Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 maja 2004 r. SA/Sz 2233/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę "O." S.A. w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 26 sierpnia 2002 r. (...) w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej w kwocie 1.864.062,73 zł. Sąd ustalił, że Urząd Celny w S. będąc organem egzekucyjnym w rozumieniu Kpa w zakresie egzekucji należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego od importu towarów wszczął egzekucję na podstawie dwóch tytułów wykonawczych: (...). Organ ten zastosował egzekucję z wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego.
Postanowieniem z dnia 17 maja 2002 r. Dyrektor Izby Celnej w S. ustalił koszty egzekucyjne oraz koszty upomnienia i zarachował z wpłaty dłużnika zajętej wierzytelności kwotę 1.864.670.73 zł na poczet kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia. Na skutek zażalenia zobowiązanego Dyrektor Izby Skarbowej w S. postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2002 r. uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł o obciążeniu strony kosztami egzekucyjnymi za czynności egzekucyjne dokonane na podstawie powyższych tytułów wykonawczych w kwotach: (...) - opłata manipulacyjna 1.991.641,38 zł; opłata za zajęcie wierzytelności 958.206,88 zł; (...) - opłata manipulacyjna - 119.035,74 i opłata za zajęcie wierzytelności - 595.178,73 zł.
We wniosku z dnia 29 maja 2002 r. "O." S.A. - wniósł o umorzenie w całości lub w części kosztów egzekucyjnych twierdząc, że nie jest w stanie ich ponieść bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, a ponadto przemawia za nim ważny interes publiczny albowiem postępowania egzekucyjne prowadzono i wszczęto z naruszeniem prawa a koszty są rażąco wysokie w stosunku do rzeczywistych kosztów poniesionych w sprawie.
Dyrektor Izby Skarbowej odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych i opłaty manipulacyjnej i w postanowieniu z dnia 4 lipca 2002 r. wskazał, że zostały one naliczone zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 4 lipca 1990 r. w sprawie opłat za czynności egzekucyjne oraz sposobu przeprowadzenia publicznej licytacji i trybu postępowania przy przechowaniu i egzekucyjnej sprzedaży niektórych rodzajów ruchomości /Dz.U. nr 47 poz. 282 ze zm./. Ważny interes publiczny nie uzasadnia umorzenia tych kosztów wobec podmiotu gospodarczego jakim jest "O." S.A. - nastawionego na zysk i prowadzącego działalność gospodarczą na własny rachunek. Organ podkreślił, że gdyby przedsiębiorca ten wykonał nałożony obowiązek to nie zachodziłaby konieczność stosowania środka egzekucyjnego.
W zażaleniu na powyższe postanowienie zarzucono naruszenie art. 64 par. 1 i par. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /t.j. Dz.U. 2002 nr 110 poz. 968 - zwanej dalej upea/ oraz art. 77 par. 1, art. 124 par. 2 i 126 art. 107 par. 3 Kpa w zw. z art. 184 upea podnosząc, że organ w ogóle nie rozważył możliwości umorzenia kosztów egzekucyjnych w oparciu o art. 64e par. 2 pkt 1 upea, stosownie do, którego koszty te mogą być umorzone w przypadku gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Podkreślono, że już w 1997 r. na konto Agencji Celnej przekazano całość żądanych przez organ celny kwot, z poleceniem ich wpłaty do urzędu celnego. Ponadto rażąca dysproporcja pomiędzy pobranymi kosztami egzekucyjnymi a rzeczywistymi kosztami działania organu egzekucyjnego uzasadnia z punktu widzenia ważnego interesu publicznego umorzenie kosztów egzekucyjnych.
Dyrektor Izby Skarbowej utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy stwierdził, że także art. 64e par. 2 upea daje podstawę do umorzenia kosztów postępowania tylko na zasadzie uznania administracyjnego. W ocenie organu strona nie wykazała także okoliczności przemawiających za umorzeniem kosztów egzekucyjnych z powodu ważnego interesy publicznego.
W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie "O." S.A. podtrzymał argumentację z zażalenia i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając skargę podkreślił, że zastosowanie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych następuje w drodze postanowienia o charakterze uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie takie w zasadzie uchyla się od kontroli pod względem zgodności z prawem materialnym albowiem uznanie dotyczy materialnoprawnej strony działania organu. Sąd administracyjny może kontrolować zgodność takiej decyzji z przepisami kompetencyjnymi i proceduralnymi, w których chodzi o to czy wyjaśniono i wzięto pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy objętej uznaniem. Ocena czy w określonej sytuacji zachodzi przypadek ważnego interesu publicznego uzasadniającego zastosowanie ulgi stanowi jedynie przesłankę do rozważenia możliwości umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego ale samo przez się nie zobowiązuje organu do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy. Wszystkie te warunki zostały w tej sprawie, zdaniem Sądu, spełnione i skargę należało oddalić. Sąd podkreślił, że to w interesie strony leży podanie do wiadomości organów wszystkich istotnych okoliczności sprawy i dopilnowanie ich utrwalania w dokumentach. Organ wydający rozstrzygnięcie niekorzystne dla strony ma obowiązek wykazania w uzasadnieniu dlaczego nie załatwiono sprawy w sposób zgodny z żądaniem. W uzasadnieniu organu zaś Sąd nie dostrzegł uchybień nakazujących mu wzruszenie zaskarżonego postanowienia.
Od powyższego wyroku "O." S.A. w P. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 par. 1 Kpa w zw. z art. 18 upea przez przyjęcie, że organ nie był zobowiązany do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i podejmowania w tym kierunku czynności, zaś obowiązek wykazania swych twierdzeń i przedstawienia dowodów spoczywał wyłącznie na stronie oraz przez przyjęcie, że organ prowadzący postępowanie dostatecznie i wyczerpując wyjaśnił sprawę i zebrał cały materiał dowodowy pozwalający na jej rozstrzygnięcie oraz naruszenie art. 107 par. 3 Kpa przez wadliwe i niepełne uzasadnienie zaskarżonego wyroku. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu ponownie wskazano, że strona już w 1997 przekazała na rachunek Agencji Celnej całość należności wskazanych w tytułach wykonawczych ale ta nie przekazała ich na rachunek urzędu celnego. Wyliczone koszty stanowią dla strony znaczny uszczerbek finansowy i muszą zostać pokryte z kredytu w sytuacji gdy pozostają one w rażącej dysproporcji do rzeczywistych kosztów poniesionych w sprawie, którymi dla organu są tylko koszty przygotowania pism w sprawie zajęcia rachunku bankowego i wysyłki pism. Sąd oddalając skargę strony sugerował, iż organ jest zwolniony z obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy a to oznacza naruszenie art. 7, art. 8 Kpa w zw. z art. 77 par. 1 Kpa i art. 18 upea. Powtórzenie zaś w uzasadnieniu wyrwanego z kontekstu a krytykowanego w piśmiennictwie fragmentu z uzasadnienia wyroku NSA z dnia 4 czerwca 1982 r. I SA 21/82 - ONSA 1982 Nr 1 poz. 51/, oraz lakoniczność uzasadnienia powodują, że naruszone zostały także postanowienia art. 97 par. 3 Kpa. Także pozbawiona podstaw jest argumentacja Sądu co do zakresu kontroli sądowoadministracyjnej jako sprzeczna z zasadą pogłębiania zaufana do organów Państwa /art. 8 Kpa/ i uwalniająca organy od obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnienia podkreślono, że zarzucone Sądowi jako naruszone przepisy prawa nie dotyczą przepisów postępowania sądowoadministracyjnego zawartych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a./ lecz postępowania administracyjnego, których Sąd nie stosował. To uzasadnia odrzucenie skargi kasacyjnej. Z ostrożności procesowej tylko organ wnosi o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 173 p.p.s.a. skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie. Przy czym skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach;
- naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wskazania tych podstaw kasacyjnych jest, jak to trafnie podkreślono w odpowiedzi na skargę kasacyjną, materialnoprawnym, a więc nieusuwalnym wymogiem tego pisma w postępowaniu sądowym. Przytoczenie podstaw kasacyjnych zgodnie z art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. musi polegać na wskazaniu konkretnie naruszonych przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa z określeniem postaci tego naruszenia, gdy chodzi o naruszenie prawa materialnego lub wskazania w jaki sposób zarzucone jako naruszone przepisy postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo tylko wykazanie naruszenia przepisów postępowania ale wymagane jest aby skarżący wskazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia /wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r. FSK 5/04/. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie w skardze kasacyjnej zarzucono wprawdzie naruszenie przez Sąd przepisów postępowania, które konkretnie zostały wymienione to jednak autor skargi kasacyjnej nie wykazał by następstwa naruszenia tych przepisów były tego rodzaju, że decydowały o wadliwym rozstrzygnięciu Sądu. Po drugie zgodzić się należy z odpowiedzią na skargę kasacyjną, że w skardze kasacyjnej wbrew wymogom z art. 174 pkt 2 i art. 176 p.p.s.a. zostały wskazane jako naruszone nie przepisy o postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz o postępowaniu administracyjnym, których Sąd administracyjny wprost i bezpośrednio nie stosował. Dla przykładu wskazać należy, że Sąd stosował art. 141 par. 4 p.p.s.a., a nie art. 107 par. 3 Kpa. Prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych jest istotnym wymogiem skargi kasacyjnej dlatego, że Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 183 par. 1 p.p.s.a. jest nimi związany, a tym samym nie może ich ani uzupełniać ani poprawiać. Powyższe oznacza, że wprawdzie w skardze kasacyjnej zawarto przepisy prawa stanowiące podstawę kasacyjną jednakże błędną i dlatego skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną należało oddalić a nie odrzucić /art. 184 p.p.s.a./. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.