Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 października 2003 r., I SA/Łd 1041/02, Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi oddalił skargę Sławomira N. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z 28 marca 2002 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1999 r.
Z uzasadnienia wyroku wynikało, iż przedmiotem sporu między podatnikiem, a organami podatkowymi było prawo do odliczenia - od dochodu przed opodatkowaniem - renty ustanowionej przez niego, na czas nieokreślony, na rzecz siostry. Umowa została zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego; w roku 1999 nie można jej było uznać za wykonaną w całości.
W ocenie Sądu, badającego zgodność decyzji z prawem /jej legalność/, z przyczyny wskazanej wyżej stosunku cywilnoprawnego łączącego skarżącego z siostrą nie można było uznać za umowę renty w rozumieniu art. 890 par. 1 w zw. z art. 906 par. 2 Kodeksu cywilnego.
Organom podatkowym przysługiwało uprawnienie i - odpowiadający mu obowiązek - oceny skutków prawnych umowy cywilnej pod kątem jej znaczenia dla celów publicznoprawnych; instytucje prawa cywilnego nie mogą być wykorzystywane do uchylania się od obowiązków podatkowych. Umowa łącząca skarżącego z siostrą nie zawierała istotnego dla umowy renty warunku okresowości świadczeń stąd też nie można było - zdaniem Sądu - uznać za trafne zarzutów o niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji wymiarowej.
W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku, sporządzonej przez osobę wykonującą zawód radcy prawnego, Sławomir N. wniósł o jego uchylenie w całości, zasądzenie kosztów procesu zgodnie z obowiązującymi przepisami i uchylenie zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej w Ł. z 28 marca 2002 r.
Jako podstawa kasacyjna wskazane zostało naruszenie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak również art. art. 903-907 Kodeksu cywilnego.
W myśl art. 890 par. 1 w zw. z art. 906 par. 2 Kodeksu cywilnego oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione.
Przyrzeczone świadczenie z tytułu umowy renty stanowiło w roku 1999 kwotę 24.000 zł i zostało w całości wykonane o czym świadczyły pokwitowania odbioru miesięcznych rent. W tej sytuacji warunek określony w zd. 1 art. 890 par. 1 Kc został spełniony.
Odpowiadając na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna Sławomira N. na uwzględnienie nie zasługiwała. Przepisy prawa podatkowego nie definiowały pojęcia "renta" dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych; co do tego strony postępowania były zgodne. Należało zatem odnieść się do przepisów rzeczowo właściwych, w rozpoznawanej sprawie do przepisów Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z art. 903 Kc przez umowę renty jedna ze stron zobowiązuje się względem drugiej do określonych świadczeń okresowych w pieniądzu lub w rzeczach oznaczonych tylko co do gatunku.
Z kolei z art. 906 par. 1 i 2 Kc wynika, że renta może być ustanowiona za wynagrodzeniem lub bez wynagrodzenia. W pierwszym wypadku do umowy renty stosuje się przepisy o sprzedaży, w drugim - przepisy o darowiźnie.
Z materiałów sprawy wynikało, że oceniana umowa renty była zawarta bez wynagrodzenia, a zatem miały do niej zastosowanie przepisy o darowiźnie. Stosownie zatem do art. 890 par. 1 Kc oświadczenie osoby zobowiązującej się do świadczenia renty winno być złożone w formie aktu notarialnego. Oświadczenie bez zachowania tej formy było nieważne /art. 73 par. 2 Kc/. W wyroku z 13 grudnia 2000 r., III RN 28/00 /OSNAPU 2001 nr 13 poz. 423/ Sąd Najwyższy uznał, że "umowa renty ustanowionej bez wynagrodzenia, nieważna z powodu niezachowania formy aktu notarialnego /art. 906 par. 2 w zw. z art. 890 par. 1 Kc/, nie przekształca się w umowę nienazwaną o takiej samej treści jak umowa renty". Spełnienie jednej lub kilku rat nie sanuje braku formy aktu notarialnego /por. Kodeks cywilny z komentarzem, red. J. Winiarz, Warszawa 1989, t. II, s. 816; S. Dmowski, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, Warszawa 2001, s. 635/.
Jeśli chodziło o zarzut naruszenia prawa materialnego w postaci art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych to, wbrew wymaganiom zapisanym w art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270 ze zm./, mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 101 w zw. z art. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./, skarżący nie wskazał czy chodziło o błędną interpretację czy o niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez Sąd /art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu.../ i w ogóle nie uzasadnił stawianego zarzutu.
Zgodnie z art. 183 par. 1 Prawa o postępowaniu... Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Wobec braku uzasadnionych podstaw kasacyjnych Sąd, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.