Nawiązując do pisma z dnia 12 maja 1998 r. Nr PO 5/N-0914/98 w sprawie możliwości odliczania od dochodu stypendiów naukowych lub za wyniki w nauce, przekazywanych osobom fizycznym, uprzejmie wyjaśniam. Pojęcie „stypendium” w prawie cywilnym nie występuje. Z definicji słownikowych wynika, że „stypendium” oznacza okresową pomoc finansową dla uczniów, studentów, pracowników naukowych, artystów itp. Z prawnego punktu widzenia chodzi zatem o świadczenie okresowe, głównie pieniężne, spełniane na rzecz oznaczonej osoby i mające na celu wspieranie jej działań służących zdobywaniu wiedzy bądź twórczości naukowej lub artystycznej.
Powyższe pozwala wyróżnić istotne cechy świadczenia określanego jako „stypendium”. Przede wszystkim jest to świadczenie okresowe, to znaczy takie, które ma się powtarzać w regularnych odstępach czasu na podstawie i przez czas trwania danego stosunku prawnego. Trzeba przy tym podkreślić, że poszczególne świadczenia okresowe są względem siebie samoistne i nie składają się na z góry określoną całość. Ta ostatnia cecha pozwala odróżnić świadczenia okresowe od poszczególnych rat świadczenia jednorazowego.
Niemożność uprzedniego określenia całkowitej sumy długu zachodzi nie tylko wtedy, gdy stosunek będący podstawą świadczeń okresowych ma trwać przez czas nie oznaczony, ale nawet i wtedy, gdy jest on terminowy, ponieważ także wówczas może on ulec skróceniu (np. przez wcześniejszą śmierć uprawnionego) bądź wydłużeniu (np. przez dalsze wykonywanie świadczeń po upływie terminu). W związku z tym nie będą stanowiły „stypendium” świadczenia o z góry oznaczonej całkowitej wysokości, choćby ich wykonanie zostało rozłożone na raty. Drugą istotną cechą świadczenia stypendium jest jego osobisty charakter rozumiany jako ścisłe powiązanie z osobą stypendysty i jego potrzebami.
Dlatego też nie można uważać za stypendium świadczeń, do których prawo byłoby ukształtowane jako zbywalne i dziedziczone bez ograniczeń. Do trzeciej istotnej cechy świadczenia stypendium trzeba zaliczyć jego celowy, ukierunkowany charakter. Stanowiąc w założeniu pomoc w osiąganiu określonych celów (kształcenie, nauka, twórczość artystyczna) świadczenie to zachowuje swój sens tak długo, jak długo cele te mogą być - obiektywnie rzecz biorąc - osiągane. Nie można zatem traktować jako stypendium świadczeń, choćby okresowych i osobistych, które mają być wypłacane uprawnionemu bez względu na to, czy oznaczone cele mogą być przez niego realizowane (np. świadczenia alimentacyjne).
Z powyższego wynika, że z punktu widzenia prawa cywilnego stypendium należy określić jako świadczenie okresowe, osobiste i celowe, które ma wspierać uprawnionego w wypełnianiu oznaczonych zadań. Umowa, w której jedną ze stron zobowiązuje się względem drugiej do spełnienia tego rodzaju świadczenia, jest określana jako umowa o stypendium bądź umowa stypendialna. Praktyka pokazuje, że może taka umowa być ukształtowana jako dwustronnie lub jednostronnie zobowiązująca.
Przykładem pierwszego rodzaju jest umowa o tzw. stypendium fundowane, w której także i stypendysta zobowiązuje się do określonych świadczeń względem fundatora (np. do odbycia u niego praktyk, do uzgodnienia z nim tematu pracy dyplomowej, a zwłaszcza do pracy w jego zakładzie przez pewien czas po zakończeniu nauki). Umowy drugiego rodzaju, przewidujące wypłacanie stypendium pod tytułem darmym, pojawiają się głównie w stosunkach z instytucjami powołanymi do wspierania określonych wartości lub interesów (stowarzyszenia, fundacje itp.) lub w stosunkach rodzinnych.
Umowy o stypendium, tak jedno - jak i dwustronnie zobowiązujące mogą uzależnić prawo do pobierania świadczeń od osiągnięcia przez stypendystę określonych wyników w nauce lub w innej dziedzinie jego działalności. Z dokonanych ustaleń wynika, że świadczenia stypendialne wypłacane na podstawie umowy prawidłowo zawartej podlegają odliczeniu od dochodu na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie będą natomiast podlegały odliczeniu świadczenia, które nie mają określonych wyżej cech stypendium, to jest np. nie są świadczeniami okresowymi, a jedynie ratami świadczenia jednorazowego, i to choćby były przez strony umowy określone jako świadczenia stypendialne.
Jeżeli tego rodzaju świadczenia zostały spełnione nieodpłatnie, należy je traktować jako wykonaną darowiznę.”