Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 marca 2004 r., I SA/Wr 2211/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Józefa W. na postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia 23 lipca 2003 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu kwoty wyłączonej spod zajęcia egzekucyjnego. W uzasadnieniu wyroku wskazano, iż organy podatkowe umorzyły postępowanie na podstawie art. 105 par. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17 par. 1 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./ z uwagi na bezprzedmiotowość wniosku Józefa W. o zwrot bezpodstawnie zagarniętych kwot w postępowaniu egzekucyjnym z odszkodowania powypadkowego. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne prowadzone było przez Urząd Skarbowy w L. wobec Józefa W., na wniosek wierzyciela, tj. Powszechnej Kasy Oszczędności Bank Państwowy II Oddział w L., na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego z dnia 10 sierpnia 1995 r. (...), w związku z niespłaceniem rat kredytu, ze wskazanego przez wierzyciela środka egzekucyjnego, tj. renty uzupełniającej. Przed przystąpieniem do egzekucji organ egzekucyjny zbadał z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, nie był natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym /art. 29 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161 ze zm./. Po przedłożeniu przez skarżącego w dniu 27 marca 1998 r. zaświadczenia PZU Inspektorat w L. - z którego wynikało, że zajęte świadczenie jest rentą uzupełniająco-odszkodowawczą otrzymywaną na podstawie art. 444 par. 2 Kodeksu cywilnego z tytułu ubezpieczenia o odpowiedzialności cywilnej - Urząd Skarbowy uznał, że renta ta nie podlega egzekucji, w związku z czym uchylił dokonane zajęcie. Wskutek braku innych środków egzekucyjnych podlegających egzekucji organ ten umorzył postępowanie egzekucyjne. Co zaś się tyczy zwrotu wyegzekwowanych i przekazanych na rzecz wierzyciela kwot z tytułu należności bankowych, organ egzekucyjny uznał się niewłaściwym w tej kwestii oraz przekazał sprawę do załatwienia wierzycielowi.
Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powołał się m.in. na brzmienie art. 60 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 ze zm./. Według tego przepisu, umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 1 pkt 1-8 i 10, powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Art. 60 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - mimo postanowienia, że umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych - nie określa trybu postępowania właściwego do zwrotu wyegzekwowanych należności. Odnosi się to w szczególności do sytuacji, w której organ egzekucyjny przekazał wyegzekwowane od dłużnika kwoty wierzycielowi. Nie można w trybie postępowania administracyjnego, poprzez podjęcie aktu władczego przez organy egzekucyjne, zobligować wierzyciela do zwrotu świadczenia dłużnikowi. Skoro więc sprawa zwrotu dłużnikowi świadczenia uprzednio wyegzekwowanego na rzecz wierzyciela nie podlega trybowi administracyjnoprawnemu, przeto tak sformułowany wniosek strony skarżącej nie mógł być objęty merytorycznym rozstrzygnięciem w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji, ze względu na bezprzedmiotowość takiego postępowania konieczne stało się jego umorzenie, co prawidłowo uczyniły organy egzekucyjne w rozpoznawanej sprawie, powołując się na art. 105 Kpa w związku z art. 17 par. 1 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd podkreślił, iż zarówno roszczenie Skarżącego o zwrot nienależnie wyegzekwowanej kwoty od wierzyciela, jak i ewentualne odszkodowanie od organu egzekucyjnego podlega rozpoznaniu przez Sąd powszechny na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Skarżący wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z powodu naruszenia art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ poprzez przyjęcie, iż "skarga zasługuje na oddalenie, albowiem, według określonych ustawowo norm kontrola sądowa, nie dopuszcza innej możliwości orzekania w sprawie, zaś decyzja organu administracji była prawidłowa". W ocenie Skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu nie odniósł się do kwestii - czy organ egzekucyjny przed przystąpieniem do egzekucji skutecznie z urzędu badał dopuszczalność egzekucji administracyjnej zgodnie z art. 29 par. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, iż Sąd Rejonowy w L. w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lutego 2000 r. (...) w sprawie skarżącego przeciwko PKO stwierdził, iż "tylko organ egzekucyjny może ponosić odpowiedzialność w przypadku szkody jaka powstała na wskutek czynności egzekucyjnych. W żadnym przypadku nie może to dotyczyć wierzyciela". Egzekucja z renty odszkodowawczej wypłacanej przez PZU na podstawie art. 444 par. 2 Kc, była nieprawidłowa i w świetle 2 pkt 5 rozporządzenia RM z dnia 23 grudnia 1996 r w sprawie wykonania ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 821 Kc, nie powinna nigdy mieć miejsca. W ocenie Skarżacego sąd administracyjny winien wykazać, iż bezprawnie zagarnięte świadczenie odszkodowawcze było działaniem nieprawidłowym i podlega zwrotowi, tą samą drogą jaka została przedsięwzięta wobec skarżącego, ponieważ czym innym jest zwrot korzyści bezprawnie uzyskanych - a czym innym jest odszkodowanie za dokonanie tego czynu i narażenie stronę na szkodę na majątku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Strona zarzucając naruszenie przepisów postępowania, powinna wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, jeżeli uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy podkreślić, iż naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy jako podstawa kasacji dotyczy postępowania sądowoadministracyjnego, a nie postępowania przed organami administracji publicznej. Prawidłowe wskazanie podstaw kasacji jest elementem konstrukcyjnym skargi kasacyjnej, właściwym tylko dla niej, i nie ulegającym sanacji. Zgodnie z art. 183 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, ma prawo badać sprawę tylko z punktu widzenia podstawy kasacyjnej.
W rozpatrywanej sprawie nie można zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, iż zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/. Powołany artykuł ustawy stwierdza, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Powyższy przepis nie jest podstawą - wbrew twierdzeniom Skarżącego - oddalenia wniesionej w rozpatrywanej sprawie skargi. Stanowi on podstawę, na jakiej Sąd rozpatrywał wniesiony środek odwoławczy od postanowienia Izby Skarbowej. Słusznie powołał się Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli orzekł, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.
Niezrozumiały również jest zarzut naruszenia przez Sąd art. 154 par. 3 powołanej ustawy z powodu niewymierzenia grzywny organowi. Zauważyć bowiem należy, iż Sąd nie orzeka w tym przedmiocie z urzędu, a skarga o wymierzenie organowi grzywny jest skargą w odrębnej, samodzielnej, ze względu na jej podstawy prawne, sprawie. Ponadto, prawo wniesienia skargi o wymierzenie grzywny organowi przysługuje w przypadku:
- niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność
- w razie bezczynności organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności.
Rozpatrywana skarga dotyczy postanowienia Izby Skarbowej w przedmiocie umorzenia postępowania /nie bezczynności organu/ a ponadto - Sąd skargę oddalił /nie uchylił, ani nie stwierdził nieważności aktu czy czynności/. Mając na względzie powyższe rozważania, stwierdzić należy, iż Sąd w rozpatrywanej sprawie nie mógł zastosować art. 154 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Odnosząc się zaś do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących trybu ewentualnych rozliczeń między dłużnikiem a wierzycielem, to zgodzić należy się z twierdzeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, że w przypadku, gdy dłużnik uważa, iż wyegzekwowane od niego świadczenie na rzecz wierzyciela jest nienależne, wówczas może on żądać od wierzyciela zwrotu tegoż świadczenia na drodze postępowania cywilnego. Spór ten jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego, skoro u podstaw więzi prawnej między stronami leży stosunek cywilnoprawny o charakterze obligacyjnym /wynikły z umowy kredytu bankowego/, nie zaś indywidualną sprawą z zakresu administracji publicznej według art. 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto, słuszne jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, iż nawet gdyby wyegzekwowanie przez organy egzekucyjne spornej kwoty na rzecz wierzyciela nastąpiło wskutek niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia lub prowadzenia egzekucji administracyjnej, to dochodzenie przez dłużnika zwrotu takiego świadczenia nie byłoby dopuszczalne w trybie postępowania administracyjnego, gdyż art. 168b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji daje dłużnikowi możliwość realizacji roszczenia odszkodowawczego /a w jego zakresie także wartości wyegzekwowanego świadczenia/ względem organu egzekucyjnego lub wierzyciela wyłącznie na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, co oznacza, że i w takim przypadku mamy do czynienia ze sprawą cywilną w ujęciu art. 1 Kodeksu postępowania cywilnego.
Uzasadniając żądanie orzeczenia o zwrocie nienależnie wyegzekwowanych kwot od organu egzekucyjnego autor skargi kasacyjnej powołał się na treść wyroku Sądu Rejonowego w L. z dnia 8 lutego 2000 r., (...). Wyrok ten potwierdza, iż w przypadku wyrządzenia szkody Stronie przez organ egzekucyjny, organ ten ponosi odpowiedzialność, ale - wbrew twierdzeniom Skarżącego - nie wskazuje sposobu dochodzenia powyższego żądania, w szczególności nie stwierdza, iż właściwym w tej kwestii jest sąd administracyjny.
W świetle powyższych rozważań należało stwierdzić, że podstawy skargi kasacyjnej nie były usprawiedliwione, w związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.