Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 lipca 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny -Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu oddalił skargę "PPZ" Spółki Akcyjnej w N. na decyzję Izby Skarbowej w W.- ośrodka Zamiejscowego w L. z dnia 25 kwietnia 2001 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 r.
Strona skarżąca, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku.
Postanowieniem z dnia 28 maja 2004 r. Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż zgodnie z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia. Badana skarga wymogów tych nie spełniała, nie zawierała bowiem wniosku co do rozstrzygnięcia. Sąd jest zaś związany granicami skargi /art. 183 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Brak oznaczenia zakresu żądanego uchylenia lub zmiany zaskarżonego wyroku uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie środka odwoławczego. Z tych względów skargę kasacyjną odrzucono, na podstawie art. 178 w zw. z art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi strony w dniu 1 lipca 2004 r. 29 września 2004 r. strona skarżąca złożyła skargę o wznowienie postępowania zakończonego wskazanym wyżej postanowieniem. Powołując się na art. 270 i 271 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosła o wznowienie postępowania, zmianę postanowienia i zwrócenie skargi wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu w celu wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych skargi. Podstawę wznowienia postępowania strona upatrywała w pozbawieniu jej możliwości działania wskutek naruszenia przez sąd II instancji art. 180 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z 101 Przepisów wprowadzających ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 56 ust. 1 i 176 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie strony niesformułowanie w skardze kasacyjnej wniosku do co rozstrzygnięcia nie warunkuje dopuszczalności skargi kasacyjnej, ale stanowi brak formalny podlegający uzupełnieniu. W jej ocenie, prezentowany przez część doktryny i orzecznictwa sądowego pogląd, iż braki kasacji w zakresie wymogów dotyczących tylko tego pisma procesowego, powodują jej niedopuszczalność jest nieuprawnione w świetle przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwróciła uwagę na istotną w jej ocenie różnicę w sformułowaniach dotyczących kasacji w sprawach cywilnych i w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreśliła także, iż o ile w postępowaniu cywilnym Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę jako sąd III instancji, o tyle w postępowaniu sądowoadministracyjnym - Naczelny Sąd Administracyjny działa jako sąd II instancji. Brak jest zatem w tym drugim przypadku uzasadnienia do tak podwyższonych wymogów formalnych, jakim winna odpowiadać skarga kasacyjna. Ponadto strona, odwołując się do poglądów prezentowanych przez część doktryny, wskazała, iż niedopuszczalność skargi kasacyjnej odnosić należy tylko do tych braków formalnych, które mają charakter braków nieusuwalnych. Do braków takich strona zalicza np. wniesienie kasacji w sprawach wyłączonych przez ustawę lub przez nieuprawniony podmiot bądź brak jakichkolwiek pozorów pisma procesowego. Zaliczanie zaś do wad nieusuwalnych wady w postaci braku wniosku co do rozstrzygnięcia stanowi nadinterpretację przepisów procesowych, prowadzącą do odrzucania skargi kasacyjnej bez jakiegokolwiek merytorycznego uzasadnienia. Narusza także konstytucyjnie zagwarantowane prawo do sądu. Skoro brak wniosku co uchylenia bądź zmiany zaskarżonego wyroku czyni niemożliwym prawidłowe nadanie biegu pismu, to winien mieć w tym przypadku zastosowanie, tak jak w przypadku braków odnoszących się do wymogów przypisanych każdemu pismu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tryb określony w art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona zwróciła także uwagę, iż Naczelny Sąd Administracyjny, odrzucając skargę kasacyjną nie odniósł się w ogóle do faktu, iż strona pismem procesowym z dnia 3 czerwca 2004 r. uzupełniła brak skargi przez sformułowanie odpowiednich wniosków. Strona wskazała także, iż art. 46 par. 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nakazuje, aby w każdym piśmie zawarto osnowę wniosku lub oświadczenia. Taki element skargi jak sprecyzowanie wniosku o zmianę lub uchylenie zaskarżonego wyroku stanowi właśnie w ocenie strony osnowę skargi, a więc podlega uzupełnieniu na podstawie art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona wskazała, iż nadmierny formalizm procesowy winien w tym przypadku ustąpić, bowiem jego restryktywność doprowadza do obezwładnienia normy prawa materialnego. Ponadto strona zwróciła także uwagę, iż w ramach przysługujących mu uprawnień, Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca skargę kasacyjną, jeżeli podlegała ona odrzuceniu przez sąd I instancji albo zwraca ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków /art. 180 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. W tym przypadku, uznając brak w postaci niesformułowania wniosku co do rozstrzygnięcia za brak nieusuwalny, przy jednoczesnym pominięciu pisma, usuwającego ten brak, Sąd II instancji pozbawił stronę możliwości działania. Strona nie została bowiem prawidłowo wezwana do uzupełnienia braków formalnych i w związku z tym nie mogła tego uczynić. Strona wskazała także, iż niezwrócenie skargi wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu naruszyło zasadę dwuinstancyjności, bowiem na postanowienie sądu I instancji o odrzuceniu skargi kasacyjnej przysługuje zażalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W niniejszej sprawie spełnione zostały ogólne warunki dopuszczalności wznowienia postępowania sądowego - postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2004 r. w sprawie FSK 449/04, od którego została wniesiona skarga o wznowienie postępowania, jest prawomocne i kończy postępowanie w sprawie. Mimo to należy stwierdzić, iż skarga ta nie ma uzasadnionej podstawy. Strona oparła ją na podstawie określonej w art. 271 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wnoszący skargę żąda wznowienia postępowania z powodu jego nieważności, ponieważ w wyniku naruszenia przez Sąd przepisów prawa strona pozbawiona była możliwości działania.
Zarzut ten nie znajduje jednak uzasadnienia w świetle materiału zgromadzonego w sprawie. Bezsporne jest bowiem, iż skarga kasacyjna złożona od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2003 r., I SA/Wr 1743/01, nie zawierała wniosku co do rozstrzygnięcia sprawy, wskazującego na uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Tymczasem jak słusznie uzasadnił to Naczelny Sąd Administracyjny, wydając zaskarżone postanowienie, brak oznaczenia zakresu żądanego uchylenia lub zmiany zaskarżonego wyroku uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej.
Jednocześnie nie można zgodzić się z wnoszącym skargę w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego, iż brak wniosku o uchylenie lub zmianę orzeczenia, przy zachowaniu wszystkich innych elementów skargi kasacyjnej, o których stanowi art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowi brak formalny podlegający uzupełnieniu. Sformułowanie wniosku co do rozstrzygnięcia jest bowiem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, obok wskazania podstaw zaskarżenia, najistotniejszym wymogiem formalnym skargi kasacyjnej, który wyznacza granice zaskarżenia. Natomiast zgodnie z treścią art. 183 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę orzeka zawsze w granicach skargi kasacyjnej.
Również analiza treści przepisu art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadzi do wniosku, iż skarga kasacyjna powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom, jakie sformułowane zostały ogólnie w art. 46 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w odniesieniu do wszystkich pism pochodzących od strony, lecz także wymaganiom przewidzianym wyłącznie dla tego rodzaju środka prawnego. Obowiązek autora skargi kasacyjnej sformułowania wniosku co do rozstrzygnięcia wynika wprost z treści normy art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ma na celu spełnienie szczególnych wymogów skargi kasacyjnej, pozwalających na wyznaczenie granic zaskarżenia. Braki w tym zakresie, zarówno z uwagi na treść art. 176, jak również 183 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie mogą więc podlegać sanacji, co w konsekwencji czyni skargę kasacyjną niedopuszczalną. Skarga kasacyjna, co przyznaje autor skargi o wznowienie postępowania, jest bowiem środkiem odwoławczym podlegającym szczególnym rygorom procesowym. Sąd nie może ani domniemywać, jakie są żądania wnoszącego skargę kasacyjną, ani wzywać go by, zachowując ustawowy termin do wniesienia tego środka prawnego, sformułował swe wnioski kasacyjne.
Należy także zwrócić uwagę, iż bez znaczenia dla treści wydanego w sprawie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2004 r. jest również pismo z dnia 3 czerwca 2004 r., zatytułowane "Uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej", zawierające wnioski zaskarżenia. Pismo to, abstrahując od jego oceny merytorycznej, z uwagi na treść zawiera elementy skargi kasacyjnej, o jakich mowa w art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, potraktować należało jako skargę kasacyjną. Zostało ono jednak doręczone Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, a nie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu i po upływie wskazanego w art. 177 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem po tym terminie strony przytaczać mogą jedynie nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych, a nie uzupełniać treść skargi kasacyjnej o elementy wyznaczające granice zaskarżenia /art. 183 par. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Z tych też powodów Sąd pominął w swych rozważaniach kwestię przedmiotowego pisma. Zauważyć ponadto należy, iż pismo to zostało sporządzone i doręczone Sądowi już po wydaniu postanowienia z dnia 28 maja 2004 r.
Jako bezzasadny należy ocenić również zarzut wnoszącego skargę o wznowienie postępowania dotyczący zaniechania wezwania strony przez Sąd do uzupełnienia braków formalnych, czym pozbawiono ją możliwości działania. Naczelny Sąd Administracyjny obowiązku takiego bowiem nie miał. Skarga kasacyjna, o czym była mowa wyżej, zawierała bowiem wady nieusuwalne w świetle dyspozycji normy wypływającej z art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Powyższe okoliczności nie uzasadniają zatem wznowienia postępowania sądowego z uwagi na jego nieważność wywołaną, pozbawieniem strony możliwości działania. O pozbawieniu strony możliwości działania można bowiem mówić wtedy, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania /por. np. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14.04.1980 r., III CZP 19/80 - OSNP 1980 nr 11 poz. 250/. Tymczasem strona nie wykazała by taki stan rzeczy miał miejsce w badanej sprawie. Przeciwnie - pełnomocnik strony skarżącej złożył w terminie skargę kasacyjną, lecz, co wykazano wyżej, wadliwie ja sporządził. Złożył także, co prawda bez wywołania oczekiwanych skutków, pismo z dnia 3.06.2004 r., zatytułowane "Uzupełnienie braków formalnych skargi kasacyjnej". Strona mogła zatem złożyć zarówno we właściwym terminie, jak i w poprawnej formie skargę kasacyjną.
Skarga o wznowienie postępowania jest środkiem wzruszania prawomocnych orzeczeń w wyjątkowych wypadkach, które ujęte muszą być w normatywnych podstawach wznowienia postępowania sądowego. Te zaś, jak wykazano, nie wystąpiły w analizowanej sprawie. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, iż kasacja, w świetle obowiązujących przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi musi się ograniczyć wyłącznie do badania zagadnień jurydycznych i zarzutów przygotowanych przez profesjonalistów, czemu służyć ma, zgodnie z treścią art. 175 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, instytucja przymusu adwokacko-radcowskiego. Niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków procesowych przez pełnomocnika strony skarżącej nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania, polegającej na pozbawieniu jej możliwości działania /zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26.03.2003 r., II CZ 26/03 - OSNC 2004 nr 6 poz. 95/.
Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł natomiast odnieść się do zarzutu naruszenia przez sąd art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wnoszący skargę kasacyjną nie uzasadnił bowiem, w jaki konkretny sposób norma ta została przez sąd naruszona. Uzasadnienie skargi kasacyjnej ogranicza się do kwestii wadliwego stosowania przez ten sąd przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niezrozumiały jest też zarzut naruszenia przez sąd art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. Strony nie pozbawiono bowiem możliwości rozpoznania sprawy co do meritum w drugiej instancji. Aby tę możliwość wykorzystać, strona winna była jedynie prawidłowo sporządzić środek odwoławczy.
W związku z powyższym uznać należy, iż nie zachodzi zgłoszona podstawa wznowienia. Dlatego na podstawie art. 282 par. 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę o wznowienie postępowania należało oddalić.