Zakres wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej
18 sierpnia 2026 r. wpłynął Pani wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczący skutków podatkowych zawarcia z bankiem porozumienia kompensacyjnego. Uzupełniła go Pani pismami z 15 września (data wpływu 22 września 2026 r.) oraz 14 października 2026 r. (data wpływu 16 października 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie. Treść wniosku jest następująca:
Opis zdarzenia przyszłego
W dniu 6 grudnia 2006 r. zawarła Pani z X, dzisiaj Y S.A., umowę kredytu hipotecznego, waloryzowanego kursem CHF. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego (...) z dnia (…) 2024 Sąd uznał nieważność umowy oraz zgodnie z Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w (...), Sąd oddalił apelację Banku i uznał prawomocnie nieważność rzeczonej umowy kredytowej w całości. W związku z tym, po obu stronach powstały wzajemne, niesporne roszczenia pieniężne z tytułu nienależnego świadczenia: 1. Roszczenie Banku wobec Pani o zwrot kwoty wypłaconego kapitału kredytu, 2. Pani roszczenie wobec Banku o zwrot wszystkich kwot wpłaconych przez Panią w wykonaniu nieważnej umowy.
Bank poinformował Panią o możliwości zawarcia porozumienia kompensacyjnego mającego za przedmiot potrącenie wzajemnych niespornych roszczeń stron. W ramach tego rozliczenia finansowego Bank wypłaci Pani również odsetki ustawowe za opóźnienie oraz dokona zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (kosztów pomocy prawnej), które wcześniej poniosła Pani. W celu zakończenia sporu, zamierza Pani zawrzeć umowę kompensacyjną (porozumienie). Na jej mocy ma dojść do wzajemnego potrącenia (kompensaty) wyżej wymienionych wierzytelności, a bank zobowiązany jest do zapłaty kwoty stanowiącej nadwyżkę rozliczenia na Pani rachunek bankowy. Kredyt nie był przeznaczony na Pani pierwszą inwestycję mieszkaniową.
Uzupełnienie wniosku W uzupełnieniu wniosku wskazała Pani, że był to wyrok dotyczący ustalenia nieważności umowy na zasadzie teorii dwóch kondykcji, tj. wzajemnego zwrotu świadczeń. Porozumienie kompensacyjne wynika z wyroku sądu dotyczącego unieważnienia umowy kredytu, natomiast nie stanowi stricte wykonania zobowiązania Sądu. Na podstawie porozumienia bank zwraca wszystkie świadczenia wraz z odsetkami i kosztami procesu, a Pani zwraca wszystko, co otrzymała Pani od banku, tj. kapitał kredytu. Sposób dokonania samego rozliczenia to potrącenie.
Podstawą do naliczenia odsetek jest wystosowane przez Panią wezwanie do zapłaty oraz fakt, że Bank nie spełnił świadczenia we wskazanym przez Panią terminie. Uszczegóławiając odpowiedź na pytanie wyjaśniła Pani, że podstawą naliczenia odsetek jest przepis z art.481 par. 1 k.c. - porozumienie kompensacyjne wskazuje, że odsetki ustawowe należą się za opóźnienie w wysokości przewidzianej w Kodeksie cywilnym.
W odpowiedzi na drugie wezwanie wyjaśniła Pani, że prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego (...) z (…) 2024 r., w postępowaniu prowadzonym w pierwszej instancji pod sygn. akt: (...), a w drugiej instancji pod sygn. akt: (...), umowa kredytowa kredytu hipotecznego waloryzowana kursem CHF została uznana za nieważną w całości. Wyrok nie zawiera indywidualnych postanowień w sprawie rozliczenia kredytu. Natomiast na stronie 17 uzasadnienia wyroku przez Sąd Apelacyjny, Sąd podnosi kwestię rozliczenia stron: „podstawą rozliczeń stron nieważnych umów kredytowych jest teoria dwóch kondykcji".
Co do kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł: „O kosztach postępowania sąd odwoławczy orzekł stosownie do treści 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Powód wygrał postępowanie apelacyjne w odniesieniu do zasady odpowiedzialności pozwanego, wobec czego należy mu się zwrot pełnych kosztów poniesionych w tym postępowaniu, odpowiadających wynagrodzeniu profesjonalnego pełnomocnika w wysokości odpowiadającej wartości przedmiotu zaskarżenia (§ 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie - Dz.U. z 2023 r. poz. 1964)." (str.25).
Wyrok zasadniczo nie zawiera orzeczenia co do wzajemnego rozliczenia stron. Jest postanowienie, że „podstawą rozliczeń stron nieważnych umów kredytowych jest teoria dwóch kondykcji". Nieważność umowy kredytowej została potwierdzona w postępowaniu grupowym, które toczyło się od dnia (…) 2016 r. do dnia (…) 2025 r. W postępowaniu tym zapadł prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego (...).
Wcześniej, Sąd I instancji wyrokiem z (…) 2024 r. (sygnatura akt: (...)) orzekł o nieważności umowy kredytowej Strony powodowej, której przysługuje zwrot kondycji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w całości na podstawie art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. oraz art.482 § 1 k.c. Bank zwraca świadczenie nienależne wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, czyli w całości te roszczenia pieniężne, które od Pani, w wykonaniu nieważnej umowy kredytowej otrzymał bez podstawy prawnej, a więc: prowizję za udzielenie kredytu, prowizję tytułu ubezpieczenia kredytu, składkę ubezpieczeniową (nieruchomość), a w szczególności raty kredytowe, będące skutkiem nieważności umowy o kredyt hipoteczny waloryzowany kursem CHF.
Wskazała Pani, że terminem wymagalności był (…) 2024. W dniu (…) 2024 w Sądzie Rejonowym (...) został złożony wniosek o zawezwanie do próby ugodowej, w której Bank otrzymał propozycję zawarcie ugody w pełni rozliczającej wszystkie roszczenia kondykcyjne. Na rozprawie w Sądzie Rejonowym (...) w dniu (…) 2025 r. Bank nie wyraził zgody na zawarcie ugody. Wskazała Pani, że odsetki nie są zasadzone prawomocnym wyrokiem sądu. Sąd Apelacyjny w prawomocnym wyroku z dnia (…)2025 r. potwierdził, że podstawą rozliczeń stron nieważnych umów kredytowych jest teoria dwóch kondykcji. Sąd nie zasądził na Pani rzecz odsetek. Nie istnieje prawomocny wyrok sądu w Pani indywidualnej sprawie.
Sąd rozpatrywał pozew grupowy, a Pani była członkiem tej grupy. Wyjaśniła Pani, że odsetki ustawowe za opóźnienie wyliczone są od (…) 2024 r. od sumy świadczeń na rzecz banku. Są to odsetki ustawowe w uzgodnionej przez strony wysokości. Wyjaśniła Pani, że nie istnieje prawomocny wyrok sądu w Pani indywidualnej sprawie. Na mocy porozumienia bank oferuje Pani zwrot kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 21 600 PLN, co odpowiada sytuacji, w której wygrałaby Pani obie sprawy (z pozwu swojego i z pozwu banku) w I instancji. Poniosła Pani koszty wynagrodzenia kancelarii na mocy umowy z kancelarią. Suma Pani wpłat przewyższa kwotę 21 600,00 PLN.
Pytania
1. Czy dokonanie bezgotówkowego rozliczenia w drodze umowy kompensacyjnej (potrącenia) wzajemnych roszczeń stron powoduje po Pani stronie powstanie przychodu w PIT? 2. Czy otrzymana przez Panią od Banku fizyczna wypłata kwoty stanowiącej nadwyżkę Pani wpłat nad kapitałem stanowi dla Pani przychód w PIT? 3. Czy otrzymana od Banku kwota stanowiąca odsetki ustawowe za opóźnienie stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem PIT? 4. Czy otrzymana od Banku kwota tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem PIT?
Pani stanowisko w sprawie
W Pani ocenie, żadna z czynności ani kwot wynikających z zawartej umowy kompensacyjnej (porozumienia) - tj. bezgotówkowe potrącenie wzajemnych roszczeń, fizyczny zwrot nadwyżki ponad kapitał, odsetki ustawowe za opóźnienie oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego - nie powoduje powstania przychodu podatkowego i pozostaje w całości neutralna na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawa o PIT). Uzasadnienie w zakresie kompensaty roszczeń oraz zwrotu nadwyżki (Pytania nr 1 i 2).
Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT, przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. W ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2010 r., sygn. akt II FSK 1424/08) przyjmuje się, że za przychód można uznać jedynie takie świadczenie, które ma charakter definitywny, trwały i skutkuje realnym, czystym przysporzeniem w majątku podatnika (zwiększeniem aktywów lub zmniejszeniem pasywów pod tytułem darmowym).
W przypadku uznania umowy kredytowej za nieważną od samego początku, rozliczenie stron następuje w oparciu o tzw. teorię dwóch kondykcji, wynikającą z art. 410 § 1 i 2 w zw. z art. 405 Kodeksu cywilnego. Świadczenia spełnione na podstawie nieważnej czynności prawnej są świadczeniami nienależnymi. Oznacza to, że od momentu uruchomienia kredytu posiadała Pani wobec Banku roszczenie o zwrot wszystkich wpłaconych rat, a Bank wobec Pani - roszczenie o zwrot wypłaconego kapitału. Dokonanie potrącenia (kompensaty) tych wzajemnych roszczeń stanowi jedynie techniczną, bezgotówkową formę wykonania ciążących na stronach obowiązków restytucyjnych (art. 498 Kodeksu cywilnego).
Bank nie zwolnił Pani z długu bez ekwiwalentu. Z kolei kwota nadwyżka, która zostanie Pani wypłacona, stanowi fizyczny zwrot Pani własnych środków pieniężnych, które w przeszłości bezpodstawnie uszczupliły Pani majątek. Odzyskanie nienależnie pobranych przez Bank pieniędzy (restytucja majątku) nie prowadzi do powstania nowego, czystego zysku. Nie staje się przez to Pani bogatsza, a jedynie odzyskuje stan posiadania sprzed zawarcia wadliwej umowy. W związku z tym ani kompensata, ani zwrot kwoty nadwyżki nie spełniają definicji przychodu z art. 11 ust. 1 ustawy o PIT.
Fakt, że kredyt nie dotyczył pierwszej nieruchomości mieszkaniowej, pozostaje bez znaczenia, gdyż brak przychodu wyklucza potrzebę szukania jakichkolwiek zwolnień szczególnych. Uzasadnienie w zakresie odsetek ustawowych za opóźnienie (Pytanie nr 3) Odsetki ustawowe za opóźnienie w wypłacie nienależnego świadczenia, które zostaną Pani wypłacone są wolne od podatku dochodowego. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o PIT, wolne od podatku dochodowego są odsetki za opóźnienie w wypłacie należności uprzednio zwolnionych z opodatkowania lub należności, od których nie narasta obowiązek podatkowy.
Skoro samo świadczenie główne (zwrot nienależnie wpłaconych rat i nadpłaty) - jak wykazano powyżej - w ogóle nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym jako zwrot własnego majątku, to odsetki naliczone za opóźnienie w jego wypłacie wprost korzystają ze zwolnienia przedmiotowego na mocy art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o PIT. Stanowisko to w pełni potwierdza Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w wydawanych interpretacjach (m.in. interpretacja indywidualna z dnia 22 października 2024 r., sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.611.2024.2.KR).
Uzasadnienie w zakresie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (Pytanie nr 4) Zwrot kosztów zastępstwa procesowego (pomocy prawnej) również nie generuje przychodu podlegającego opodatkowaniu. Kwota ta stanowi zwrot realnie poniesionych przez Panią wydatków na zaangażowanie profesjonalnego pełnomocnika w celu ochrony Pani praw przed Bankiem. Środki te mają charakter wyłącznie rekompensacyjny. Likwidują one uszczerbek majątkowy (stratę), jaką musiała Pani wcześniej ponieść, aby doprowadzić do unieważnienia umowy i odzyskania pieniędzy. Ponieważ otrzymana kwota jedynie równoważy wcześniejszy wydatek, więc po Pani stronie nie pojawia się żaden definitywny, czysty zysk (przysporzenie).
W konsekwencji kwota ta jest neutralna podatkowo, co potwierdzają liczne rozstrzygnięcia organów skarbowych (np. interpretacja indywidualna Dyrektora KIS z dnia 4 stycznia 2024 r., sygn. 0114-KDIP3-2.4011.944.2023.2.MG). Mając na uwadze powyższe, wnosi Pani o potwierdzenie, że w przypadku podpisania przez Panią umowy kompensacyjnej, żadne ze wskazanych w opisie świadczeń nie zrodzi po Pani stronie obowiązku zapłaty podatku PIT.
Ocena stanowiska
Stanowisko, które przedstawiła Pani we wniosku jest prawidłowe.
Uzasadnienie interpretacji indywidualnej
Podstawową zasadą obowiązującą w przepisach ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jest zasada powszechności opodatkowania, która wyrażona została w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 592 ze zm.). Zgodnie z jego treścią: Opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Z treści powyższego przepisu wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody uzyskane przez podatnika z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych, zawartym w ww. ustawie, bądź od których zaniechano poboru podatku. Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: Dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym.
Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów. Z przepisu tego wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlega – co do zasady – każdy dochód osiągnięty przez osobę fizyczną. Zgodnie natomiast z definicją dochodu jest nim nadwyżka przychodów nad kosztami ich uzyskania. Pojęciem pierwotnym dla dochodu jest więc pojęcie przychodu.
Ten z kolei jest definiowany przez ustawodawcę w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: Przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.
Jak wynika z powołanego przepisu, ustawodawca przyjął zasadę, że przychodem są: · pieniądze i wartości pieniężne, które zostały otrzymane przez podatnika – tj. takie pieniądze i wartości pieniężne, które podatnik rzeczywiście „dostał, odebrał, zainkasował, objął w posiadanie”; · pieniądze i wartości pieniężne, które zostały postawione do dyspozycji podatnika – tj. takie przysporzenia, które zostały mu faktycznie udostępnione/przekazane do odbioru; takie pieniądze i środki pieniężne, które podatnik ma możliwość włączyć do swojego władztwa, a więc ma możliwość skorzystania z tychże pieniędzy i wartości pieniężnych i nie jest to uzależnione od dodatkowej zgody osoby stawiającej określone pieniądze i wartości pieniężne do dyspozycji podatnika.
Pojęcie przychodu wiąże się zatem z przysporzeniem majątkowym po stronie podatnika, z wartością wchodzącą do jego majątku. Przychodami w rozumieniu art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych mogą być tylko takie świadczenia, które nie mają charakteru zwrotnego. Skoro bowiem przychód jest określonym przyrostem majątkowym po stronie podatnika, to jego otrzymanie musi mieć charakter definitywny. Ustawodawca tworząc system opodatkowania dochodów osób fizycznych miał na względzie, że przysporzenia uzyskiwane przez osoby fizyczne mogą być skutkiem różnych rodzajów czynności i zdarzeń.
Stworzył więc klasyfikację tych przysporzeń w oparciu o kryterium źródła przychodów i system ich opodatkowania uwzględniający specyfikę poszczególnych źródeł przychodów. W języku powszechnym mianem „źródła” określane jest „to, co stanowi początek czegoś”, „przyczyna czegoś”, a synonimami tego pojęcia są m.in. czynnik sprawczy, powód, pochodzenie. Źródła przychodów zostały określone w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednym z nich są „inne źródła”, czyli źródła inne niż wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 1-8b ustawy (art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy).
W myśl art. 20 ust. 1 ww. ustawy: Za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17. Użycie w powyższym przepisie sformułowania „w szczególności” wskazuje, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy.
O przychodzie podatkowym z innych źródeł będziemy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe. Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że w 2006 r. zawarła Pani z bankiem umowę kredytu hipotecznego waloryzowanego do CHF, którą w 2025 r. Sąd Apelacyjny prawomocnym wyrokiem unieważnił w całości. W związku z tym, po obu stronach powstały wzajemne, niesporne roszczenia pieniężne z tytułu nienależnego świadczenia: 1. Roszczenie Banku wobec Pani o zwrot kwoty wypłaconego kapitału kredytu, 2. Pani roszczenie wobec Banku o zwrot wszystkich kwot wpłaconych przez Panią w wykonaniu nieważnej umowy.
Bank poinformował Panią o możliwości zawarcia porozumienia kompensacyjnego mającego za przedmiot potrącenie wzajemnych niespornych roszczeń stron. W ramach tego rozliczenia finansowego Bank wypłaci Pani również odsetki ustawowe za opóźnienie oraz dokona zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (kosztów pomocy prawnej), które wcześniej poniosła Pani. Na mocy porozumienia kompensacyjnego ma dojść do wzajemnego potrącenia (kompensaty) wyżej wymienionych wierzytelności, a bank zobowiązany jest do zapłaty kwoty stanowiącej nadwyżkę rozliczenia na Pani rachunek bankowy.
Na tle przedstawionego opisu zdarzenia powzięła Pani wątpliwość czy w związku z prawomocnym wyrokiem unieważniającym umowę kredytową dokonanie bezgotówkowego rozliczenia w drodze umowy kompensacyjnej (potrącenia) wzajemnych roszczeń stron oraz wypłaty przez bank na Pani rzecz kwoty stanowiącej nadwyżkę Pani wpłat nad kapitałem stanowi powoduje po Pani stronie powstanie przychodu. Instytucja kredytu uregulowana została przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 38 ze zm.).
Zgodnie z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe: Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Otrzymanie kredytu i jego spłata na warunkach przewidzianych w umowie kredytowej są obojętne podatkowo.
Zgodnie z art. 58 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 795): Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Natomiast stosownie do treści art. 58 § 2 Kodeksu cywilnego: Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
W myśl art. 3851 Kodeksu cywilnego: § 1. Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. § 2. Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. § 3. Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu.
W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. § 4. Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Stwierdzenie nieważności powoduje usunięcie z obrotu prawnego wadliwej czynności prawnej polegającej na zawarciu umowy kredytu hipotecznego. Nieważność umowy kredytu oznacza, że zobowiązania stron umowy, banku i klienta, nigdy nie powstały, a strony zobowiązane są zwrócić to, co świadczyły w związku z nieważną umową jako świadczenia nienależne.
Kredytodawca powinien zatem zwrócić wszystkie świadczenia pobrane od kredytobiorcy, a kredytobiorca powinien zwrócić kwotę faktycznie otrzymanego kredytu. W przypadku stwierdzenia nieważności umowy przez sąd skutki prawne na gruncie cywilnym występują ex tunc (wstecz), a więc od momentu zawarcia umowy dotkniętej wadliwością (przesłanką nieważności), co oznacza, że umowa kredytu jako nieważna już od chwili jej zawarcia nie wywołuje skutków prawnych. Mamy do czynienia z sytuacją jakby w ogóle nie doszło do jej zawarcia. Zasady i skutki dokonywania kompensaty (potrącenia) reguluje przepis art. 498 Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z tym przepisem: § 1. Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. § 2. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Natomiast stosownie do art. 503 Kodeksu cywilnego: Przepisy o zaliczeniu zapłaty stosuje się odpowiednio do potrącenia.
Potrącenie wierzytelności jest jedną z form wygaśnięcia zobowiązania w wyniku wykonania świadczenia przez umorzenie wzajemnych wierzytelności między stronami. Wygaśnięcie zobowiązania przez potrącenie, czyli kompensata wierzytelności, następuje wówczas, jeżeli jedna strona jest w stosunku do drugiej dłużnikiem i jednocześnie wierzycielem, tj. ma zarówno wierzytelność, jak i zobowiązanie względem tej drugiej strony. Potrącenie prowadzi do zaliczenia jednej wierzytelności na poczet drugiej. Dochodzi w ten sposób do zaspokojenia wierzyciela i osiągnięcia tym samym celu zobowiązania. Na skutek potrącenia wierzytelności obydwu stron wygasają do wysokości wierzytelności niższej.
Instytucja potrącenia jest substytutem świadczenia, dzięki któremu dłużnik płaci swój dług i zwalnia się z zobowiązania. W momencie potrącenia następuje faktyczne spełnienie świadczenia. Potrącenie jest więc formą wykonania zobowiązania, do którego, w myśl art. 503 Kodeksu cywilnego, stosuje się przepisy o zaliczeniu zapłaty. Wprawdzie przez potrącenie strony nie otrzymują efektywnie należnych im świadczeń, jednak wskutek zaliczenia wierzytelności jednej z nich na poczet wierzytelności drugiej każda ze stron reguluje swoje zobowiązanie, co pozwala uznać ich długi za spłacone.
Tym samym potrącenie jako sposób wygaszenia stosunku zobowiązaniowego uznaje się za równoważny spełnieniu świadczenia (zapłacie). W analizowanej sprawie dokonane przez Panią i bank rozliczenie wynikało z uznania przez Sąd nieważności umowy kredytu. W ramach zawartego porozumienia doszło do potrącenia wierzytelności banku z tytułu zwrotu wypłaconego kapitału kredytu z przysługującą Pani wierzytelnością obejmującą zwrot nienależnie wpłaconych rat.
Z przytoczonej w niniejszej interpretacji definicji przychodu, zawartej w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wywieść należy, że za przychody podatkowe mogą być uznane tylko takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego. Zatem zwrot nienależnych świadczeń nie spełnia warunków, aby uznać go za przychód na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
W związku z powyższym, dokonanie bezgotówkowego rozliczenia takich wierzytelności w drodze umowy kompensacyjnej (potrącenia) wzajemnych roszczeń o zwrot spełnionych świadczeń na podstawie nieważnej umowy nie spowoduje po Pani stronie powstania przychodu. Podobnie w odniesieniu do wypłaty przez bank pozostałej kwoty w związku z unieważnieniem umowy kredytu, która stanowi nadwyżkę wpłaconych przez Panią środków ponad wypłacony kapitał. W treści wniosku wskazała Pani, że kwota, którą Pani otrzyma, stanowi nadwyżkę przysługującego Pani roszczenia w związku z unieważnieniem umowy kredytowej ponad kwotę, która wygasła w wyniku potrącenia.
Należy zatem uznać, że nie dochodzi do dodatkowego przysporzenia w Pani majątku. W przypadku zwrotu świadczenia otrzymuje Pani bowiem z powrotem swój kapitał – zwrot nadpłaconych bankowi kwot. Dla celów podatkowych zwrot taki jest neutralny podatkowo, ponieważ otrzymana przez Panią kwota na podstawie porozumienia kompensacyjnego jest de facto zwrotem zapłaconych Bankowi kwot. Nie ma zatem podstaw, aby zwróconą przez Bank kwotę uznać za przychód podlegający opodatkowaniu.
Odnosząc się do kwestii odsetek ustawowych za opóźnienie należy wskazać, że instytucję prawną odsetek za zwłokę reguluje art. 481 § 1 ustawy Kodeks cywilny, zgodnie z którym: Jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Na podstawie art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego: Jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była oznaczona, należą się odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punktów procentowych.
Jednakże gdy wierzytelność jest oprocentowana według stopy wyższej, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie według tej wyższej stopy. Jak już wcześniej wskazano, z definicji przychodu zawartej w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika, że za przychody podatkowe mogą być uznane takie świadczenia, które są określonym przyrostem majątkowym (zarówno zwiększającym aktywa, jak i zmniejszającym pasywa) o charakterze definitywnym, niemające charakteru zwrotnego. Kwota otrzymanych odsetek ustawowych za opóźnienie stanowi więc przychód, gdyż jest niewątpliwie określonym przyrostem w majątku podatnika.
Zwrócić należy jednak uwagę, że nie każde odsetki otrzymane przez osoby fizyczne podlegają opodatkowaniu. Ustawodawca przewidział w niektórych sytuacjach, w odniesieniu do odsetek, możliwość zwolnienia od podatku dochodowego. Takie zwolnienie przysługuje wyłącznie wówczas, gdy przepis omawianej ustawy zawiera w tym przedmiocie wyraźne postanowienie. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych: Wolne od podatku dochodowego są odsetki z tytułu nieterminowej wypłaty należności niepodlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym, wolnych od podatku dochodowego lub od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.
Jak wynika z brzmienia tego przepisu, zwolnienie to obejmuje tylko takie odsetki, które spełniają równocześnie dwa warunki: 1) są naliczane z tytułu nieterminowej wypłaty należności, 2) świadczenia, od których są naliczane nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym, są wolne od podatku dochodowego lub na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano od nich poboru podatku. W opisanym we wniosku zdarzeniu przyszłym wskazała Pani, że podstawą naliczenia odsetek jest art. 481 § 1 Kodeksu Cywilnego. Dodatkowo porozumienie kompensacyjne wskazuje, że odsetki ustawowe należą się za opóźnienie w wysokości przewidzianej w Kodeksie cywilnym.
Skoro odsetki ustawowe za opóźnienie zostały naliczone od należności stanowiących zwrot świadczeń spełnionych przez Panią w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, które, jak wskazałem powyżej, nie stanowią przysporzenia majątkowego i nie skutkują powstaniem po Pani stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, to odsetki ustawowe wypłacone z tytułu nieterminowej wypłaty tej należności korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 95b omawianej ustawy.
Natomiast, w kwestii zwrotu kosztów postępowania, wskazuję, że zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j. Dz.U. z 2026 r. poz. 468 ze zm.): Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
Stosownie do art. 98 § 2 cytowanej ustawy: Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Równowartość utraconego zarobku nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu prowadzącego postępowanie.
Z kolei w myśl art. 98 § 3 tej ustawy: Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Zgodnie z art. 98 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego: Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.
Jak wynika z powyższych przepisów, koszty procesu (w tym zastępstwa procesowego) mają charakter zwrotu wydatków poniesionych przez powoda. Zwrot ten nie rodzi więc obowiązku podatkowego w świetle przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o ile kwota otrzymana tytułem zwrotu kosztów postępowania nie przewyższała faktycznie poniesionych przez powoda wydatków. W konsekwencji, otrzymana przez Panią kwota tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, którą Pani poniosła i która nie przewyższa faktycznie poniesionych wydatków pozostaje neutralne podatkowo i nie skutkuje powstaniem po Pani stronie przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Wobec powyższego Pani stanowisko należało uznać za prawidłowe.
Dodatkowe informacje
Informacja o zakresie rozstrzygnięcia Interpretacja dotyczy zdarzenia przyszłego, który Pani przedstawiła i stanu prawnego, który obowiązywał w dniu wydania interpretacji. Wydając interpretacje indywidualne nie odnoszę się do kwot i nie dokonuję wyliczeń. Zgodnie bowiem z zasadą samoopodatkowania, obowiązującą w polskim systemie podatkowym, na podatniku spoczywa obowiązek określenia podstawy opodatkowania, a prawidłowość takiego wyliczenia podlega weryfikacji przez organ podatkowy w postępowaniu podatkowym. Procedura wydawania indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego nie podlega regułom przewidzianym dla postępowania podatkowego czy kontrolnego.
Przy wydawaniu interpretacji indywidualnych w trybie art. 14b ustawy Ordynacja podatkowa, opieram się wyłącznie na opisie stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego podanym we wniosku - nie prowadzę postępowania dowodowego oraz nie analizuje załączonych dokumentów. Przy wydawaniu niniejszej interpretacji dokonałem więc wyłącznie analizy okoliczności podanych we wniosku. Rolą postępowania w sprawie wydania indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych nie jest bowiem ustalanie, czy przedstawione we wniosku stan faktyczny/zdarzenie przyszłe jest zgodny ze stanem rzeczywistym. Ustalenie stanu rzeczywistego stanowi domenę ewentualnego postępowania podatkowego.
To na podatniku ciąży obowiązek udowodnienia w toku tego postępowania okoliczności faktycznych, z których wywodzi on dla siebie korzystne skutki prawne. Jeżeli zatem przedstawiony we wniosku opis zdarzenia różnić się będzie od występującego w rzeczywistości, wówczas wydana interpretacja nie będzie Pani chroniła w zakresie rzeczywiście zaistniałego zdarzenia. Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji · Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.).
Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Pani sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego i zastosuje się Pani do interpretacji. · Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej: Przepisów art. 14k-14n Ordynacji podatkowej nie stosuje się, jeśli stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe będące przedmiotem interpretacji indywidualnej jest elementem czynności, które są przedmiotem decyzji wydanej: 1) z zastosowaniem art. 119a; 2) w związku z wystąpieniem nadużycia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług; 3) z zastosowaniem środków ograniczających umowne korzyści. · Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej: Przepisów art. 14k-14n nie stosuje się, jeżeli korzyść podatkowa, stwierdzona w decyzjach wymienionych w § 1, jest skutkiem zastosowania się do utrwalonej praktyki interpretacyjnej, interpretacji ogólnej lub objaśnień podatkowych.
Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację
Ma Pani prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”). Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA): · w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art.
47 § 1 PPSA), albo · w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA). Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA). Podstawa prawna dla wydania interpretacji Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a oraz art. 14b § 1 Ordynacji podatkowej.