Uzasadnienie
FSK 2201/04
- Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 maja 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny, w sprawie FSK 448/04, odrzucił skargę kasacyjną "PPZ" Spółka Akcyjna w z siedzibą N., wniesioną w trybie art. 101 ustawy wprowadzającej ustawy reformujące sądownictwo administracyjne /Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1271 ze zm./ /dalej Przepisy wprowadzające/, od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2003 r., wydanego w sprawie I SA/Wr 2744/01, oddalającego skargę na decyzję Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w L., w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1997 rok. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż w skardze kasacyjnej nie zawarto wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia, co uniemożliwiło merytoryczne jej rozpoznanie oraz skutkowało niedopuszczalnością tego środka zaskarżenia.
- W dniu 29 września 2004 r. pełnomocnik skarżącej spółki wystąpił w trybie art. 270 oraz 271 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 150 poz. 1270/ /dalej p.p.s.a/, że skargą o wznowienie postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2004 r., domagając się wznowienia postępowania oraz zmiany zaskarżonego postanowienia przez zwrócenie skargi kasacyjnej Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu w celu wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych. Jako podstawę skargi o wznowienie postępowania jej autor podnosząc, iż skarżąca spółka pozbawiona była możliwości działania, wskazał na:
W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania pełnomocnik skarżącej spółki podniósł, iż w jego ocenie, niezamieszczenie w skardze kasacyjnej wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia, przy zachowaniu wszystkich pozostałych wymogów zawartych w art. 176 p.p.s.a., nie warunkuje niedopuszczalności skargi kasacyjnej, ale stanowi jej brak formalny podlegający uzupełnieniu. Niezawarcie w skardze kasacyjnej wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia uniemożliwia nadanie jej prawidłowego biegu i stosownie do treści art. 49 par. 1 p.p.s.a., przewodniczący powinien wezwać stronę do uzupełnienia tego środka odwoławczego w tym zakresie.
W dalszej części skargi o wznowienie postępowania jej autor argumentował, iż w rozpoznawanej sprawie, wskutek bezpodstawnego, w ocenie pełnomocnika spółki, przyjęcia przez sąd, iż nie zawarcie w treści skargi kasacyjnej wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia stanowi nieusuwalny brak skargi oraz uznania jej przez to za niedopuszczalną, skarżąca została pozbawiona możliwości działania, ponieważ nie będąc prawidłowo wezwaną do uzupełnienia braków formalnych, nie mogła tego uczynić.
Pełnomocnik skarżącej spółki podniósł także, iż odrzucenie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny, bez przekazania jej do wstępnej kontroli sądowi I instancji narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania.
- Rozpoznając niniejszą sprawę Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Pomimo tego, że spełnione zostały ogólne warunki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego, a więc w badanym stanie rzeczy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2004 r. w sprawie FSK 448/04, od którego została wniesiona skarga o wznowienie postępowania, jest prawomocne i kończy postępowanie w sprawie, to należy stwierdzić, iż skarga ta nie ma uzasadnionej podstawy. Podstawa, którą powoła strona skarżąca, określona została przepisami art. 271 ust. 2 p.p.s.a. Wnoszący skargę żąda wznowienia postępowania z powodu jego nieważności, ponieważ w wyniku naruszenia przez Sąd przepisów prawa strona pozbawiona była możliwości działania.
Zarzut ten nie znajduje jednak uzasadnienia w świetle materiału zgromadzonego w sprawie. Bezsporne jest bowiem, iż skarga kasacyjna złożona od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2003 r., I SA/Wr 2744/01, nie zawierała wniosku co do rozstrzygnięcia sprawy, wskazującego na uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Tymczasem jak słusznie uzasadnił to Naczelny Sąd Administracyjny wydając zaskarżone postanowienie brak oznaczenia zakresu żądanego uchylenia lub zmiany zaskarżonego wyroku uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej.
Jednocześnie nie można zgodzić się z wnoszącym skargę w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego, iż brak wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia, przy zachowaniu wszystkich innych elementów skargi kasacyjnej, o których stanowi art. 176 p.p.s.a., stanowi brak formalny podlegający uzupełnieniu. Sformułowanie wniosku co do rozstrzygnięcia jest bowiem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, obok wskazania podstaw zaskarżenia, najistotniejszym wymogiem formalnym skargi kasacyjnej, który wyznacza granice zaskarżenia. Natomiast zgodnie z treścią art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę orzeka zawsze w granicach skargi kasacyjnej.
Również analiza treści przepisu art. 176 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, iż skarga kasacyjna powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom, jakie sformułowane zostały ogólnie w art. 46 par. 1 p.p.s.a. w odniesieniu do wszystkich pism pochodzących od strony, lecz także wymaganiom przewidzianym wyłącznie dla tego rodzaju środka prawnego. Obowiązek autora skargi kasacyjnej sformułowania wniosku co do rozstrzygnięcia wynika wprost z treści normy art. 176 p.p.s.a. i ma na celu spełnienie szczególnych wymogów skargi kasacyjnej, mających na celu wyznaczenie granic zaskarżenia. Braki w tym zakresie, zarówno z uwagi na treść art. 176, jak również 183 p.p.s.a. nie mogą więc podlegać sanacji, co w konsekwencji czyni skargę kasacyjną niedopuszczalną. Skarga kasacyjna, co przyznaje autor skargi, jest bowiem środkiem odwoławczym podlegającym szczególnym rygorom procesowym. Sąd nie może ani domniemywać jakie są żądania wnoszącego skargę kasacyjną, ani wzywać go by, zachowując ustawowy termin do wniesienia tego środka prawnego, sformułował swe wnioski kasacyjne.
Należy także zwrócić uwagę, iż bez znaczenia dla treści wydanego w sprawie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2004 r. jest również pismo z dnia 3 czerwca 2004 r., zatytułowane "Uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej", zawierające wnioski zaskarżenia. Pismo to, abstrahując od jego oceny merytorycznej, z uwagi na treść zawiera elementy skargi kasacyjnej o jakich mowa w art. 176 p.p.s.a., potraktować należało jako skargę kasacyjną. Zostało ono jednak doręczone Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, a nie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu i po upływie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem po tym terminie strony przytaczać mogą jedynie nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych a nie uzupełniać treść skargi kasacyjnej o elementy wyznaczające granice zaskarżenia. Z tych też powodów Sąd pominął w swych rozważaniach kwestię przedmiotowego pisma.
Jako bezzasadny należy ocenić również zarzut wnoszącego skargę o wznowienie postępowania dotyczący zaniechania wezwania strony przez Sąd do uzupełnienia braków formalnych, czym pozbawiono ją możliwości działania. Naczelny Sąd Administracyjny obowiązku takiego bowiem nie miał. Skarga kasacyjna, o czym była mowa wyżej, zawierała bowiem wady nieusuwalne w świetle dyspozycji normy wypływającej z art. 176 p.p.s.a.
Powyższe okoliczności nie uzasadniają zatem wznowienia postępowania sądowego z uwagi na jego nieważność wywołaną pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można bowiem mówić wtedy, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania /por. np. uchwala SN z dnia 14.04.1980 r., III CZP 19/80 - OSNP 1980 nr 11 poz. 250/. Tymczasem strona nie wykazała by taki stan rzeczy miał miejsce w badanej sprawie. Przeciwnie pełnomocnik strony skarżącej złożył w terminie skargę kasacyjna, lecz, co wykazano wyżej, wadliwie ja sporządził. Złożył także, co prawda bez wywołania oczekiwanych skutków, pismo z dnia 3.06.2004 r., zatytułowane "Uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej." Strona mogła zatem złożyć zarówno we właściwym terminie, jak poprawnej formie skargę kasacyjną.
Skarga o wznowienie postępowania jest środkiem wzruszania prawomocnych orzeczeń w wyjątkowych wypadkach, które ujęte muszą być w normatywnych podstawach wznowienia postępowania sądowego. Te zaś, jak wykazano, nie wystąpiły w analizowanej sprawie. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, iż kasacja, w świetle obowiązujących przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi musi się ograniczyć wyłącznie do badania zagadnień jurydycznych i zarzutów przygotowanych przez profesjonalistów, czemu służyć ma, zgodnie z treścią art. 175 p.p.s.a., instytucja przymusu adwokacka-radcowskiego. Niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika strony skarżącej nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania, polegającej na pozbawieniu jej możliwości działania /zob. m.in. postanowienie SN z dnia 26.03.2003 r., II CZ 26/03 - OSNC 2004 nr 6 poz. 95/.
Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł natomiast odnieść się do zarzutu naruszenia przez sąd art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wnoszący skargę kasacyjną nie uzasadnił bowiem w jaki konkretny sposób normy te zostały prze sąd naruszone. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ogranicza się natomiast do kwestii wadliwego stosowania przez ten sąd przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niezrozumiały jest też zarzut naruszenia przez sąd art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Strony nie pozbawiono bowiem możliwości rozpoznania sprawy co do meritum w drugiej instancji. Aby tę możliwość wykorzystać, strona winna była jedynie prawidłowo sporządzić środek odwoławczy.
W związku z powyższym negatywnie należy ocenić zasadność zgłoszonej podstawy wznowienia. Dlatego na podstawie art. 281 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania należało oddalić. Natomiast o kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.