Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2004 r. I SA/Po 243/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę Rady Powiatu P. na rozstrzygnięcie nadzorcze Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w P. z dnia 21 stycznia 2004 r. (...) w przedmiocie uchwały Rady Powiatu zmieniającej uchwałę w sprawie stwierdzenia podjęcia z naruszeniem prawa uchwały zmieniającej uchwałę w sprawie budżetu powiatu na rok 2003.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd podał, że Rada Powiatu P. pismem z dnia 1 kwietnia 2004 r. została wezwana do uiszczenia opłaty sądowej od skargi w kwocie 300 zł w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Skarżąca opłaty nie uiściła. W piśmie zaś z dnia 8 kwietnia 2004 r. stwierdziła, że postępowanie sądowe w sprawie niniejszej jest wolne od opłat sądowych, zgodnie z art. 86 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym /Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1592 ze zm./.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał za niezasadne stanowisko zajęte przez skarżącą. Powołał się na przepis art. 239 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, który zdaniem Sądu zawiera wyczerpujący katalog zwolnień od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd wskazał, że wśród podmiotów zwolnionych od ponoszenia tych opłat nie zostały wymienione jednostki samorządu terytorialnego, w tym samorządów powiatowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nadto, że zaskarżona w sprawie niniejszej uchwała Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w P. jest rozstrzygnięciem nadzorczym i skarga na nią podlega opłacie sądowej stałej w kwocie 300 zł, stosownie do przepisu par. 2 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 221 poz. 2193/.
Wobec tego, że skarżąca ponownie wezwana do uiszczenia wpisu pismem z dnia 14 kwietnia 2004 r. wpisu tego nie zapłaciła, Sąd odrzucił skargę na podstawie przepisu art. 220 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W skardze kasacyjnej Powiat Pilski, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zaskarżył w całości omówione postanowienie Sądu z dnia 2 czerwca 2004 r. Zarzucono temu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 86 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym /Dz.U. 2001 nr 142 poz. 1592 ze zm./ w związku z art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosownie do których postępowanie przed sądem administracyjnym w sprawach nadzoru nad działalnością powiatu jest wolne od opłat sądowych.
Skarżący Powiat wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że ocena prawna Sądu zawarta w zaskarżonym postanowieniu jest błędna i contra legem, gdyż art. 199 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Gdyby katalog zwolnień określony w art. 239 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak przyjęto w zaskarżonym postanowieniu był pełny, to wówczas nie byłoby możliwości stosowania przepisów szczególnych przewidujących zwolnienia. Niemożliwe byłoby zatem stosowanie art. 199 powołanej ustawy. Wykluczone byłoby również stosowanie art. 86 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym. Podniesiono, że przepisu tego nie uchylono, pomimo zmian w ustawie o samorządzie powiatowym dokonaną ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ oraz innymi ustawami.
Zdaniem skarżącego Powiatu potwierdzeniem tego, że art. 239 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera katalog zwolnień objętych tylko tą ustawą, jest art. 241 tej ustawy. Stanowi on, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w przepisie prawa, bez określenia zakresu zwolnienia, oznacza całkowite zwolnienie od obowiązku wnoszenia opłat sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Ma on zastosowanie do całego obowiązującego w Polsce prawa, a nie tylko do postanowień tej ustawy.
W odpowiedzi na skargę Regionalna Izba Obrachunkowa w P. wniosła o jej oddalenie, wskazując przy tym na niekonsekwencję skarżącego Powiatu, który uiścił wpis od skargi kasacyjnej
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Zaskarżone postanowienie oparte jest na stwierdzeniu, że przepis art. 239 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera wyczerpujący katalog zwolnień od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a w katalogu tym wśród podmiotów zwolnionych od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, a więc i opłat sądowych, nie wymienia się organów samorządu terytorialnego, w sprawie niniejszej samorządu powiatowego.
Takie rozumienie powołanego przepisu prawa, zdaniem składu orzekającego, nie znajduje jednak oparcia w systemowej wykładni przepisów regulujących zagadnienie zwolnienia od kosztów w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis art. 86 w związku z art. 85 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym przewiduje bowiem, że jest wolne od opłat postępowanie sądowe, w tym też dotyczące rozstrzygnięć nadzorczych, do których zalicza się zaskarżona w sprawie niniejszej uchwała Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu. Takie ustalenie potwierdza brzmienie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./. W art. 56 tej ustawy dokonano wprawdzie zmiany ustawy o samorządzie powiatowym lecz nie dotyczyła ona wskazanego powyżej art. 86 określającego zwolnienie od opłat postępowania sądowego. Ten ostatni z wymienionych przepisów jest zatem przepisem nadal obowiązującym i nosi charakter przepisu szczególnego w stosunku do art. 239 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Przedstawiona wykładnia przepisów ustawowych została potwierdzona w doktrynie prawa, czego przykładem jest pogląd wyrażony przez Jana Pawła Tarno w komentarzu "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" na str. 313 /Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2004/, wedle którego pozostały w mocy przepisy szczególne przewidujące zwolnienie od kosztów sądowych. Przykładowo autor komentarza wymienił art. 100 ustawy o samorządzie gminnym i będący przedmiotem rozważań w sprawie niniejszej art. 86 ustawy o samorządzie powiatowym.
Podsumowując powyższe należy zatem stwierdzić, że katalog zwolnień od obowiązku uiszczania kosztów sądowych, określony w art. 239 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie nosi charakteru zamkniętego /wyczerpującego/, gdyż obowiązują także inne zwolnienia od tego obowiązku ustanowione w przepisach szczególnych, jak na przykład w art. 86 ustawy o samorządzie powiatowym.
Skoro zatem Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna w sprawie niniejszej zawiera usprawiedliwione podstawy należało orzec o uchyleniu zaskarżonego postanowienia w oparciu o przepis art. 185 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.