym stanie faktycznym. Innym pokazuje, jak organ rozumie przepisy.

TezaOpodatkowanie opłat za rozwiązanie umowy przed terminem i niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów oraz braku prawa do odliczenia podatku naliczonego w związku z uiszczaniem kar umownych na rzecz Kontrahenta.

Interpretacja indywidualna - stanowisko prawidłowe Szanowni Państwo, stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego podatku od towarów i usług jest prawidłowe.

Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej

22 lipca 2026 r. wpłynął Państwa wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy opodatkowania opłat za rozwiązanie umowy przed terminem i niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów oraz braku prawa do odliczenia podatku naliczonego w związku z uiszczaniem kar umownych na rzecz Kontrahenta. Uzupełnili go Państwo pismem z 2 października 2026 r. (wpływ 2 października 2026 r.) - w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:

Opis stanu faktycznego

A. S.A. (dalej: „Spółka” lub „Wnioskodawca”) należy do Grupy A., będącej grupą energetyczną działającą w obszarze wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, dystrybucji i obrotu oraz sprzedaży energii elektrycznej dla klientów detalicznych i biznesowych. Spółka prowadzi działalność gospodarczą, której przeważającym przedmiotem jest handel (obrót) energią elektryczną. Spółka posiada koncesje na obrót energią elektryczną, jak również obrót gazem ziemnym z zagranicą oraz obrót paliwami gazowymi, udzielone przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.

W ramach prowadzonej działalności Spółka pełni funkcję podmiotu odpowiedzialnego za bilansowanie handlowe, tj. uczestnika rynku obrotu energią, który pobiera w czasie rzeczywistym dane pomiarowe od operatorów sieci dystrybucyjnej, kontroluje ilość popytu na energię i podaży energii oraz w razie potrzeby bilansuje energię na rynku bilansującym na rzecz podmiotów, z którymi posiada zawarte stosowne umowy dotyczące obrotu energią elektryczną (w tym wytwórców oraz odbiorców energii).

W celu realizacji przedmiotu swojej działalności Spółka zawiera z odbiorcami umowy dotyczące sprzedaży energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia dotyczących energii elektrycznej (stanowiących, zgodnie z art. 120 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii, dokument poświadczający odbiorcy końcowemu, że określona w tym dokumencie ilość energii elektrycznej wprowadzonej do sieci dystrybucyjnej lub sieci przesyłowej została wytworzona z odnawialnych źródeł energii w instalacjach odnawialnego źródła energii).

Spółka zawiera z odbiorcami zarówno umowy dotyczące fizycznych dostaw energii (tzw. umowy Power Purchase Agreement - PPA), stanowiące długoterminowe kontrakty dotyczące dostaw energii elektrycznej zawierane pomiędzy dostawcą energii a klientem (konsumentem energii elektrycznej lub jej sprzedawcą), w ramach których Spółka zobowiązuje się do dokonywania fizycznych dostaw energii pochodzącej z odnawialnych źródeł wraz z powiązanymi z nią gwarancjami pochodzenia na rzecz odbiorców w okresie trwania umowy po określonej cenie, jak i umowy dotyczące tzw. wirtualnych dostaw energii (tzw. umowy Virtual Power Purchase Agreement - vPPA), stanowiące kontrakt finansowy (tzw. kontrakt różnicowy) służący długoterminowemu zabezpieczeniu kosztów energii elektrycznej, w ramach którego nie dochodzi do fizycznej dostawy energii elektrycznej pomiędzy stronami, lecz którego istotą jest tzw. mechanizm różnicowy, sprowadzający się do rozliczeń finansowych pomiędzy stronami dotyczącymi różnicy pomiędzy ceną umowną energii elektrycznej, a ceną przyjętą jako cena odniesienia, dla określonej ilości energii elektrycznej w danym okresie rozliczeniowym.

W ramach zawieranych przez Spółkę umów dotyczących rozliczeń finansowych dotyczących sprzedaży energii elektrycznej (tj. umów vPPA) może dochodzić również do sprzedaży gwarancji pochodzenia dotyczących energii elektrycznej. Spółka zawiera również umowy dotyczące sprzedaży samych gwarancji pochodzenia (której nie towarzyszą fizyczne dostawy energii ani umowa vPPA dotycząca rozliczeń finansowych związanych z energią elektryczną). W powyższych umowach Spółka oraz kontrahent ustalają m.in. następujące opłaty oraz kary umowne.

1. Opłaty za rozwiązanie umowy przed terminem Zawierane przez Spółkę umowy dotyczące sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia energii elektrycznej lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia przewidują możliwość dokonania przez każdą ze stron (tj. zarówno przez Spółkę, jak i przez kontrahenta Spółki) rozwiązania umowy zawartej na czas określony przed terminem, na jaki dana umowa została zawarta (z zachowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia lub ze skutkiem natychmiastowym, w zależności od postanowień danej umowy i okoliczności będącej podstawą rozwiązania), w sytuacji zaistnienia określonej okoliczności faktycznej wskazanej w umowie.

Zgodnie z zawartymi w umowach zapisami dotyczącymi rozwiązania umowy przed terminem, na jaki dana umowa została zawarta, każda ze stron umowy, która nie dopuściła się naruszenia określonych w danej umowie warunków dotyczących realizacji umowy („Strona Nienaruszająca”) ma prawo rozwiązać umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia określonego w danej umowie lub, w sytuacjach określonych w umowie, ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku istotnego naruszenia Umowy („Istotna Przyczyna”) przez drugą Stronę („Strona Naruszająca”), które to naruszenie nie jest usprawiedliwione wystąpieniem żadnej z określonych w danej umowie okoliczności zwalniających.

Przez istotne naruszenie postanowień umowy stanowiące Istotną Przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy przed upływem terminu, rozumiane są zdarzenia określone każdorazowo w danej umowie, którymi mogą być m.in.: opóźnienie w zapłacie jakichkolwiek kwot należnych na podstawie umowy przez wskazany w umowie okres; niedostarczenie lub nieutrzymanie w mocy określonych gwarancji dotyczących wykonania umowy, do których dostarczenia dana strona umowy się umownie zobowiąże; niewypłacalność strony lub innego rodzaju trwała niezdolność strony do wykonywania jej zobowiązań wynikających z umowy; wstrzymanie przez podmiot pełniący funkcję operatora systemu dystrybucyjnego (tj. przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się eksploatacją elektroenergetycznej sieci dystrybucyjnej, do której przyłączone są instalacje, w których wytwarzana jest energia, albo miejsca dostarczania energii) świadczenia usług dystrybucyjnych na rzecz strony; przedłożenie niezgodnego z prawdą lub stanem faktycznym w sposób mający istotny niekorzystny wpływ na wykonywanie lub możliwość wykonywania umowy oświadczenia lub zapewnienia złożonego przez stronę zgodnie z umową, naruszenie przez stronę istotnych zobowiązań wynikających z umowy (dotyczących np. raportowania, cesji umowy i zmiany kontroli nad stroną, zachowania poufności); wypowiedzenie przez odbiorcę końcowego umowy zawartej na czas określony w wyniku realizacji uprawnienia na podstawie odpowiednich regulacji prawa energetycznego; naruszenie przez stronę któregokolwiek z istotnych zobowiązań wynikających z umowy oraz nieusunięcie takiego naruszenia w dodatkowym terminie określonym przez Stronę Nienaruszającą w wezwaniu do usunięcia naruszenia; zaistnienie innego rodzaju okoliczności uzasadniających rozwiązanie przez jedną ze strony umowy przed upływem terminu, na jaki dana umowa została zawarta, określonych każdorazowo w umowie.

Prawo do rozwiązania umowy nie przysługuje stronie, która swoim zachowaniem spowodowała naruszenie umowy.

W przypadku rozwiązania umowy z powodu Istotnej Przyczyny Strona Naruszająca zobowiązana jest na podstawie umowy do zapłaty na rzecz Strony Nienaruszającej opłaty za rozwiązanie, w wysokości odpowiadającej należnościom określonym zgodnie z umową, należnym za okres od dnia wcześniejszego rozwiązania umowy do końca okresu, w którym zgodnie z umową lub zawartymi na podstawie umowy pomiędzy Spółką oraz kontrahentem porozumieniami transakcyjnymi dotyczącymi transakcji będących przedmiotem umowy, miała odbywać się sprzedaż energii elektrycznej i/lub sprzedaż gwarancji pochodzenia dotyczących energii elektrycznej lub (w przypadku tzw. umów vPPA), w którym zgodnie z umową miały odbywać się rozliczenia finansowe dotyczące energii elektrycznej, skalkulowanym w sposób określony w umowie na podstawie wolumenu energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia lub rozliczeń dotyczących energii elektrycznej, pozostałych do realizacji do zakończenia okresu mającego zastosowanie w przypadku, w którym umowa nie zostałaby rozwiązana przed upływem terminu na jaki została zawarta, przy zastosowaniu określonych w danej umowie cen energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia lub rozliczeń dotyczących energii elektrycznej, zgodnie z przedmiotem danej umowy.

2. Opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia Zawierane przez Spółkę umowy zawierają również postanowienia dotyczące opłat należnych Spółce za niewykonanie przez kontrahenta jego zobowiązań, wynikających z umowy lub zawartych na podstawie umowy porozumień transakcyjnych, do odbioru określonego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia energii elektrycznej.

Opłata ta należna jest w przypadku niewykonania przez kontrahenta jego zobowiązań do odbioru określonego wolumenu gwarancji pochodzenia, tj. nieprzyjęcia przez kontrahenta lub inny wskazany przez niego podmiot oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia, złożonej przez Spółkę zgodnie z warunkami zawartej z kontrahentem umowy. Kontrahent zobowiązany jest w takim przypadku do zapłaty na rzecz Spółki opłaty o charakterze gwarancyjnym, równej iloczynowi ceny kontraktowej gwarancji pochodzenia określonej zgodnie z umową oraz wolumenu niezakupionych lub nieodebranych zgodnie z warunkami danej umowy gwarancji pochodzenia.

3. Kary umowne za brak złożenia oferty lub brak dokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia zgodnie z warunkami umowy Zawierane przez Spółkę umowy zawierają również postanowienia dotyczące kar umownych za brak złożenia oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia energii elektrycznej zgodnie z warunkami umowy.

Zgodnie z tymi postanowieniami, jeżeli Spółka (jako sprzedawca) nie złoży oferty sprzedaży zgodnej z zawartym na warunkach określonych w umowie porozumieniem transakcyjnym z przyczyn, za które ponosi ona odpowiedzialność, lub też z innych przyczyn będących wynikiem działania lub zaniechania Spółki nie zostanie dokonana sprzedaż gwarancji pochodzenia w ilości określonej zgodnie z postanowieniami zawartego na podstawie umowy porozumienia transakcyjnego, kontrahent (jako kupujący) może, według swojego uznania, albo dochodzić od Spółki naprawienia szkody rzeczywistej na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, albo żądać od Spółki uiszczenia kary umownej, bez względu na wysokość poniesionej szkody, w wysokości stanowiącej iloczyn niedostarczonej ilości gwarancji pochodzenia oraz ceny jednostkowej netto określonej w zawartym porozumieniu transakcyjnym.

Zapłata kary umownej wyczerpuje wszelkie roszczenia kontrahenta wobec Spółki z tytułu braku złożenia przez Spółkę oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia lub niedokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia w ilości określonej zgodnie z postanowieniami zawartego na podstawie umowy porozumienia transakcyjnego.

Uzupełnienie i doprecyzowanie opisu stanu faktycznego Zgodnie z zawartymi w umowach zawieranych przez Spółkę zapisami dotyczącymi opłat za rozwiązanie, każda ze stron umowy, która nie dopuściła się naruszenia określonych w danej umowie warunków dotyczących realizacji umowy („Strona Nienaruszająca”) ma prawo rozwiązać umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia określonego w danej umowie lub, w sytuacjach określonych w umowie, ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku istotnego naruszenia Umowy („Istotna Przyczyna”) przez drugą Stronę („Strona Naruszająca”), które to naruszenie nie jest usprawiedliwione wystąpieniem żadnej z określonych w danej umowie okoliczności zwalniających.

Zatem każda ze stron umowy (zarówno Spółka, jak i Kontrahent, w zależności od tego która ze stron umowy dopuściła się naruszenia określonych w danej umowie warunków dotyczących realizacji umowy) może być zarówno Stroną Naruszającą, jak i Stroną Nienaruszającą. Szkoda poniesiona przez Spółkę w związku z niewykonaniem przez Kontrahenta jego zobowiązań do odbioru określonego wolumenu gwarancji pochodzenia polega przede wszystkim na nieosiągnięciu przychodu ze sprzedaży gwarancji pochodzenia na rzecz Kontrahenta w określonej ilości, zgodnie z warunkami określonymi w zawartej z danym Kontrahentem umowie.

Opłaty o charakterze gwarancyjnym, równe iloczynowi ceny kontraktowej gwarancji pochodzenia określonej zgodnie z umową oraz wolumenu niezakupionych lub nieodebranych zgodnie z warunkami danej umowy gwarancji pochodzenia, mają rekompensować Spółce brak osiągnięcia tego przychodu. Opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia mają zgodnie z postanowieniami umów zawieranych przez Spółkę charakter opłaty gwarancyjnej.

Zgodnie z zasadami ogólnymi wynikającymi z prawa cywilnego, zapłata sumy gwarancyjnej nie musi oznaczać zaspokojenia ani wygaśnięcia wszelkich możliwych roszczeń wynikających z podstawowego stosunku prawnego (którym w tym przypadku jest umowa dotycząca sprzedaży gwarancji pochodzenia). Wypłacona opłata za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia co do zasady nie wyczerpuje więc wszelkich potencjalnych roszczeń Spółki wobec Kontrahenta wynikających z umowy.

Umowa zawarta z danym Kontrahentem może jednak stanowić, że zapłata opłaty o charakterze gwarancyjnym wyłącza prawa strony uprawnionej do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych wynikających z prawa cywilnego w zakresie, w jakim poniesiona szkoda przewyższa wysokość zastrzeżonej opłaty gwarancyjnej.

Jeżeli Spółka jako sprzedawca nie złoży oferty sprzedaży zgodnej z zawartym na warunkach określonych w umowie porozumieniem transakcyjnym i nie zostanie dokonana sprzedaż gwarancji pochodzenia w określonej ilości, Kontrahent może ponieść stratę polegającą przede wszystkim na konieczności zakupu gwarancji pochodzenia od innych podmiotów, po wyższej (w danych warunkach rynkowych) cenie, co może wiązać się dla niego z wyższymi kosztami zakupu gwarancji pochodzenia.

W związku z otrzymaniem opłaty za niewykonanie przez Kontrahenta jego zobowiązań wynikających z umowy lub zawartych na podstawie umowy porozumień transakcyjnych do odbioru określonego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia energii elektrycznej Spółka nie jest zobowiązana do wykonania jakichkolwiek dodatkowych czynności na rzecz Kontrahenta.

Spółka nie ponosi w szczególności odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązań dotyczących wolumenu kontraktowego gwarancji pochodzenia w zakresie, w jakim gwarancje pochodzenia wygasły z przyczyn nieleżących po stronie Spółki lub z powodu okoliczności, za które Spółka nie ponosi odpowiedzialności, w szczególności wskutek upływu terminu ważności gwarancji pochodzenia wynikających z obowiązującego prawa, w szczególności w przypadku opóźnienia kontrahenta w przyjęciu oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia lub brakiem współdziałania kontrahenta.

W takim przypadku zobowiązanie Spółki do umorzenia lub transferu wygasłych gwarancji pochodzenia wygasa, a Kontrahentowi nie przysługują z tego tytułu żadne roszczenia wobec Spółki.

Pytania

1. Czy opłaty za rozwiązanie przed terminem umów dotyczących sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia energii elektrycznej lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia podlegają opodatkowaniu VAT? 2. Czy opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia podlegają opodatkowaniu VAT? 3. Czy w przypadku wystawienia przez Kontrahenta faktury VAT dotyczącej kary umownej za brak złożenia oferty lub brak dokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia zgodnie z warunkami umowy, Spółce przysługuje prawo do odliczenia VAT naliczonego wynikającego z wystawionej przez Kontrahenta faktury VAT?

Państwa stanowisko w sprawie

1. W ocenie Spółki opłaty za rozwiązanie przed terminem umów dotyczących sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia energii elektrycznej lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia podlegają opodatkowaniu VAT. 2. W ocenie Spółki opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia podlegają opodatkowaniu VAT.

3. W ocenie Spółki, w przypadku wystawienia przez Kontrahenta faktury VAT dotyczącej kary umownej za brak złożenia oferty lub brak dokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia zgodnie z warunkami umowy, Spółce nie przysługuje prawo do odliczenia VAT naliczonego wynikającego z wystawionej przez Kontrahenta faktury VAT, ze względu na fakt że kary umowne za brak złożenia oferty lub brak dokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia zgodnie z warunkami umowy nie podlegają opodatkowaniu VAT. Pytanie nr 1 Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług podlegają m.in. odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o VAT przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również: przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej; zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji; świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Świadczeniem usług na gruncie ustawy o VAT jest zatem każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów (w tym również zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji). Analiza przepisów ustawy o VAT, w tym zamieszczonych w niej definicji legalnych ww. pojęć, prowadzi do wniosku, że w ustawie o VAT wprowadzono dychotomiczny podział czynności opodatkowanych VAT.

W rezultacie, aby stanowić czynność objętą zakresem przedmiotowym VAT, dane zdarzenie gospodarcze musi zostać zakwalifikowane na gruncie VAT do jednej z dwóch kategorii czynności: dostawy towarów lub świadczenia usług, a dokonana w związku z tym zdarzeniem płatność, musi być uznana za kwotę należną (wynagrodzenie) z tytułu tej dostawy towarów lub tego świadczenia usług.

Do takich wniosków prowadzi również niewątpliwie analiza definicji podstawy opodatkowania podatkiem od towarów i usług, sformułowanej w art. 29a ust. 1 ustawy o VAT, zgodnie z którą podstawą opodatkowania jest co do zasady wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej. Stosownie natomiast do art. 8 ust. 1 ustawy o VAT, przez świadczenie usług należy rozumieć każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7 ustawy o VAT.

Jak wynika zatem ze wskazanej powyżej definicji świadczenia usług, jest ona szeroka i określa zakres przedmiotowy opodatkowania VAT w sposób dopełniający definicję dostawy towarów – jednym słowem wszystko to, co nie mieści się w definicji dostawy towaru, aby mogło zostać w ogóle objęte zakresem opodatkowania VAT, powinno zostać zakwalifikowane jako świadczenie usług w rozumieniu przepisów ustawy o VAT.

Podkreślenia przy tym wymaga, że aby dane świadczenie mogło stanowić usługę objętą zakresem VAT, muszą zostać kumulatywnie spełnione następujące warunki: w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, druga strona (nabywca) jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia, świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

W rezultacie, o podlegającej opodatkowaniu VAT usłudze można mówić wówczas, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą a otrzymanym świadczeniem wzajemnym rozumianym w ten sposób, że zapłacone kwoty stanowią rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę świadczoną w ramach stosunku prawnego lub dochodzi do wymiany świadczeń wzajemnych. Potwierdza to również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, np. wyrok TSUE z dnia 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93 Tolsma, w którym sformułowano kryteria jakie należy brać pod uwagę przy wykładni pojęcia „świadczenie usług”, funkcjonującego na gruncie przepisów regulujących opodatkowanie VAT.

Kryteria te można opisać następująco: istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy (wymiana świadczeń), istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub usługi, odpłatność za otrzymane świadczenie (towar lub usługę) pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miałaby być opodatkowana tym podatkiem, istnieje możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości tego świadczenia wzajemnego.

Stanowisko powyższe jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie polskich organów podatkowych oraz sądów administracyjnych.

W stanie faktycznym, którego dotyczy pytanie nr 1 zawarte w niniejszym wniosku, zawierane przez Spółkę umowy dotyczące sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia energii elektrycznej lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia przewidują możliwość dokonania przez każdą ze stron (tj. zarówno przez Spółkę, jak i przez kontrahenta Spółki) rozwiązania umowy zawartej na czas określony przed terminem, na jaki dana umowa została zawarta (z zachowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia lub ze skutkiem natychmiastowym, w zależności od postanowień danej umowy i okoliczności będącej podstawą rozwiązania), w sytuacji zaistnienia określonej okoliczności faktycznej wskazanej w umowie.

Zgodnie z postanowieniami umów, każda ze stron umowy, która nie dopuściła się istotnego naruszenia określonych w danej umowie warunków dotyczących realizacji umowy, ma prawo rozwiązać umowę (z zachowaniem okresu wypowiedzenia określonego w danej umowie lub, w sytuacjach określonych w umowie, ze skutkiem natychmiastowym) w sytuacji dopuszczenia się określonych w umowach naruszeń jej warunków przez drugą stronę umowy.

Zgodnie z postanowieniami umów, stronie która dokonała rozwiązania umowy przysługuje od drugiej strony określona w umowie opłata za jej rozwiązanie przed upływem terminu, na jaki dana umowa została zawarta, skalkulowana w wysokości odpowiadającej należnościom, które przysługiwałyby stronie rozwiązującej umowę, należnych za okres od dnia wcześniejszego rozwiązania umowy do końca okresu, w którym zgodnie z umową miała odbywać się sprzedaż energii elektrycznej i/lub sprzedaż gwarancji pochodzenia dotyczących energii elektrycznej lub (w przypadku tzw. umów vPPA), w którym zgodnie z umową miały odbywać się rozliczenia finansowe dotyczące energii elektrycznej, naliczana w sposób określony w umowie na podstawie wolumenu energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia lub rozliczeń dotyczących energii elektrycznej, pozostałych do realizacji do zakończenia okresu mającego zastosowanie w przypadku, w którym umowa nie zostałaby rozwiązana przed upływem terminu na jaki została zawarta.

Zgodnie z poglądem ugruntowanym w orzecznictwie (przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2019 r., sygn. I FSK 1889/15) odpłatne świadczenie usług wymaga istnienia stosunku prawnego pomiędzy świadczącym usługę a jej odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi więc istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą a przekazanym za nią wynagrodzeniem. Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść dla świadczącego usługę.

Odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usług mogą więc zostać opodatkowane wtedy, gdy pomiędzy dostawcą towaru lub świadczącym usługę, a ich beneficjentem istnieje jawny lub choćby dorozumiany stosunek prawny, w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne. Zatem co do zasady każde odpłatne świadczenie niebędące dostawą towarów, polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania, stanowi co do zasady usługę w rozumieniu ustawy o VAT.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego będącego przedmiotem niniejszego wniosku, w ocenie Spółki wynagrodzenie należne w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy, określone w postanowieniach zawieranych przez Spółkę umów z kontrahentami, wypłacane na rzecz strony, która była zgodnie z zapisami tych umów uprawniona do przedterminowego rozwiązania umowy na rzecz drugiej strony, stanowi wynagrodzenie za świadczenie usługi i podlega opodatkowaniu VAT.

Opłata za przedterminowe rozwiązanie umowy, określona w zawieranych przez Spółkę umowach, stanowi bowiem wynagrodzenie za świadczenie podlegające na tolerowaniu i zgodę strony rozwiązującej umowę na sytuację, w której umowa nie jest realizowana do końca okresu, na jaki została zawarta – a zatem strona rozwiązująca umowę nie osiągnie w związku z realizacją umowy korzyści, które osiągnęłaby gdyby umowa była realizowana do końca okresu na jaki została zawarta, zgodnie z pierwotnymi ustaleniami stron. Stanowisko powyższe było wielokrotnie potwierdzane na tle różnych stanów faktycznych w interpretacjach indywidualnych wydawanych przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej.

Przykładowo, w interpretacji z 8 listopada 2023 r., sygn. 0114-KDIP1-2.4012.400.2023.1.JO, Dyrektor KIS (w odniesieniu do wynagrodzenia wypłacanego podatnikowi w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy lub rezygnacją przez klienta z zamówienia) wskazał: „Odnosząc się do Państwa wątpliwości wskazać należy, że z zawartej umowy pomiędzy Państwem a klientem wynika, że zobowiążą się Państwo do tolerowania takich sytuacji, w których klient może rozwiązać umowę w całości lub zrezygnować z zamówienia.

Z kolei klient w zamian za rezygnację z zamówienia zrekompensuje Spółce rzeczywiste i uzasadnione koszty bezpośrednie i pośrednie poniesione przez Spółkę w związku z rezygnacją z umowy czy zamówienia, jak również odpowiednią część marży, zaś w przypadku odstąpienia od umowy kwoty będą każdorazowo kalkulowane w uzgodnieniu z klientem i będą ujęte w odrębnym porozumieniu podpisanym przez strony. Zatem w rozpatrywanym przypadku mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie określone w porozumieniu.

Jak stwierdzono wyżej, świadczeniem jest każde zachowanie polegające na działaniu, zaniechaniu działania lub znoszeniu (tolerowaniu) określonej sytuacji lub stanu rzeczy. Naliczone zgodnie z umową lub odrębnym porozumieniu kwoty stanowią należność wynikającą wprost z łączącego Strony stosunku zobowiązaniowego. W zamian za tolerowanie przedterminowego rozwiązania umowy lub rezygnację z zamówienia otrzymacie Państwo ustalone wynagrodzenie.

Wypłatę określonej w umowie lub w odrębnym porozumieniu kwoty pieniężnej należy zatem traktować jako zapłatę za wykonywane świadczenie na rzecz drugiej strony, co wypełnia wskazaną przesłankę uznania za usługę w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy.” Podobne stanowisko w kwestii opodatkowania VAT kwoty wypłaconej na rzecz kontrahenta z tytułu przedterminowego rozwiązania umowy Dyrektor KIS zaprezentował w interpretacji z 14 czerwca 2019 r., sygn. 0115-KDIT1-1.4012.310.2019.1.MM, uznając za prawidłowe stanowisko według którego: „Przedterminowe rozwiązanie umowy nastąpiło za zgodą obu stron (z inicjatywy Spółki i za zgodą Kontrahenta).

Kontrahent zdecydował się na tolerowanie nowej sytuacji faktycznej związanej z przedterminowym rozwiązaniem umowy przez Spółkę, za przysługującym mu wynagrodzeniem. Jednocześnie, korzyścią Spółki jest uzyskanie możliwości wcześniejszego rozwiązania stosunku prawnego, który jej zdaniem przestał być dla niej korzystny. Co więcej, wypłacona przez Spółkę kwota Kontrahentowi w zamian za uzyskanie możliwości przedterminowego rozwiązania umowy, powinna zostać uznana za bezpośrednio związaną z faktem umożliwienia przez Kontrahenta (jego zgodą) wcześniejszego zakończenia współpracy pomiędzy stronami.

Istnieje zatem bezpośredni związek pomiędzy realizowanym przez Kontrahenta działaniem (tolerowaniem określonego stanu faktycznego), a wypłaconym przez Spółkę wynagrodzeniem.” Tożsame stanowisko Dyrektor KIS zaprezentował również w interpretacji z 18 czerwca 2020 r., sygn. 0112-KDIL3.4012.108.2020.2.EW, w odniesieniu do opodatkowania VAT należności pieniężnej wypłaconej w związku z rozwiązaniem umowy: „W opisanym we wniosku stanie faktycznym, w ocenie tutejszego Organu mamy do czynienia ze świadczeniem usługi, gdyż określone świadczenie pieniężne jest wypłacane w związku z rozwiązaniem umowy i określonym w umowie żądaniem zapłaty niezamortyzowanej części maszyny.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że w przypadku opisanym we wniosku możemy wskazać konkretnego beneficjenta tej usługi - z podpisanej przez strony umowy wynika, że w przypadku niezamortyzowania urządzenia Wnioskodawcy (w związku z żądaniem) zostanie zapłacona przez Odbiorcę niezamortyzowana część maszyny. A zatem doszło po stronie Wnioskodawcy do świadczenia usługi tolerowania czynności związanej z utraconą korzyścią w związku z wcześniejszym rozwiązaniem umowy, dla zabezpieczenia wykonania której, Wnioskodawca poniósł wydatek dedykowany tej umowie - zakup maszyny do etykietowania.

Jak wynika z wniosku świadczenie pieniężne należne z tytułu rozwiązania umowy, z powodu niezamortyzowanej części maszyny stanowi płatność wynikającą z łączącej strony umowy. Stanowi ono zabezpieczenie interesów Wnioskodawcy - nabywającego na potrzeby umowy urządzenia do etykietowania - w przypadku odstąpienia od umowy przez kontrahenta - poprzez zagwarantowanie wypłaty wynagrodzenia w przypadku niezamortyzowanej części maszyny. Natomiast korzyścią dla kontrahenta jest zadość warunkom umowy przy jej rozwiązaniu.

Spełniona zatem jest przesłanka istnienia związku pomiędzy wypłatą należności, a otrzymaniem świadczenia wzajemnego, co jest warunkiem koniecznym do uznania, że wypłata tej kwoty podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. W konsekwencji uznać należy, że wypłata ustalonej należności pieniężnej należnej w związku z rozwiązaniem zawartej umowy stanowi w analizowanym przypadku wynagrodzenie za świadczenie usługi wynikającej z łączących strony postanowieniach umowy w związku z niezrealizowaniem planowanego poziomu zakupów koniecznych dla zamortyzowania maszyny przez Wnioskodawcę.

Czynność w postaci tolerowania (akceptacji) czynności utraconych korzyści w związku z rozwiązaniem umowy za wynagrodzeniem jest świadczeniem usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, a tak uzyskane przez Wnioskodawcę wynagrodzenie podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.” Analogiczne stanowisko - w odniesieniu do opłaty za przedterminowe rozwiązanie umowy najmu - Dyrektor KIS potwierdził także np. w interpretacji z 4 marca 2025 r., sygn. 0112-KDIL1-2.4012.24.2025.1.AS: „Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.t.u.

„Przez świadczenie usług, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również: zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji” (NSA z 7 października 2020 r. sygn. akt I FSK 22/18). Opisane we wniosku o wydanie interpretacji zdarzenie przeszłe oraz przyszłe dotyczące możliwości przedwczesnego zakończenia (wypowiedzenia) umowy najmu przez Najemcę polega właśnie na tolerowaniu tej sytuacji przez Wynajmującego w zamian za umówione wynagrodzenie.

Podstawą wypłaty tego wynagrodzenia jest umowa najmu zmieniona podpisanymi przez obie strony porozumieniami, z których wynikają warunki w jakich świadczenie jest należne a także jego wysokość.

Przedstawiona czynność spełnia więc wszelkie przesłanki do uznania jej za odpłatne świadczenie usługi w rozumieniu art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.t.u., które stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u. podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.” W związku z powyższym należy stwierdzić, że przewidziane w umowach zawieranych przez Spółkę opłaty za rozwiązanie przed terminem umów dotyczących sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia energii elektrycznej lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia, powinny zostać uznane za podlegające opodatkowaniu VAT.

Pytanie nr 2 Zawierane przez Spółkę umowy zawierają również postanowienia dotyczące opłat należnych Spółce za niewykonanie przez kontrahenta jego zobowiązań (wynikających z umowy lub zawartych na podstawie umowy porozumień transakcyjnych), do odbioru określonego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia energii elektrycznej. Opłata ta należna jest w przypadku niewykonania przez kontrahenta jego zobowiązań do odbioru określonego wolumenu gwarancji pochodzenia, tj. nieprzyjęcia przez kontrahenta lub inny wskazany przez niego podmiot oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia, złożonej przez Spółkę zgodnie z warunkami zawartej z kontrahentem umowy.

Kontrahent zobowiązany jest w takim przypadku do zapłaty na rzecz Spółki opłaty o charakterze gwarancyjnym, równej iloczynowi ceny kontraktowej gwarancji pochodzenia określonej zgodnie z umową oraz wolumenu niezakupionych lub nieodebranych zgodnie z warunkami danej umowy gwarancji pochodzenia.

Zgodnie z orzecznictwem podatkowym, w przypadku gdy sprzedawcy należna jest opłata za nieodebranie przez kupującego deklarowanej ilości towaru/usługi, opłata taka dla celów VAT kwalifikowane być powinna jako wynagrodzenie sprzedawcy za pozostawanie przez niego w gotowości do sprzedaży towaru/usługi na rzecz kupującego - a zatem wynagrodzenie za świadczenie, podlegające w związku z tym opodatkowaniu VAT jako wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usługi.

Tak np. interpretacja Dyrektora KIS z 26 marca 2024 r., sygn. 0111-KDIB3-1.4012.56.2024.1.IK (w odniesieniu do opłaty z tytułu braku odbioru minimalnych ilości paliw gazowych): „Gdy dostawca utrzymuje stan gotowości dostaw, jednak ze względu na przyczyny leżące po stronie odbiorcy gaz nie zostaje odebrany, można mówić o umowie o odpłatne świadczenie usług, gdzie po stronie dostawcy występuje świadczenie polegające na gotowości dostaw gazu, zaś po stronie odbiorcy świadczenie polegające na obowiązku zapłaty kwoty odpowiadającej części wynagrodzenia za gaz.

(…) Zatem należy stwierdzić, że opłata za nieodebrany gaz stanowi wynagrodzenie z tytułu świadczenia usług, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, podlegających opodatkowaniu tym podatkiem.” Analogiczne stanowisko Dyrektor KIS zaprezentował również m.in. w interpretacji indywidualnej z 3 lutego 2023 r. sygn. 0111-KDIB3-1.4012.889.2022.3.AMA, stwierdzające: „Zatem należy stwierdzić, że opłata za nieodebrany wolumen gazu stanowi wynagrodzenie z tytułu świadczenia usług, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, podlegających opodatkowaniu tym podatkiem.

(...) W konsekwencji wcześniejszych rozważań i stwierdzenia, że opłata za nieodebrany wolumen gazu, wynikająca z umownej klauzuli TOP, będzie stanowiła wynagrodzenie z tytułu świadczenia usług, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług, podlegających opodatkowaniu tym podatkiem, należy stwierdzić, że świadczenie usługi gotowości do dostawy paliwa gazowego powinno zostać udokumentowane poprzez wystawienie faktury.” Tożsame stanowisko Dyrektor KIS zaprezentował także w interpretacji indywidualnej z 1 marca 2022 r., sygn. 0114-KDIP4-3.4012.785.2021.2.KM: „W zamian za Opłatę za Okres II zobowiązani są Państwo do wykonania świadczenia na rzecz S.A. w postaci gotowości do dostaw zakontraktowanego paliwa gazowego.

Zatem, w analizowanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której występują skonkretyzowane świadczenia (zobowiązanie się do dostarczenia paliwa gazowego), które są wykonywane pomiędzy dwoma określonymi stronami transakcji, dla których istnieje bezpośredni beneficjent czynności. Państwo zobowiązali się wykonać określone czynności na rzecz konkretnego podmiotu (S.A.), za które otrzymują Państwo opłatę w określonej wysokości (Opłata za Okres II). Możliwe jest zatem zidentyfikowanie konkretnych świadczeń wykonywanych przez Państwa na rzecz określonego podmiotu (S.A.). Dlatego też Państwa czynności spełniają definicję świadczenia usług określoną w art. 8 ust. 1 ustawy.

Gdy dostawca utrzymuje stan gotowości dostaw, jednak ze względu na przyczyny leżące po stronie odbiorcy gaz nie zostaje odebrany, można mówić o umowie o odpłatne świadczenie usług, gdzie po stronie dostawcy występuje świadczenie polegające na gotowości dostaw gazu, zaś po stronie odbiorcy świadczenie polegające na obowiązku zapłaty kwoty odpowiadającej części wynagrodzenia za gaz.” Stanowisko takie zostało zaprezentowane również w interpretacji indywidualnej Dyrektora KIS z 4 sierpnia 2017 r., sygn. 0114-KDIP4.4012.149.2017.1.MP: „W konsekwencji, opłaty otrzymywane przez Wnioskodawcę z tytułu nieodebrania minimalnych ilości gazu, ustalone przy zastosowaniu mechanizmu TOP, Soft TOP oraz sellback stanowią wynagrodzenie z tytułu świadczenia usług, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług i podlegają opodatkowaniu tym podatkiem.

(...) Zgodnie ze wskazaniem Wnioskodawcy, opłaty umowne związane z nieodebraniem przez Odbiorcę minimalnych ilości paliwa gazowego przewidzianych w kontrakcie TOP (...) traktowane są przez Wnioskodawcę jako wynagrodzenie za świadczone usługi gotowości do dostawy paliwa gazowego i dokumentowane fakturami.

(...) Przyjęty przez Wnioskodawcę sposób dokumentowania rozliczeń z tytułu nieodebrania minimalnych ilości gazu, ustalony przy zastosowaniu mechanizmu TOP (...) należy uznać za prawidłowy.” Powyższą ugruntowaną linię interpretacyjną dotyczącą opłat za nieodebranie umówionego wolumenu paliwa gazowego (na podstawie różnych klauzul umownych występujących w umowach dotyczących sprzedaży paliwa gazowego) należy w ocenie Spółki w pełni odnieść do przewidzianych w umowach zawieranych przez Spółkę opłat należnych Spółce za niewykonanie przez kontrahenta jego zobowiązań (wynikających z umowy lub zawartych na podstawie umowy porozumień transakcyjnych), do odbioru określonego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia energii elektrycznej.

Co przy tym istotne, opłatę tę należy odróżnić od instytucji kary umownej, ze względu na odmienną funkcję gospodarczą którą pełnią tego rodzaju zapisy umowne w stosunku do postanowień dotyczących kar umownych - tak np. (w odniesieniu do klauzul „take or pay” w umowach dotyczących sprzedaży paliwa gazowego) NSA w wyroku z 5 marca 2013 r. sygn. I FSK 552/12: „Klauzula take or pay jest w swoim działaniu bardziej rygorystyczna niż kara umowna. Stanowi ona wyraz rygorystycznie rozumianej zasady pacta sunt servanda oraz zasady realnego wykonania zobowiązań.

Zakłada bowiem powstanie obowiązku zapłaty już w związku ze zgodnym z umową zaoferowaniem spełnienia świadczenia przez kontrahenta, tzn. w związku z faktem gotowości spełnienia świadczenia. Jeżeli druga strona nie odbierze świadczenia, to i tak powstaje po jej stronie obowiązek zapłaty kwoty ustalonej w umowie. Do powstania obowiązku zapłaty nie mają znaczenia przyczyny nieodebrania zaoferowanego świadczenia.

Nawet jeżeli następuje to z powodu okoliczności, za które kontrahent nie ponosi odpowiedzialności, nie zwalnia go to z obowiązku spełnienia swojego świadczenia pieniężnego.” Biorąc pod uwagę powyższe należy uznać, że przewidziane w umowach zawieranych przez Spółkę opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia energii elektrycznej podlegają opodatkowaniu VAT. Pytanie nr 3 Zawierane przez Spółkę umowy zawierają również postanowienia dotyczące kar umownych za brak złożenia oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia energii elektrycznej zgodnie z warunkami umowy.

Zgodnie z tymi postanowieniami, jeżeli Spółka (jako sprzedawca) nie złoży oferty sprzedaży zgodnej z zawartym na warunkach określonych w umowie porozumieniem transakcyjnym z przyczyn, za które ponosi ona odpowiedzialność, lub też z innych przyczyn będących wynikiem działania lub zaniechania Spółki nie zostanie dokonana sprzedaż gwarancji pochodzenia w ilości określonej zgodnie z postanowieniami zawartego na podstawie umowy porozumienia transakcyjnego, kontrahent (jako kupujący) może, według swojego uznania, albo dochodzić od Spółki naprawienia szkody rzeczywistej na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, albo żądać od Spółki uiszczenia kary umownej, bez względu na wysokość poniesionej szkody – w wysokości stanowiącej iloczyn niedostarczonej ilości gwarancji pochodzenia oraz ceny jednostkowej netto określonej w zawartym porozumieniu transakcyjnym.

Zapłata kary umownej wyczerpuje wszelkie roszczenia kontrahenta wobec Spółki z tytułu braku złożenia przez Spółkę oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia lub niedokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia w ilości określonej zgodnie z postanowieniami zawartego na podstawie umowy porozumienia transakcyjnego.

W ocenie Spółki, w odróżnieniu od przewidzianej w umowach zawieranych przez Spółkę opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia, kary umowne za brak złożenia przez Spółkę oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia lub brak dokonania przez Spółkę sprzedaży umówionego wolumenu gwarancji pochodzenia – należne kupującemu od Spółki – nie mogą zostać uznane za wynagrodzenie za usługę pozostawania w gotowości do sprzedaży.

Kontrahent spółki, będący w umowie zawartej ze Spółką stroną kupującą gwarancje pochodzenia, nie dokonuje bowiem na rzecz Spółki żadnego rodzaju sprzedaży, w stosunku do której możliwe byłoby uznanie że kontrahent dokonuje na rzecz Spółki jakiegoś rodzaju świadczenia, za które przewidziana w umowie kara umowna należna kontrahentowi mogłaby stanowić wynagrodzenie.

Kontrahent, występujący jako strona kupująca gwarancje pochodzenia, ponosi na skutek niewykonania przez Spółkę zobowiązań wynikających z umowy sprzedaży gwarancji pochodzenia, jedynie szkodę (polegającą np. na konieczności zakupu gwarancji pochodzenia z innego źródła, po innej cenie, itd.), za którą to poniesioną szkodę może – według swojego wyboru – albo dochodzić od Spółki naprawienia szkody rzeczywistej (odszkodowania) na zasadach ogólnych wynikających z Kodeksu cywilnego, albo żądać od Spółki uiszczenia przewidzianej w umowie kary umownej w określonej wysokości, bez względu na wysokość poniesionej szkody.

Powyższa klauzula umowna przewiduje więc klasyczną cywilnoprawną karę umowną, której nie można zakwalifikować jako wynagrodzenie za jakiekolwiek świadczenie dokonywane przez kontrahenta na rzecz Spółki, w szczególności za świadczenie polegające na pozostawaniu przez kontrahenta w gotowości do dokonania jakiejkolwiek sprzedaży na rzecz Spółki lub za świadczenie polegające na zobowiązaniu się kontrahenta do dokonania jakiejkolwiek innego rodzaju czynności.

Powyższe stanowisko, potwierdza przykładowo interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z 7 listopada 2023 r., sygn. 0112-KDIL1-2.4012.348.2023.2.DS (wydana w odniesieniu do kar umownych naliczanych za opóźnienie w usunięciu wad w okresie rękojmi): „Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto pomiędzy zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy.

Szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania. Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika.

Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji. Zatem, jeżeli płatność o charakterze odszkodowawczym nie ma bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia, wówczas kwota wypłaconych odszkodowań nie mieści się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem.

(…) Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań i kar umownych nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem. Ustalanie statusu wypłacanego odszkodowania, jako podlegającego bądź nie opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, należy oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem.

Mając na uwadze opis sprawy oraz przytoczone przepisy prawa stwierdzić należy, że kary umowne naliczone przez Wnioskodawcę za opóźnienie Wykonawcy w usunięciu wad w okresie rękojmi nie będą stanowiły wynagrodzenia za świadczenie usług lub dostawę towarów, lecz swoistego rodzaju odszkodowanie, rekompensatę, karę umowną określoną zgodnie z zawartą umową.

W przedmiotowej sprawie nie będzie spełniona przesłanka istnienia związku pomiędzy zapłatą przez Wykonawcę określonej kwoty pieniężnej (kary umownej) a otrzymaniem świadczenia wzajemnego, co jest warunkiem koniecznym do uznania, że zapłata tych kwot będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.” Analogiczne stanowisko Dyrektor KIS zaprezentował również przykładowo w interpretacji indywidualnej z 17 czerwca 2019 r., sygn. 0115-KDIT1-2.4012.216.2019.1.RS (wydanej w odniesieniu do kary umownej należnej kupującemu w związku z brakiem sprzedaży na jego rzecz towaru i niezrealizowaniem zobowiązań producenta do dostarczenia brakującego towaru), w której stwierdził: „Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie, lecz rekompensata za szkodę.

W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczeniem w zamian za wynagrodzenie - co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika. Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji. Ustalanie statusu wypłacanej rekompensaty, jako podlegającej bądź niepodlegającej opodatkowaniu należy więc oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem. Bez znaczenia pozostaje nazwa danej płatności.

Istotne jest natomiast, czy stanowi ona zapłatę za konkretne świadczenie czy też jest odszkodowaniem w znaczeniu wyżej opisanym. W konsekwencji, jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych płatności nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu tym podatkiem.

(…) Analiza przedstawionych stanów faktycznych oraz treści powołanych regulacji prowadzi do stwierdzenia, że kara umowna (przewidziana w zawartym porozumieniu) z tytułu niewykonania w 3‑miesięcznym terminie przez producenta swoich zobowiązań wobec Wnioskodawcy ma charakter typowo odszkodowawczy i nie stanowi ekwiwalentu za jakiekolwiek wzajemne świadczenie. W konsekwencji kara ta nie mieści się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy o podatku od towarów i usług i tym samym nie podlega opodatkowaniu ww. podatkiem.

W związku z powyższym czynność tą Wnioskodawca nie jest zobowiązany udokumentować fakturą.” Powyższe stanowiska należy odnieść do postanowień zawieranych przez Spółkę umów przewidujących kary umowne należne na rzecz kontrahentów Spółki za brak złożenia przez Spółkę oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia energii elektrycznej z przyczyn, za które ponosi ona odpowiedzialność, lub za brak dokonania z innych przyczyn sprzedaży gwarancji pochodzenia w ilości określonej zgodnie z warunkami zawartej umowy dotyczącej sprzedaży gwarancji pochodzenia.

Kary umowne należne kontrahentom Spółki w takich sytuacjach nie stanowią bowiem wynagrodzenia za jakiekolwiek świadczenia wzajemne wykonywane przez kontrahentów na rzecz Spółki, lecz płatności o charakterze typowo odszkodowawczym, mające na celu zrekompensowanie kontrahentom szkody poniesionej w związku z niedostarczeniem przez Spółkę gwarancji pochodzenia w zakontraktowanej ilości. Z uwagi na powyższe należy uznać, że kary umowne należne kontrahentom Spółki za brak złożenia przez Spółkę oferty lub brak dokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia zgodnie z warunkami umowy nie podlegają opodatkowaniu VAT Ocena stanowiska Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku jest prawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 1263 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”: Opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, zwanym dalej „podatkiem”, podlegają odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. W myśl art. 7 ust. 1 ustawy: Przez dostawę towarów, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel (…). Przy czym, jak stanowi art. 2 pkt 6 ustawy: Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o towarach – rozumie się przez to rzeczy oraz ich części, a także wszelkie postacie energii.

Stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy: Przez świadczenie usług, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, rozumie się każde świadczenie na rzecz osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, które nie stanowi dostawy towarów w rozumieniu art. 7, w tym również: 1) przeniesienie praw do wartości niematerialnych i prawnych, bez względu na formę, w jakiej dokonano czynności prawnej; 2) zobowiązanie do powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji; 3) świadczenie usług zgodnie z nakazem organu władzy publicznej lub podmiotu działającego w jego imieniu lub nakazem wynikającym z mocy prawa.

Pod pojęciem usługi należy zatem rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą towarów w myśl art. 7 ustawy.

Każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi zatem co do zasady usługę w rozumieniu ustawy, niemniej jednak muszą być przy tym spełnione następujące warunki: w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, nabywca jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia, świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie). Należy podkreślić, że oba ww. warunki winny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało jako usługa, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy.

Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia.

W dorobku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise), przyjmuje się, że odpłatność ma miejsce wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem, przy czym wynagrodzenie jakkolwiek musi być wyrażone w pieniądzu, to jednak nie musi być w tej formie dokonane.

Należy podkreślić, że na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług bez znaczenia pozostaje to, czy kwota uzyskanego wynagrodzenia (cena) została skalkulowana tak, że stanowi tylko koszt wytworzenia towaru lub wykonania usługi, czy została powiększona także o zysk sprzedającego. Skoro przepisy nie określają formy zapłaty za świadczoną usługę, należy uznać, że zobowiązanie usługobiorcy może mieć postać świadczenia nie tylko określonej sumy pieniędzy, ale także świadczenie innej usługi (usługi wzajemnej). Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę.

Ponadto, aby dana czynność (świadczenie) podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT, musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym pomiędzy świadczoną usługą a świadczeniem wzajemnym. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia. Odpłatność określana jest przez strony umowy i jeśli strony ustalą zapłatę, wówczas wykonane świadczenie staje się odpłatne. W przypadku istnienia świadczenia wzajemnego otrzymanego przez świadczącego usługę, należy uznać czynności wykonywane w ramach zawartej umowy za odpłatne świadczenie usług określone w art. 8 ust. 1 ustawy, podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych.

Zatem za czynność podlegającą opodatkowaniu VAT uważane mogą być takie sytuacje, w których: istnieje związek prawny między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne, wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za usługi świadczone na rzecz usługobiorcy, istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie świadczącego usługi, odpłatność za otrzymane świadczenie pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miałaby być opodatkowana tym podatkiem, istnieje możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości tego świadczenia wzajemnego.

Należy wskazać, że zakres opodatkowania podatkiem VAT wyznacza nie tylko czynnik przedmiotowy - opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów lub odpłatne świadczenie usług, ale także czynnik podmiotowy - czynności muszą być wykonywane przez podatnika. Stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy: Podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.

Zgodnie z ust. 2 powołanego artykułu: Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Z opisu sprawy wynika, że prowadzą Państwo działalność gospodarczą, której przeważającym przedmiotem jest handel (obrót) energią elektryczną.

W ramach prowadzonej działalności pełnią Państwo funkcję podmiotu odpowiedzialnego za bilansowanie handlowe, tj. uczestnika rynku obrotu energią, który pobiera w czasie rzeczywistym dane pomiarowe od operatorów sieci dystrybucyjnej, kontrolują Państwo ilość popytu na energię i podaży energii oraz w razie potrzeby bilansują energię na rynku bilansującym na rzecz podmiotów, z którymi posiadają Państwo zawarte stosowne umowy dotyczące obrotu energią elektryczną (w tym wytwórców oraz odbiorców energii).

W celu realizacji przedmiotu swojej działalności zawierają Państwo z odbiorcami umowy dotyczące sprzedaży energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia dotyczących energii elektrycznej (stanowiących, zgodnie z art. 120 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii, dokument poświadczający odbiorcy końcowemu, że określona w tym dokumencie ilość energii elektrycznej wprowadzonej do sieci dystrybucyjnej lub sieci przesyłowej została wytworzona z odnawialnych źródeł energii w instalacjach odnawialnego źródła energii).

W ramach zawieranych przez Państwa umów dotyczących rozliczeń finansowych dotyczących sprzedaży energii elektrycznej (tj. umów vPPA) może dochodzić do sprzedaży gwarancji pochodzenia dotyczących energii elektrycznej. Zawierają Państwo również umowy dotyczące sprzedaży samych gwarancji pochodzenia (której nie towarzyszą fizyczne dostawy energii ani umowa vPPA dotycząca rozliczeń finansowych związanych z energią elektryczną). W powyższych umowach Państwo oraz kontrahent ustalają m.in. opłaty oraz kary umowne.

Zawierane przez Państwa umowy dotyczące sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia energii elektrycznej lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia przewidują możliwość dokonania przez każdą ze stron (tj. zarówno przez Państwa, jak i przez Państwa kontrahenta) rozwiązania umowy zawartej na czas określony przed terminem, na jaki dana umowa została zawarta (z zachowaniem odpowiedniego okresu wypowiedzenia lub ze skutkiem natychmiastowym, w zależności od postanowień danej umowy i okoliczności będącej podstawą rozwiązania), w sytuacji zaistnienia określonej okoliczności faktycznej wskazanej w umowie.

Zgodnie z zawartymi w umowach zapisami dotyczącymi rozwiązania umowy przed terminem, na jaki dana umowa została zawarta, każda ze stron umowy, która nie dopuściła się naruszenia określonych w danej umowie warunków dotyczących realizacji umowy („Strona Nienaruszająca”) ma prawo rozwiązać umowę z zachowaniem okresu wypowiedzenia określonego w danej umowie lub, w sytuacjach określonych w umowie, ze skutkiem natychmiastowym, w przypadku istotnego naruszenia Umowy („Istotna Przyczyna”) przez drugą Stronę („Strona Naruszająca”), które to naruszenie nie jest usprawiedliwione wystąpieniem żadnej z określonych w danej umowie okoliczności zwalniających.

Przez istotne naruszenie postanowień umowy stanowiące Istotną Przyczynę uzasadniającą rozwiązanie umowy przed upływem terminu, rozumiane są zdarzenia określone każdorazowo w danej umowie, którymi mogą być m.in.: opóźnienie w zapłacie jakichkolwiek kwot należnych na podstawie umowy przez wskazany w umowie okres; niedostarczenie lub nieutrzymanie w mocy określonych gwarancji dotyczących wykonania umowy, do których dostarczenia dana strona umowy się umownie zobowiąże; niewypłacalność strony lub innego rodzaju trwała niezdolność strony do wykonywania jej zobowiązań wynikających z umowy; wstrzymanie przez podmiot pełniący funkcję operatora systemu dystrybucyjnego (tj. przedsiębiorstwa energetycznego zajmującego się eksploatacją elektroenergetycznej sieci dystrybucyjnej, do której przyłączone są instalacje, w których wytwarzana jest energia, albo miejsca dostarczania energii) świadczenia usług dystrybucyjnych na rzecz strony; przedłożenie niezgodnego z prawdą lub stanem faktycznym w sposób mający istotny niekorzystny wpływ na wykonywanie lub możliwość wykonywania umowy oświadczenia lub zapewnienia złożonego przez stronę zgodnie z umową, naruszenie przez stronę istotnych zobowiązań wynikających z umowy (dotyczących np. raportowania, cesji umowy i zmiany kontroli nad stroną, zachowania poufności); wypowiedzenie przez odbiorcę końcowego umowy zawartej na czas określony w wyniku realizacji uprawnienia na podstawie odpowiednich regulacji prawa energetycznego; naruszenie przez stronę któregokolwiek z istotnych zobowiązań wynikających z umowy oraz nieusunięcie takiego naruszenia w dodatkowym terminie określonym przez Stronę Nienaruszającą w wezwaniu do usunięcia naruszenia; zaistnienie innego rodzaju okoliczności uzasadniających rozwiązanie przez jedną ze strony umowy przed upływem terminu, na jaki dana umowa została zawarta, określonych każdorazowo w umowie.

Prawo do rozwiązania umowy nie przysługuje stronie, która swoim zachowaniem spowodowała naruszenie umowy.

W przypadku rozwiązania umowy z powodu Istotnej Przyczyny Strona Naruszająca zobowiązana jest na podstawie umowy do zapłaty na rzecz Strony Nienaruszającej opłaty za rozwiązanie, w wysokości odpowiadającej należnościom określonym zgodnie z umową, należnym za okres od dnia wcześniejszego rozwiązania umowy do końca okresu, w którym zgodnie z umową lub zawartymi na podstawie umowy pomiędzy Spółką oraz kontrahentem porozumieniami transakcyjnymi dotyczącymi transakcji będących przedmiotem umowy, miała odbywać się sprzedaż energii elektrycznej i/lub sprzedaż gwarancji pochodzenia dotyczących energii elektrycznej lub (w przypadku tzw. umów vPPA), w którym zgodnie z umową miały odbywać się rozliczenia finansowe dotyczące energii elektrycznej, skalkulowanym w sposób określony w umowie na podstawie wolumenu energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia lub rozliczeń dotyczących energii elektrycznej, pozostałych do realizacji do zakończenia okresu mającego zastosowanie w przypadku, w którym umowa nie zostałaby rozwiązana przed upływem terminu na jaki została zawarta, przy zastosowaniu określonych w danej umowie cen energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia lub rozliczeń dotyczących energii elektrycznej, zgodnie z przedmiotem danej umowy.

Zawierane przez Państwa umowy zawierają również postanowienia dotyczące opłat należnych Państwu za niewykonanie przez kontrahenta jego zobowiązań, wynikających z umowy lub zawartych na podstawie umowy porozumień transakcyjnych, do odbioru określonego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia energii elektrycznej. Opłata ta należna jest w przypadku niewykonania przez kontrahenta jego zobowiązań do odbioru określonego wolumenu gwarancji pochodzenia, tj. nieprzyjęcia przez kontrahenta lub inny wskazany przez niego podmiot oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia, złożonej przez Państwa zgodnie z warunkami zawartej z kontrahentem umowy.

Kontrahent zobowiązany jest w takim przypadku do zapłaty na Państwa rzecz opłaty o charakterze gwarancyjnym, równej iloczynowi ceny kontraktowej gwarancji pochodzenia określonej zgodnie z umową oraz wolumenu niezakupionych lub nieodebranych zgodnie z warunkami danej umowy gwarancji pochodzenia. Szkoda poniesiona przez Państwa w związku z niewykonaniem przez Kontrahenta jego zobowiązań do odbioru określonego wolumenu gwarancji pochodzenia polega przede wszystkim na nieosiągnięciu przychodu ze sprzedaży gwarancji pochodzenia na rzecz Kontrahenta w określonej ilości, zgodnie z warunkami określonymi w zawartej z danym Kontrahentem umowie.

Opłaty o charakterze gwarancyjnym, równe iloczynowi ceny kontraktowej gwarancji pochodzenia określonej zgodnie z umową oraz wolumenu niezakupionych lub nieodebranych zgodnie z warunkami danej umowy gwarancji pochodzenia, mają rekompensować Spółce brak osiągnięcia tego przychodu. Opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia mają zgodnie z postanowieniami umów zawieranych przez Państwa charakter opłaty gwarancyjnej.

Zgodnie z zasadami ogólnymi wynikającymi z prawa cywilnego, zapłata sumy gwarancyjnej nie musi oznaczać zaspokojenia ani wygaśnięcia wszelkich możliwych roszczeń wynikających z podstawowego stosunku prawnego (którym w tym przypadku jest umowa dotycząca sprzedaży gwarancji pochodzenia). Wypłacona opłata za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia co do zasady nie wyczerpuje więc wszelkich potencjalnych roszczeń Państwa wobec Kontrahenta wynikających z umowy.

Umowa zawarta z danym Kontrahentem może jednak stanowić, że zapłata opłaty o charakterze gwarancyjnym wyłącza prawa strony uprawnionej do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych wynikających z prawa cywilnego w zakresie, w jakim poniesiona szkoda przewyższa wysokość zastrzeżonej opłaty gwarancyjnej.

Państwa wątpliwości w pierwszej kolejności dotyczą ustalenia, czy opłaty za rozwiązanie przed terminem umów dotyczących sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia energii elektrycznej lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia, a także opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

(pytania nr 1 i 2) Jak wskazano powyżej, z treści powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług, co do zasady, podlegają opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie (z wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 ustawy). Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że jeżeli za zaniechanie pewnych czynności należna jest rekompensata inaczej „odszkodowanie” i sytuacja ta przynosi wymierną korzyść konkretnemu podmiotowi - co do której istnieje zgoda stron - takie działanie na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług powinno być uznane za usługę. Dana czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności.

Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością, a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można stwierdzić, że płatność następuje w zamian za to świadczenie. Przepisy podatkowe nie definiują pojęcia odszkodowania lub rekompensaty. W tym zakresie należy zatem posiłkować się przepisami prawa cywilnego. Kwestie odszkodowań (rekompensat) jak i kar umownych regulują przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795), zwanej dalej „Kodeksem cywilnym”.

Zgodnie z art. 483 § 1 Kodeksu cywilnego, Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Z powyższego przepisu wynika, że kara umowna jest dodatkowym zastrzeżeniem umownym, wprowadzanym do umowy w ramach swobody kontraktowania, mającym na celu wzmocnienie skuteczności więzi powstałej między stronami w wyniku zawartej przez nie umowy i służy realnemu wykonaniu zobowiązań (wyrok Sądu Najwyższego z 8 sierpnia 2008 r. sygn. akt V CSK 85/08).

Przewidziany umową obowiązek zapłaty kary umownej ma w stosunku do zasadniczego obowiązku dłużnika wynikającego z tej umowy charakter uboczny (akcesoryjny). Zastrzeżenie kary umownej można zatem traktować jako formę uproszczoną redakcji warunków umowy, która pozwala na przyjęcie przez strony, że wypadki niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, stanowią jednocześnie podstawę do domagania się zapłaty kary umownej. Kara umowna ma charakter czynności jednostronnej i nie wiąże się z otrzymaniem jakiegokolwiek świadczenia.

Zapłata tej kary nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub do tolerowania czynności lub sytuacji. Według art. 361 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego: Zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono.

Na podstawie ww. przepisu odszkodowanie uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody. Ponadto, między zdarzeniem, a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Na mocy art. 471 Kodeksu cywilnego: Dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Na gruncie prawa cywilnego odszkodowanie za doznaną szkodę majątkową lub niemajątkową uzależnione jest od zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy łączą obowiązek naprawienia szkody.

Ponadto pomiędzy zdarzeniem a zaistniałą w jego wyniku szkodą musi istnieć związek przyczynowy. Szkoda polega na nienależytym wykonaniu bądź niewykonaniu zobowiązania przez dłużnika, istnienia adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem a szkodą. Brak tych przesłanek powoduje, że nie mamy do czynienia ze szkodą, za powstanie której dłużnik zobowiązany jest do wypłaty odszkodowania. Istotą odszkodowań nie jest zatem płatność za świadczenie lecz rekompensata za szkodę. W takim przypadku nie mamy do czynienia z transakcją ekwiwalentną - świadczenie w zamian za wynagrodzenie, co oznacza, że otrzymane odszkodowanie nie wiąże się z żadnym świadczeniem ze strony podatnika.

Zapłata ta nie jest też związana z zobowiązaniem się otrzymującego daną kwotę do wykonania czynności, powstrzymania się od dokonania czynności lub tolerowania czynności lub sytuacji. Z uwagi na powyższe stwierdzić należy, że jeżeli płatności o charakterze odszkodowawczym nie będą miały bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia ze strony podmiotu zobowiązanego, wówczas kwota otrzymanych odszkodowań i kar umownych nie będzie mieściła się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT i jako taka nie będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem VAT.

Ustalanie statusu wypłacanej kary umownej/odszkodowania, jako podlegającej bądź nie opodatkowaniu podatkiem VAT należy oceniać w kontekście związku z konkretnym świadczeniem. W wyroku z 22 listopada 2018 r., sygn. C-295/17 MEO - Serviços de Comunicações e Multimédia SA TSUE stwierdził, że: „(...) kwota należna z tytułu niezachowania minimalnego okresu obowiązywania stanowi wynagrodzenie za usługi świadczone przez MEO, niezależnie od tego, czy klient realizuje prawo do korzystania z rzeczonych usług aż do końca minimalnego okresu obowiązywania (pkt 48).

W odniesieniu do wymogu, aby zapłacone kwoty stanowiły rzeczywiste wynagrodzenie za wyodrębnioną usługę, należy podkreślić, że usługa, która ma być świadczona, oraz kwota, na którą ma być wystawiony klientowi rachunek w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy w trakcie minimalnego okresu obowiązywania, zostały określone już w momencie zawarcia umowy (pkt 49). Kwotę należną z tytułu niezachowania minimalnego okresu obowiązywania należy zatem postrzegać jako część łącznej ceny za świadczenie usług, podzielonej na miesięczne części, która w przypadku naruszenia obowiązku zapłaty staje się natychmiast wymagalna (pkt 50)”.

Ponadto TSUE w ww. wyroku sygn. C-295/17 TSUE wskazał, że: „zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału pojęcia zawarte w przepisie prawa Unii, który nie zawiera żadnego wyraźnego odesłania do prawa państw członkowskich, powinny zasadniczo być interpretowane w całej Unii Europejskiej w sposób autonomiczny i jednolity (zob. podobnie wyrok z dnia 16 listopada 2017 r., Kozuba Premium Selection, C‑308/16, EU:C:2017:869, pkt 38 i przytoczone tam orzecznictwo) (pkt 67).

W związku z tym, jak zauważyła rzecznik generalna w pkt 34 opinii, do celów wykładni przepisów dyrektywy VAT nie ma znaczenia, czy kwota ta w prawie krajowym stanowi roszczenie o odszkodowanie z tytułu deliktu czy karę umowną ani czy jest ona określana jako odszkodowanie, rekompensata czy wynagrodzenie (pkt 68). Ocena, czy płatność dokonywana jest w zamian za dostawę lub świadczenie usług, jest kwestią z zakresu prawa Unii, którą należy rozstrzygać odrębnie od oceny dokonywanej na mocy prawa krajowego (pkt 69).

W świetle powyższych rozważań na pytanie drugie należy odpowiedzieć, że okoliczność, że kwota ryczałtowa ma na celu zniechęcenie klienta do niezachowania minimalnego okresu obowiązywania oraz naprawienie szkód poniesionych przez podmiot gospodarczy na skutek niezachowania tego okresu, okoliczność, że wynagrodzenie otrzymywane przez osobę pośredniczącą w przypadku zawarcia umowy określającej minimalny okres obowiązywania może być wyższe od wynagrodzenia uzgodnionego w umowie, w której nie przewidziano takiego okresu, oraz okoliczność, że kwota, na którą został wystawiony rachunek, została zakwalifikowana w prawie krajowym jako kara umowna, nie mają decydującego znaczenia dla kwalifikacji określonej z góry w umowie o świadczenie usług kwoty, którą klient jest zobowiązany zapłacić w przypadku wcześniejszego jej rozwiązania” (pkt 70).

Z kolei w wyroku z 11 czerwca 2020 r. w sprawie C-43/19 Vodafone Portugal – Comunicaçoes Pessoais TSUE wskazał w pkt 33: „W tym względzie Trybunał uznał, że ustaloną z góry kwotę otrzymywaną przez podmiot gospodarczy w przypadku przedterminowego rozwiązania przez jego klienta lub z przyczyn leżących po jego stronie umowy o świadczenie usług przewidującej minimalny okres związania umową, która to kwota odpowiada kwocie, jaką podmiot gospodarczy otrzymałby w pozostałej części tego okresu w braku takiego rozwiązania, należy uznać za wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług, które podlega jako takie VAT, nawet jeśli rozwiązanie to pociąga za sobą dezaktywację produktów i usług przewidzianych przez tę umowę przed upływem minimalnego okresu związania umową (zob. podobnie wyroki: z dnia 22 listopada 2018 r., MEO - Serviços de Comunicaçőes e Multimédia, C-295/17, EU:C:2018:942, pkt 12, 45, 57; a także z dnia 3 lipca 2019 r., UniCredit Leasing, C-242/18, EU:C:2019:558, pkt 70)”.

Ponadto w ww. wyroku C-43/19 TSUE stwierdził w pkt 37-40: „Po pierwsze, Vodafone zobowiązuje się świadczyć swoim klientom usługi uzgodnione w zawartych z nimi umowach i na warunkach określonych w tych umowach. Po drugie klienci ci zobowiązują się płacić miesięczne opłaty przewidziane we wspomnianych umowach, a także w stosownym wypadku, należne kwoty w przypadku, gdy umowy te zostaną rozwiązane przed końcem okresu lojalności z przyczyn leżących po stronie klientów.

W tym kontekście, jak wyjaśnia sąd odsyłający, kwoty te odpowiadają odzyskaniu części kosztów związanych ze świadczeniem usług, jakie operator świadczył na rzecz klientów, i do których zwrotu klienci zobowiązali się w przypadku takiego rozwiązania. W związku z tym, wspomniane kwoty należy uznać za stanowiące część ceny za usługę, którą usługodawca zobowiązał się świadczyć klientom i która stanowi część miesięcznych opłat, w przypadku gdy klienci nie przestrzegają okresu lojalności.

W tych okolicznościach cel tych kwot jest podobny do celu miesięcznych opłat, które co do zasady byłyby wymagalne, jeżeli klienci nie skorzystaliby z korzyści handlowych, uzależnionych od przestrzegania tego okresu lojalności”.

Ponadto w ww. wyroku C-43/19 TSUE stwierdził w pkt 50, że: „Z uwagi na ogół powyższych rozważań na przedstawione pytania prejudycjalne trzeba odpowiedzieć, iż art. 2 ust. 1 lit. c dyrektywy VAT należy interpretować w ten sposób, że kwoty otrzymane przez podmiot gospodarczy w przypadku przedterminowego rozwiązania z powodów leżących po stronie klienta umowy o świadczenie usług przewidującej przestrzeganie okresu lojalności (okresu związania umową) w zamian za przyznanie temu klientowi korzystnych warunków handlowych należy uznać za stanowiące wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług w rozumieniu tego przepisu”.

Z przedstawionego opisu sprawy wynika, że sytuacjach określonych w Umowie jako „Strona Nienaruszająca” są Państwo uprawnieni do otrzymywania od Kontrahenta opłaty za rozwiązanie przed terminem umów dotyczących sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz gwarancji pochodzenia. Rozwiązanie Umów występuje w przypadku istotnego naruszenia postanowień Umowy stanowiącego Istotną Przyczynę uzasadniającą rozwiązanie tej umowy przed upływem terminu. Jako „Istotna Przyczyna” rozumiane są zdarzenia określone każdorazowo w danej umowie.

W przypadku rozwiązania umowy z powodu Istotnej Przyczyny Strona Naruszająca, zobowiązana jest na podstawie umowy do zapłaty na rzecz Strony Nienaruszającej opłaty za rozwiązanie, w wysokości odpowiadającej należnościom określonym zgodnie z umową, należnym za okres od dnia wcześniejszego rozwiązania umowy do końca okresu, w którym zgodnie z umową lub zawartymi na podstawie umowy pomiędzy Państwem oraz kontrahentem porozumieniami transakcyjnymi dotyczącymi transakcji będących przedmiotem umowy, miała odbywać się sprzedaż energii elektrycznej i/lub sprzedaż gwarancji pochodzenia dotyczących energii elektrycznej lub (w przypadku tzw. umów vPPA), w którym zgodnie z umową miały odbywać się rozliczenia finansowe dotyczące energii elektrycznej, skalkulowanym w sposób określony w umowie na podstawie wolumenu energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia lub rozliczeń dotyczących energii elektrycznej, pozostałych do realizacji do zakończenia okresu mającego zastosowanie w przypadku, w którym umowa nie zostałaby rozwiązana przed upływem terminu na jaki została zawarta, przy zastosowaniu określonych w danej umowie cen energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia lub rozliczeń dotyczących energii elektrycznej, zgodnie z przedmiotem danej umowy.

W tym miejscu należy jeszcze raz zaznaczyć, że aby uznać dane świadczenie za odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ustawy o VAT, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Musi istnieć bezpośredni związek pomiędzy świadczoną usługą i przekazanym za nią wynagrodzeniem. Tak więc, czynność podlega opodatkowaniu jedynie wówczas, gdy wykonywana jest w ramach umowy zobowiązaniowej, a jedna ze stron transakcji może zostać uznana za bezpośredniego beneficjenta tej czynności.

Przy czym związek pomiędzy otrzymywaną płatnością a świadczeniem na rzecz dokonującego płatności musi mieć charakter bezpośredni i na tyle wyraźny, aby można powiedzieć, że płatność następuje w zamian za to świadczenie. Zatem, gdy otrzymają Państwo jako „Strona Nienaruszająca” opłatę za wcześniejsze rozwiązanie Umowy w związku z naruszeniem jej warunków przez Kontrahenta, po Państwa stronie wystąpi świadczenie w postaci wyrażenia zgody na tolerowanie sytuacji, zaistnienie której jest objęte tym wynagrodzeniem.

Zawarta umowa nie będzie kontynuowana, a w związku z tym Państwo nie dokonają więcej sprzedaży Kontrahentowi energii elektrycznej czy gwarancji pochodzenia , nie dokonają rozliczeń dot. energii elektrycznej w przypadku umów vPPA. W zamian Kontrahent wypłaci Państwu kwotę opłaty za rozwiązanie umowy przez terminem. Należne Państwu kwoty - opłaty za rozwiązanie umowy przed terminem - będą stanowiły należność wynikającą więc wprost z łączącego Strony stosunku zobowiązaniowego, przy czym ww. opłata za rozwiązanie należna będzie Państwu w wysokości odpowiadającej należnościom określonym zgodnie z umową, należnym za okres od dnia wcześniejszego rozwiązania umowy do końca okresu umowy.

Spełniona zatem będzie tu przesłanka istnienia związku pomiędzy wypłatą należności, a otrzymaniem świadczenia wzajemnego, co jest warunkiem koniecznym do uznania, że kwota ta stanowi wynagrodzenie za czynność podlegającą opodatkowaniu VAT. W przedmiotowej sprawie wypłatę określonej w umowie kwoty pieniężnej przez Kontrahenta na Państwa rzecz należy traktować jako zapłatę za wykonywane świadczenie na rzecz drugiej strony, co wypełnia wskazaną przesłankę uznania za usługę w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy.

W przypadku opisanym we wniosku możemy bowiem wskazać konkretnego beneficjenta tej usługi - Kontrahenta, który w zamian w wyniku naruszenia postanowień umowy stanowiących Istotną Przyczynę, zobowiązany jest do zapłaty na Państwa rzecz określonej w umowie opłaty. Jednocześnie z okoliczności sprawy wynika, że w przypadku niezrealizowania wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia przez Kontrahenta, będą Państwo otrzymywali określone w Umowie opłaty, które zgodnie z postanowieniami umów zawieranych przez Państwa mają charakter opłaty gwarancyjnej.

Opłata ta należna jest w przypadku niewykonania przez kontrahenta jego zobowiązań do odbioru określonego wolumenu gwarancji pochodzenia, tj. nieprzyjęcia przez kontrahenta lub inny wskazany przez niego podmiot oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia, złożonej przez Spółkę zgodnie z warunkami zawartej z kontrahentem umowy. Kontrahent zobowiązany jest w takim przypadku do zapłaty na Państwa rzecz opłaty o charakterze gwarancyjnym, równej iloczynowi ceny kontraktowej gwarancji pochodzenia określonej zgodnie z umową oraz wolumenu niezakupionych lub nieodebranych zgodnie z warunkami danej umowy gwarancji pochodzenia.

Opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia mają zgodnie z postanowieniami umów zawieranych przez Państwa charakter opłaty gwarancyjnej. Zgodnie z zasadami ogólnymi wynikającymi z prawa cywilnego, zapłata sumy gwarancyjnej nie musi oznaczać zaspokojenia ani wygaśnięcia wszelkich możliwych roszczeń wynikających z podstawowego stosunku prawnego (którym w tym przypadku jest umowa dotycząca sprzedaży gwarancji pochodzenia). Wypłacona opłata za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia co do zasady nie wyczerpuje więc wszelkich potencjalnych roszczeń Spółki wobec Kontrahenta wynikających z umowy.

Umowa zawarta z danym Kontrahentem może jednak stanowić, że zapłata opłaty o charakterze gwarancyjnym wyłącza prawa strony uprawnionej do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych wynikających z prawa cywilnego w zakresie, w jakim poniesiona szkoda przewyższa wysokość zastrzeżonej opłaty gwarancyjnej. Wskazali Państwo, że wypłacona opłata za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia co do zasady nie wyczerpuje więc wszelkich potencjalnych Państwa roszczeń wobec Kontrahenta wynikających z umowy.

Umowa zawarta z danym Kontrahentem może jednak stanowić, że zapłata opłaty o charakterze gwarancyjnym wyłącza prawa strony uprawnionej do dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych wynikających z prawa cywilnego w zakresie, w jakim poniesiona szkoda przewyższa wysokość zastrzeżonej opłaty gwarancyjnej. W konsekwencji, akceptując otrzymaną opłatę tolerują Państwo zaistniałą sytuację, w której kontrahent nie dotrzymuje warunków zakupu i odstępują Państwo od dalszych działań w kierunku dochodzenia rekompensaty w tym zakresie.

Zatem również i w tym przypadku będzie spełniona przesłanka ekwiwalentności świadczeń, gdyż otrzymana opłata będzie stanowić wynagrodzenie dla Państwa za gotowość do sprzedaży określonej ilości gwarancji pochodzenia i nie dochodzenie do rekompensaty za poniesione straty w związku z niezrealizowanymi dostawami gwarancji pochodzenia. Co więcej, ww. opłata stanowi iloczyn ceny kontraktowej gwarancji pochodzenia określonej zgodnie z umową oraz wolumenu niezakupionych i nieodebranych zgodnie z umową gwarancji pochodzenia.

A zatem, zarówno otrzymane przez Państwa opłaty za rozwiązanie przed terminem umów dotyczących sprzedaży energii elektrycznej, gwarancji pochodzenia energii elektrycznej lub rozliczeń finansowych dotyczących energii elektrycznej oraz sprzedaży gwarancji pochodzenia, jak też opłaty za niezrealizowanie wymaganego wolumenu zakupów gwarancji pochodzenia nie spełniają funkcji odszkodowawczej, lecz stanowią wynagrodzenie za konkretne świadczenie, które mieści się w katalogu czynności podlegających opodatkowaniu wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy jako odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy. Państwa stanowisko w zakresie pytań nr 1 i 2 jest zatem prawidłowe.

Mają Państwo również wątpliwości, czy w przypadku wystawienia przez Kontrahenta faktury VAT dotyczącej kary umownej za brak złożenia oferty lub brak dokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia zgodnie z warunkami umowy, przysługuje Państwu prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego, wynikającego z tej faktury.

Zgodnie z treścią art. 86 ust. 1 ustawy: W zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124. W myśl art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy, kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług.

Z powyższego wynika, że prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje zarejestrowany, czynny podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego jest związek zakupów z wykonanymi czynnościami opodatkowanymi, tzn. których następstwem jest określenie podatku należnego (powstanie zobowiązania podatkowego).

Powyższa zasada wyklucza możliwość dokonania odliczenia podatku naliczonego przez podmiot niebędący czynnym, zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT oraz podatku naliczonego związanego z towarami i usługami, które nie są wykorzystywane do czynności opodatkowanych, czyli w przypadku ich wykorzystania do czynności zwolnionych od podatku VAT oraz niepodlegających temu podatkowi. Odnosząc się zatem do Państwa wątpliwości należy najpierw ustalić, czy wypłacane przez Państwa kary umowne za brak złożenia oferty albo brak dokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług.

Z przedstawionych informacji wynika, że jeżeli Państwo jako sprzedawca nie złożą oferty sprzedaży zgodnej z zawartym na warunkach określonych w umowie porozumieniem transakcyjnym i nie zostanie dokonana sprzedaż gwarancji pochodzenia w określonej ilości, Kontrahent może ponieść stratę polegającą przede wszystkim na konieczności zakupu gwarancji pochodzenia od innych podmiotów, po wyższej (w danych warunkach rynkowych) cenie, co może wiązać się dla niego z wyższymi kosztami zakupu gwarancji pochodzenia.

Wskazali Państwo, że zgodnie z postanowieniami w Umowie, jeżeli Państwo (jako sprzedawca) nie złożą oferty sprzedaży zgodnej z zawartym na warunkach określonych w umowie porozumieniem transakcyjnym z przyczyn, za które ponoszą Państwo odpowiedzialność, lub też z innych przyczyn będących wynikiem Państwa działania lub zaniechania nie zostanie dokonana sprzedaż gwarancji pochodzenia w ilości określonej zgodnie z postanowieniami zawartego na podstawie umowy porozumienia transakcyjnego, kontrahent (jako kupujący) może, według swojego uznania, albo dochodzić od Państwa naprawienia szkody rzeczywistej na zasadach ogólnych Kodeksu cywilnego, albo żądać od Państwa uiszczenia kary umownej, bez względu na wysokość poniesionej szkody, w wysokości stanowiącej iloczyn niedostarczonej ilości gwarancji pochodzenia oraz ceny jednostkowej netto określonej w zawartym porozumieniu transakcyjnym.

Zapłata kary umownej wyczerpuje wszelkie roszczenia kontrahenta wobec Państwa z tytułu braku złożenia przez Państwa oferty sprzedaży gwarancji pochodzenia lub niedokonania sprzedaży gwarancji pochodzenia w ilości określonej zgodnie z postanowieniami zawartego na podstawie umowy porozumienia transakcyjnego. Zatem z powyższego wynika, że tym przypadku opisana kara umowna będzie spełniała funkcję sankcyjną, ponieważ w zamian za zapłatę kary umownej nie otrzymają Państwo w zamian żadnego świadczenia od Kontrahenta a wypłacone przez Państwa środki stanowią rekompensatę poniesionych przez Kontrahenta strat.

W konsekwencji, skoro płatność o charakterze odszkodowawczym nie będzie miała bezpośredniego związku z żadną czynnością mającą charakter świadczenia, należy uznać, że kwota wypłaconej kary umownej nie mieści się w katalogu czynności wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od towarów i usług i jako taka nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem tym samym nie powinna być dokumentowana fakturą.

Stwierdzić więc należy, że w sytuacji gdy będą Państwo zobowiązani do zapłaty kary umownej pełniącej funkcję odszkodowawczą w związku z niewywiązaniem się przez Państwa z zawartej z Kontrahentem Umowy, a wypłata tej należności nie jest czynnością podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, to nie przysługuje Państwu prawo do odliczenia podatku VAT w związku z tymi kwotami, gdyż nie są one związane z czynnościami podlegającymi opodatkowaniu. W konsekwencji, przesłanki warunkujące prawo do odliczenia podatku VAT naliczonego, określone w art. 86 ust. 1 ustawy nie zostaną w tym przypadku spełnione. Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 3 jest prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia Interpretacja dotyczy stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosują się Państwo do interpretacji.

Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej: Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej stanowi element czynności, będących przedmiotem decyzji wydanej: 1) z zastosowaniem art. 119a; 2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; 3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści.

Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej: Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację

Mają Państwo prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”). Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA): w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art.

47 § 1 PPSA), albo w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA). Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA). Podstawa prawna dla wydania interpretacji Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.

Treść dosłownie; przetworzyliśmy: podział na sekcje i akapity, linki do przepisów, wyróżnienia i zakrycie numerów PESEL, dowodów, paszportów i rachunków, których anonimizacja u wydawcy nie objęła.