Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę Przedsiębiorstwa Budownictwa Ogólnego "B." Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości.
Powyższą decyzją Kolegium po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza G. z dnia 1 września 2003 r. w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od nieruchomości za lata 2000-2002 wraz z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy powołał art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej wskazując, iż umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek można zastosować jedynie w okolicznościach o charakterze wyjątkowym i tylko na takie okoliczności można się powoływać. Taką okolicznością nie jest powołana przez Spółkę jej zła sytuacja finansowa, a trudności finansowe Spółki nie mogą być rekompensowane umarzaniem zaległości podatkowych. Ponadto organ odwoławczy nie znalazł przesłanek, iż za umorzeniem zaległości przemawia ważny interes publiczny, a mianowicie podnoszone przez skarżącą argumenty, tj. ochrona miejsc pracy na terenie w znacznym stopniu zagrożonym bezrobociem w przypadku, gdy Spółka przeciętnie zatrudnia jedną osobę. Kolegium zwróciło uwagę na ukształtowane w orzecznictwie NSA poglądy wskazujące, że wystąpienie okoliczności gospodarczo lub społecznie uzasadnionych oraz przypadków zagrożenia bytu podatnika nie obligują organu podatkowego do zaniechania poboru podatku czy zastosowania innego typu ulg.
Ponadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję, dokonał oceny wniosku spółki w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy i nie można postawić zarzutu, że jest to ocena błędna. Zdaniem Kolegium ustalenia w zakresie kontroli finansowej Spółki, jak i wskazane w uzasadnieniu decyzji argumenty w kwestii odpowiedzialności przedsiębiorcy za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą są oparte na poprawnej analizie stanu faktycznego, przekonywujące i zgodne z doświadczeniem życiowym. Organ odwoławczy nadmienił także, iż okolicznością uzasadniającą powstanie obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości nie jest samo prowadzenie działalności gospodarczej lecz fakt, że podatnik włada nią jak właściciel, posiadacz czy użytkownik wieczysty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że materiał dowodowy został zebrany w sposób wyczerpujący, zgodnie z wymogami art. 122 i art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej oraz dokonano jego szczegółowej analizy i oceny. Stosownie do treści przepisu art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./, organ podatkowy na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę, o ile wystąpią przypadki uzasadnione ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Sąd przychylił się do stanowiska organów podatkowych, iż okoliczności podniesione przez Spółkę nie stanowią podstawy do umorzenia zaległości podatkowej.
Sąd dokonując kontroli legalności decyzji wydanej w ramach tzw. uznania administracyjnego zbadał, czy organ podatkowy wziął pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów i stwierdzi, że przy rozstrzyganiu przedmiotowe sprawy organy podatkowe uwzględniły wszystkie wskazane przez podatnika okoliczności faktyczne, przemawiające jego zdaniem za przyznaniem mu ulgi w zapłacie podatku. Organy podatkowe prawidłowo oceniły wskazane okoliczności i wbrew zarzutom skarżącego nie przekroczyły ram swobodnej oceny dowodów. Poczynione przez samorządowe organy podatkowe ustalenia w sprawie, w której zapadła zaskarżona decyzja są logiczne, spójne i dostatecznie udokumentowane. Wyprowadzono z nich prawidłowe wnioski prawne, co oznacza że nie naruszono obowiązującego prawa.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie:
1/ art. 133 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ przez jego niewłaściwe zastosowanie, mające wpływ na wynik sprawy;
2/ art. 67 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ przez błędną jego wykładnię.
Wskazując na powyższe podstawy domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie lub w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek z art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznania skargi.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż w sprawie niniejszej Sąd dowolnie pominął bardzo ważne okoliczności, przemawiające za pozytywnym rozpatrzeniem skargi podatnika. Za taką niewątpliwie uchodził fakt, iż dłużnikiem Spółki jest podmiot prawa publicznego, który z naruszeniem zasad współżycia społecznego odmówił spełnienia ciążących na nim obowiązków kontraktowych, doprowadzając do nieściągalności wierzytelności spółki. Chodzi o gminę Sejny, która zakontraktowała roboty budowlane wykonane między innymi przez skarżącą spółkę, a następnie odmówił za nie zapłaty.
Autor skargi kasacyjnej zwrócił także uwagę na fakt, że Sąd powtórzył za Samorządowym Kolegium Odwoławczym w O., iż skoro spółka zatrudniała średnio jednego pracownika, to odmawiając umorzenia nie ma mowy o uderzeniu w miejsca pracy i interes publiczny. Twierdzenie takie nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, gdyż właśnie zaległość podatkowa stoi na przeszkodzie, aby Spółka mogła zatrudniać większą ilość pracowników. Tym samym Sąd niewłaściwie skontrolował postępowanie SKO, gdyż nie jest jasne jakimi dyrektywami kierowano się dobierając ustalenia faktyczne, na których oparto rozstrzygnięcie i dlaczego nie zwrócono uwagi na zaleganie z zapłata przez gminę Sejny.
Podano także, że Sąd pierwszej instancji błędnie oczytał uzasadnienie decyzji SKO i Burmistrza. Organy te bowiem dowolnie przyjęły, iż umorzenie jest dopuszczalne tylko w wypadkach wyjątkowych, spowodowanych przypadkami losowymi, Autor skargi kasacyjnej przytoczył sposoby interpretacji zwrotu "nieprzewidziane zdarzenia losowe", "interes podatnika" oraz "interes publiczny". Ponadto powołane zostało orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego mające, zdaniem autora skargi kasacyjnej, zastosowanie w sprawie. W wyrokach tych NSA nie wiązał sytuacji podatnika ubiegającego się o umorzenie z sytuacją innych podatników, poprzestając na nakazaniu organom podatkowym zbadaniu jego sytuacji, we wszystkich wskazano także na sytuację ekonomiczną jako ważny element stanu faktycznego uzasadniającego umorzenie.
Błędna wykładnia pojęć art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej zachodzi więc dlatego, że Sąd badając istnienie przesłanek ustawowych pominął okoliczność zalegania z zapłatą przez gminę Sejny i możliwość utworzenia miejsc pracy, o czym była już mowa w kontekście naruszenia art. 133 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając to na względzie autorowi skargi kasacyjnej wydaje się zasadne, by NSA rozstrzygnął ostatecznie, jaki wpływ na wykładnię przepisów art. 67 par. 1 /a więc i art. 48 par. 1/ Ordynacji podatkowej ma okoliczność zalegania z zapłatą ze strony publicznego kontrahenta oraz zła sytuacja gospodarcza podatnika w dobie kryzysu gospodarczego.
Spółka uważa, że wyrok Sądu jest błędny, gdyż został wydany z naruszeniem przepisów o postępowaniu, z pominięciem istotnych okoliczności i w wyniku błędnej interpretacji przesłanek prawa materialnego. W sprawie istnieje bowiem zarówno ważny interes podatnika /zagrożenie jego istnienia, nieściągalne zaległości ze strony organów publicznych/, jak i interes publiczny /tworzenie miejsc pracy, zaległość ze strony podmiotów publicznych/.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie złożyło odpowiedzi na skargę ani żadnego oświadczenia w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Wbrew poglądowi skarżącej art. 133 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest odpowiednikiem art. 233 Kpa /ten ostatni przepis statuuje zasadę swobodnej oceny dowodów, której sąd administracyjny nie dokonuje/ lecz art. 316 Kpc - istotnie zresztą zmodyfikowanym. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że Sąd, przy ocenie legalności decyzji, bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikającą i które legły w podstaw zaskarżonego aktu.
Z akt tych nie wynikało, by Spółka była wierzycielem "podmiotu prawa publicznego" - Gminy Sejny. Takiego ustalenia nie było w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a w skardze do Sądu administracyjnego nie było zarzutu, że wym. wyżej okoliczność pominięto. Stąd też zarzut, że "Sąd dowolnie pominął bardzo ważne okoliczności" nie znajduje żadnego oparcia w okolicznościach sprawy.
W ramach zarzutu naruszenia art. 133 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie można powoływać się na nowe fakty i dowody /tu: protokoły z posiedzeń organów samorządowych/. Równie bezzasadny był zarzut błędnej wykładni art. 67 Ordynacji podatkowej. Jego uzasadnienie - mimo że odwołuje się do licznych cytatów z orzeczeń NSA - w istocie rzeczy sprowadza się do polemiki z dokonaną przez organy podatkowe, a podzieloną przez Sąd oceną sytuacji skarżącej. Wyrazem tego jest podsumowanie wywodów skarżącej, według której "błędna wykładnia pojęć art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej zachodzi dlatego, że Sąd badając istnienie przesłanek ustawowych pominął okoliczność (...)".
Jest to oczywiste nieporozumienie.
Po pierwsze - Sąd nie badał tych okoliczności, bo nie do Sądu należało ustalenie, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia zaległości podatkowej. Jest to wyłączna kompetencja organów podatkowych, a ich rozstrzygnięcia mają charakter tzw. decyzji uznaniowych. Sądowa kontrola takiej decyzji sprowadza się do oceny prawidłowości postępowania poprzedzającego rozstrzygnięcie, a nie samego rozstrzygnięcia. Wybór jednego ze sposobów rozstrzygnięcia sprawy /umorzenie zaległości w całości lub w części albo odmowa umorzenia/ został pozostawiony organowi podatkowemu.
Po drugie - w ramach zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego, a takim przepisem jest art. 67 par. 1 Ordynacji podatkowej, nie można podważać ustaleń faktycznych ani oceny dowodów, którą Sąd uznał za prawidłową.
Bezzasadność skargi kasacyjnej była w tej sytuacji oczywista wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.