Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 października 2004 r. I SA/Lu 205/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi Ireny i Wojciecha U. W motywach orzeczenia wskazano, że przedmiotem skargi była decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 27 lutego 2004 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w L. z dnia 21 listopada 2003 r. o zabezpieczeniu na majątku skarżących należności podatkowych wraz z odsetkami z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2000, 2001 i 2002. Podstawą prawną decyzji był art. 233 par. 1 pkt 1 i art. 33 par. 1, par. 2 pkt 2, par. 3 i par. 4 pkt 2 Ordynacji podatkowej /Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926 ze zm./. W dniu 27 lutego 2004 r. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego doręczył skarżącym wydane w tym dniu decyzje określające wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000, 2001 i 2002 rok. Zgodnie zatem z art. 33a par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, z dniem doręczenia decyzji określających wysokość objętych zabezpieczeniem zobowiązań, wygasła decyzja o ich zabezpieczeniu.
Wygaśnięcie decyzji z mocy prawa oznacza jej eliminację z obrotu prawnego, a to przesądza, w ocenie Sądu o tym, że prowadzone wobec niej postępowanie stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu. Sądowa kontrola zgodności z prawem działalności administracji /art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1269/ obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne /art. 3 par. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 2002 nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej p.p.s.a. Jeżeli więc decyzja będąca przedmiotem skargi wygasła z mocy prawa, to brak jest przedmiotu zaskarżenia, którego legalność mogłaby podlegać sądowej kontroli. Strona ma prawo do Sądu /art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej/, ale prawo to może być zrealizowane tylko w stosunku do decyzji, które istnieją w obiegu prawnym /wyroki NSA: z dnia 14 grudnia 1999 r. III SA 7499/98 i z dnia 10 października 2002 r. I SA/Łd 51/01/.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi kasacyjnej, w której wniesiono o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Swoje żądania skarżący oparli na zarzutach naruszenia prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 161 par. 1 pkt 3/ p.p.s.a. poprzez umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w sytuacji, gdy sprawa powinna zostać rozpoznana merytorycznie. Ponadto zaskarżone postanowienie narusza art. 133 par. 1 i art. 52 par. 1 i par. 2 p.p.s.a. wskutek niewydania wyroku na podstawie akt sprawy w sytuacji, gdy w aktach znajdowała się decyzja administracyjna, strona wyczerpała środki zaskarżenia, co uprawniało stronę do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Wreszcie oparto się na zarzucie naruszenia art. 3 par. 1 pkt 1/ p.p.s.a. polegającym na odmowie kontroli działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny poprzez umorzenie postępowania sądowego w sytuacji, gdy skargę wniesiono na decyzję administracyjną wydaną przez uprawniony do tego organ i na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
W uzasadnieniu podniesiono, że przedmiotem skargi mogą być wszystkie decyzje administracyjne. Oparto się zatem na klauzuli generalnej spod której nie zostały wyłączone decyzje, które wygasły. Tym samym skarga powinna zostać rozpoznana merytorycznie, a kwestionowane rozstrzygnięcie Sądu I instancji w oczywisty sposób narusza art. 45 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Orzeczenie to uniemożliwia bowiem skarżącym ochronę ich praw, tak w postępowaniu sądowoadministracyjnym jak i cywilnym. Wskazano wreszcie, iż orzecznictwo sądowe dotyczące możliwości kontroli decyzji, które nie istnieją w obiegu prawnym, jest niejednolite z uwagi na to, że przyjęcie tego poglądu skutkowałoby pozbawieniem strony prawa do merytorycznej kontroli instancyjnej w postępowaniu podatkowym i sądowym.
Na rozprawie w NSA pełnomocnik skarżących wnosił i wywodził jak w skardze kasacyjnej. Ponadto wnosił o rozważenie, czy w sprawie został pobrany wpis stały we właściwej wysokości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie jest zasadna, bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył wskazanych w niej przepisów postępowania, umarzając postępowanie sądowe na podstawie art. 161 par. 1 pkt 3 p.p.s.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Skarga do Sądu administracyjnego została wniesiona w przewidzianym w art. 53 par. 1 p.p.s.a. terminie, licząc od doręczenia decyzji organu odwoławczego.
Z akt sprawy wynikało jednak, że doręczenie decyzji utrzymującej w mocy decyzję o zabezpieczeniu zobowiązań z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych na majątku podatnika doręczono pełnomocnikowi strony w dniu 3 marca 2004 r., gdy tymczasem skutek prawny polegający na wygaśnięciu z mocy prawa decyzji o zabezpieczeniu nastąpił już wcześniej w dniu 27 lutego 2004 r., tj. z dniem doręczenia stronom decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego /art. 33e par. 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej/. Wynika z tego, że postępowanie sądowe było od początku bezprzedmiotowe, ponieważ brak było przedmiotu zaskarżenia.
W myśl art. 3 par. 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a., a w związku z art. 1 par. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ kontrola działalności administracji publicznej polega na ocenie legalności decyzji administracyjnych i innych aktów, o których mowa w ustawie procesowej. W sytuacji gdy decyzja administracyjna zostaje wyeliminowana z obrotu prawnego z mocy prawa nie istnieje akt, który mógłby być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, innymi słowy, postępowanie sądowe jest bezprzedmiotowe co zgodnie z przywołaną w zaskarżonym orzeczeniu podstawą prawną skutkuje umorzeniem postępowania. Na wygaśnięcie zaskarżonej decyzji jako przykład sytuacji, w której postępowanie sądowe staje się bezprzedmiotowe powołują się również autorzy komentarzy do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /por. Komentarz J. P. Tarno, LexisNexis, W-wa 2004, s. 235, Komentarz Tadeusza Wosia, Hanny Knysiak-Molczyk i Marty Romańskiej, LexisNexis, W-wa 2005, s. 495/.
Nie jest zatem usprawiedliwiony zarówno zarzut naruszenia powołanego art. 3 par. 1 pkt 1 p.p.s.a., jak i art. 133 par. 1 i 52 par. 1 i par. 2 tej ustawy. Z faktu, że w aktach sprawy znajdują się decyzje w sprawie zabezpieczenia wydane w toku instancji skarżący wyprowadzają nieuprawniony wniosek co do możliwości badania ich zgodności z prawem w sytuacji, gdy przestały one obowiązywać z chwila doręczenia stronie decyzji wymiarowych.
W myśl przepisów stanowiących podstawę prawną wydania decyzji o zabezpieczeniu /przywołanych przez organy podatkowe/ decyzje te mają charakter "tymczasowy" obowiązują dopóty, dopóki wysokość zobowiązania nie zostanie określona w decyzji.
Nieusprawiedliwione są też wywody skarżących, że w ten sposób zamyka się im drogę do sądu, skoro przysługują tym środki zaskarżenia zarówno w postępowaniu podatkowym jak i egzekucyjnym.
Z tych względów skarga kasacyjna jako niezawierająca usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Wobec oddalenia skargi kasacyjnej nie podlegał rozważeniu wniosek w przedmiocie oceny prawidłowości ustalonego wpisu sądowego.