Uzasadnienie
W niniejszej sprawie skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniesiona została przez Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu, który zaskarżył w ten sposób wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 09.03.2004 r., sygn. I SA/Po 450/03.
Wyrokiem tym uchylono decyzję Izby Skarbowej w Poznaniu Ośrodka Zamiejscowego w P. z dnia [...], nr [...] oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcia organów podatkowych.
W związku z tym Dyrektor Izby Celnej na wstępie skargi wyjaśnił, że legitymację do zaskarżenia przedmiotowego wyroku wywodzi z treści art. 32 ustawy z 30.08.2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) oraz przepisów ustawy z 27.06.2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. nr 137, poz. 1302).
Z tego względu przed wdaniem się w meritum sprawy rozstrzygnąć w punkcie wyjścia należy zagadnienie legitymacji Dyrektora Izby Celnej do zaskarżenia skargą kasacyjną wyroku sądu administracyjnego rozstrzygającego sprawę, której stroną był organ podatkowy (Izba Skarbowa).
W tym zaś zakresie w pierwszej kolejności odwołać trzeba się do uchwały składu siedmiu sędziów Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.12.2004r., sygn. FPS 2/04, w której, na tle stanu prawnego zasadniczo zbieżnego z występującym w tej sprawie, wyrażono pogląd, że "Dyrektor Izby Celnej nie był uprawniony do wniesienia skargi kasacyjnej w trybie art. 102 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) w sprawie, w której izba skarbowa była stroną postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r.".
Równocześnie w uzasadnieniu tej uchwały wskazano, w dniu 01.09. 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 27.06.2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz. U. nr 137, poz. 1302). Ustawa ta określa jedynie kompetencje organów podatkowych w postępowaniu administracyjnym, natomiast nie wskazuje jaki organ ma obowiązek i uprawnienie do występowania w charakterze strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w sprawach w których – w dniu 01.09.2003 r. – przysługuje lub została wniesiona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak również po dniu 01.01.2004 r. przysługuje prawo złożenia skargi kasacyjnej. W szczególności ustawa nie wskazuje, czy dalsze prowadzenie postępowania przejmują organy właściwe w danych sprawach po dniu 01.09.2003 r., czy też organy dotychczasowe. Brak bowiem w tej ustawie przepisu takiego jak art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 20.03. 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej (Dz. U. nr 41, poz. 365) który stanowił, iż obowiązki i uprawnienia Prezesa Głównego Urzędu Ceł jako strony w sprawach, w których w dniu wejścia w życie ustawy przysługuje lub została wniesiona skarga do NSA, przejmuje właściwy dyrektor izby celnej.
Brak uregulowania tej kwestii w ustawie z dnia 27.06.2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw... (Dz. U. nr 137, poz. 1302) jest istotny, gdy zważy się, że postępowanie sądowoadministracyjne oparte jest na zasadzie kontradyktoryjności, co powoduje zmianę pozycji organu, który w postępowaniu administracyjnym występuje w pozycji podmiotu władczo rozstrzygającego sprawę. W postępowaniu sądowoadministracyjnym organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, ma pozycje równorzędną ze skarżącym, jest jedną z dwóch stron postępowania sądowoadministracyjnego mających takie same uprawnienia procesowe. Oczywistą jest rzeczą, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego może dochodzić do przekształceń podmiotowych i to zarówno po stronie skarżącej jak i stronie przeciwnej (organu), jednakże następstwo prawne, czy też inne zmiany podmiotowe w postępowaniu muszą wynikać z przepisów prawa.
Przepisy omawianej ustawy powinny być interpretowane w sposób ścisły i zgodnie z zasadami konstytucyjnymi dotyczącymi demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) i legalizmu (art. 7 Konstytucji). Normy kompetencyjnej nie można domniemywać i nie można jej konstruować w procesie wykładni prawa. Musi być ona wyraźnie w ustawie określona (zobacz J. Trzciński w glosie do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 04.07.2001 r., sygn. III ZP 12/01, Rzeczpospolita 2001/12/5).
Jak podkreślono w uzasadnieniu uchwały z 15.12.2004 r., nigdy nie można przyjmować zasady domniemania kompetencji publicznoprawnej, jeżeli przepisy ustawowe w tym, względzie milczą. Konstrukcja domniemania kompetencji jako niekonstytucyjna została zdecydowanie odrzucona w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego już w orzeczeniu z dnia 28.05.1986 r., sygn. U 1/86 – OTK 1986, nr 1, poz. 2). Z kolei w wyroku z dnia 01.06.2004 r., sygn. U 2/03 OTK – A 2004/6/54 Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż zasada legalizmu związana jest w szczególności z zakazem domniemywania kompetencji organu państwa.
Nie wystarczy zatem, jak podkreślono, powoływanie się na przepisy ustawy z dnia 27.06.2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw... (Dz. U. nr 137, poz.1302) i tylko na tej podstawie wywodzenie, że obecnie dyrektor izby celnej jest właściwym organem do wniesienia skargi kasacyjnej w sytuacji, gdy zaskarżoną decyzję wydała Izba Skarbowa.
Stąd też kierując się naprowadzonymi wyżej względami Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż brak podstaw prawnych do przyjęcia, że indywidualne uprawnienie strony postępowania sądowoadministracyjnego z mocy prawa zostało przeniesione na Dyrektora Izby Celnej.
Powyższe uwagi w pełni przystają także do stanu prawnego występującego w niniejszej sprawie albowiem przepisy prawa, na których Dyrektor Izby Celnej opiera swe uprawnienie do wniesienia skargi kasacyjnej, kompetencji takiej w istocie rzeczy mu nie przyznają, na co wyżej zwrócono już uwagę. Wnoszący skargę kasacyjną organ nie uczestniczył w postępowaniu na żadnym z jego etapów, w tym także w postępowaniu sądowoadministracyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Ośrodkiem Zamiejscowym w Poznaniu a potem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu.
Mając zatem powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 178 w zw. z art. 180 cyt. wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę kasacyjną odrzucił.