Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną postanowieniem z dnia 18 czerwca 2003 r. I SA/Łd 2117/01 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi oddalił wniosek Ewy P. i Bogusława P. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Powyższe orzeczenie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego:
Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi odrzucił skargę Ewy i Bogusława P. na decyzję Izby Skarbowej w Ł. z dnia 26 września 2001 r. (...). W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, iż pomimo wezwania do zapłacenia wpisu sądowego doręczonego w dniu 18 marca 2002 r., podatnicy stosownych kwot nie uiścili.
W dniu 2 kwietnia 2003 r. podatnicy wnieśli o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi w postaci opłacenia wpisu sądowego w terminie. W uzasadnieniu wniosku podali, iż o wezwaniu do uregulowania wpisu oraz o wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi dowiedzieli się przeglądając w dniu 26 marca 2003 r. w siedzibie Sądu akta sprawy. Skarżący stwierdzili, że nie otrzymali wezwań wysłanych przez sekretariat Sądu w dniach 20 listopada 2001 r., 6 grudnia 2001 r. oraz 8 marca 2002 r. Świadczyła o tym adnotacja doręczyciela umieszczona na przesyłkach - "adresata nie zastałem". Powodem nie uiszczenia wpisu sądowego była oczywista omyłka pisarska, polegająca na tym, iż w skardze został nieprawidłowo oznaczony numer mieszkania skarżących. W następstwie omyłki wszelka korespondencja sądowa była wysyłana na adres ul. B. 27 m. 19 zamiast na prawidłowy adres ul. B. 27 m.
- Oczywista omyłka pisarska była wynikiem niezamierzonego błędu maszynistki przepisującej zredagowaną przez podatników skargę.
Z powodu braku wezwania do uiszczenia wpisu sądowego skarżący nie mogli spełnić obciążającego ich obowiązku. Okoliczności sprawy świadczą o braku winy skarżących w uchybieniu terminu. Na zakończenie skarżący podnieśli, iż nie bez winy w niniejszej sprawie jest organ dokonujący doręczeń przesyłek pocztowych. Mieszkania o numerach 13 i 19 mieszczą się w tej samej klatce schodowej, zaś przy drzwiach wejściowych umieszczony jest domofon, na którym widnieje nazwisko podatników. Powyższe sprawia, iż osoba doręczająca przy zachowaniu minimum staranności powinna doręczyć przesyłkę kierując się przy tym nazwiskiem adresatów nie zaś adresem na niej umieszczonym. Zwrócono uwagę na fakt, iż adnotacja umieszczona przez doręczyciela na przesyłce nie koresponduje z rzeczywistym stanem faktycznym. Wpis sądowy skarżący uiścili w dniu 2 kwietnia 2003 r.
Oddalając wniosek o przywrócenie terminu Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi wywiódł, że przywrócenie terminu wnioskowane przez stronę jest instytucją procesową mającą na celu ochronę jednostki przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu. Przesłanki przywrócenia terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę lub uczestników postępowania określone zostały w art. 58 par. 1 i 2 Kpa. Wyżej wymienione przepisy miały zastosowanie w dacie wniesienia skargi przy dokonywaniu przez sąd oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu dla podjęcia czynności procesowej przez stronę, w tym także uiszczenia wpisu, zgodnie z art. 59 ustawy o NSA. Od 1 stycznia 2003 r. istnienie przesłanek do przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej należy oceniać na podstawie art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Kryterium braku winy jako przesłanka wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy /postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 1972 r. III CRN 448/71 - OSPiKA 1972 z. 7-8 poz. 144/. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku /por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996 r. s. 296/.
Analizując zebrane w aktach dokumenty i dokonując oceny stanu faktycznego sprawy Sąd stwierdził, że okoliczności podnoszone przez skarżących nie uzasadniają przyjęcia braku winy skarżących w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu. Z treści wniosku należy wywieść, że przyczyną uchybienia terminu był "błąd" maszynistki przepisującej skargę polegający na błędnym wskazaniu numeru mieszkania skarżących, który stanowi oczywistą pomyłkę pisarską podlegającą sprostowaniu przez stronę w toku całego postępowania i za który strona nie ponosi winy.
Należy mieć na uwadze, że wezwanie do uiszczenia wpisu skierowane zostało do strony na adres wskazany w skardze. Zważywszy na znaczenie jakie ma wskazanie prawidłowego adresu w postępowaniu sądowym w świetle art. 42 par. 1 Kpa a od dnia 1 stycznia 2003 r. art. 148 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz. U nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, zgodnie z którymi Sąd doręcza pisma osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, strona powinna dołożyć najwyższej staranności w celu zabezpieczenia wskazania prawidłowego adresu. Zaniedbanie osoby, którą posłużyli się skarżący przy przepisywaniu skargi należy traktować jako zaniedbanie samych skarżących. Wskazanie w skardze nieprawidłowego adresu strony uzasadnia zatem stwierdzenie winy strony skarżącej w postaci co najmniej niedbalstwa. Stronę skarżącą obciążają też skutki prawne zaniedbania obowiązku wskazania prawidłowego adresu. Bez znaczenia dla postępowania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu pozostaje okoliczność czy błąd maszynistki stanowi oczywistą omyłkę pisarską. Także oczywista omyłka pisarska wyczerpuje znamiona winy w postaci niedbalstwa, co wyłącza możliwość przywrócenia terminu w świetle treści cyt. wyżej przepisów.
Kwestia prawidłowości doręczenia stronie wezwania do uiszczenia wpisu była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd w postępowaniu w przedmiocie odrzucenia skargi. Z uwagi na art. 358 Kpc w związku z art. 59 powołanej ustawy o NSA, statuujący moc wiążącą postanowień kończących postępowanie sądowe w sprawie, nie było podstaw do rozważania argumentów strony dotyczących niezachowania należytej staranności przez doręczyciela. Wobec nie uprawdopodobnienia przez stronę skarżącą, że uchybienie terminu do uiszczenia wpisu nastąpiło bez winy strony Sąd wniosek oddalił.
Działając na podstawie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ od doręczonego w dniu 13 października 2004 r. postanowienia Ewa i Bogusław P. wnieśli skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia tego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku skarżących i przywrócenie terminu do wniesienia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Pełnomocnik skarżących wskazał na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności przepisu art. art. 162 par. ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ poprzez:
- przyjęcie przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi, iż oczywista omyłka pisarska strony, w postaci niezgodnego z rzeczywistością oznaczenia numeru lokalu w jej adresie zamieszkania podanego we wniesionej do Sądu skardze na decyzję Izby Skarbowej w Ł., stanowi zawinioną przez stronę okoliczność skutkującą uchybieniem terminu do wniesienia wpisu sądowego od złożonej skargi, i jako taka nie może stanowić skutecznej podstawy do przywrócenia terminu dla dokonania tej czynności,
- nie uznanie przez Sąd, iż brak prawidłowego doręczenia wezwania skarżącym do uzupełnienia braku formalnego skargi, stanowił niezawinioną przyczynę uchybienia terminu do uzupełnienia tego braku. Doręczenie skarżącym wezwania nastąpiło bowiem z naruszeniem przepisów art. 43 i art. 44 Kpa w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ w brzmieniu obowiązującym sprzed dniem 1 stycznia 2003. r. Brak jest bowiem na potwierdzeniu odbioru wezwania adnotacji doręczyciela, że podjął on próbę jej pozostawienia osobom wskazanym w art. 43 Kpa. Dopiero wobec nieskuteczności takiego doręczenia możliwe jest uznanie przesyłki za doręczoną w trybie doręczenia per awizo stosownie do treści art. 44 Kpa. Niezależnie od tego, potwierdzenie odbioru wezwania skierowane do skarżących zawierało błędną adnotację doręczyciela, która nie korespondowała z rzeczywistym stanem rzeczy, ponieważ odnotowano, że adresata nie zastano zamiast, że nie jest znany pod wskazanym adresem.
Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 162 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, który stanowił podstawę skargi kasacyjnej /art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153 poz. 1270/, określał przesłanki przywrócenia terminu. Unormowanie to przewiduje możliwość przywrócenia terminu w sytuacji, gdy zainteresowany uprawdopodobni /przedstawi wiarygodne okoliczności/, że naruszenie terminu nastąpiło bez jego winy, wniosek o przywrócenie zostanie złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu i gdy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zostanie dopełniona czynność, dla której termin był wyznaczony.
W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i nauce postępowania administracyjnego stosowano dosyć ścisłą wykładnię tego przepisu. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy w niedopełnieniu obowiązków można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że niedopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia /B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa, Komentarz 2003, Oficyna Wydawnicza "Unimex", Wrocław 2003, s. 566; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2000 r. III SA 1716/99 - Lex nr 45409/. W wyroku z dnia 2 listopada 2000 r. V SA 384/00 - Lex nr 51317/ Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że przywrócenie terminu do wniesienia odwołania jest możliwe w wypadku, gdy uchybienie nastąpiło bez winy składającego wniosek. W sytuacji skarżącej niedopełnienie obowiązku szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, w tym przypadku polegające na niezawiadomieniu organu celnego o zmianie adresu swojej siedziby, nie może być traktowane jako uprawdopodobnienie, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania nastąpiło bez winy strony.
W rozpatrywanej sprawie strony kierując skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi podały mylny adres, na który należy kierować korespondencję. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu wskazały, że nastąpiło to w wyniku pomyłki maszynistki. W tym miejscu należy zauważyć, że nie tylko wina strony, lecz również innych osób, w tym pracownika lub osoby wykonującej określone czynności na rzecz skarżących wyłącza możliwość przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2002 r. I SA/Gd 1676/99 /Przegląd Orzecznictwa Podatkowego 2002 nr 6 poz. 148/. Gdyby strony przed podpisaniem skargi, z zachowaniem należytej staranności przeczytały skargę, to nie ulega wątpliwości, że do zaistniałej pomyłki by nie doszło. Właściwy adres umożliwia nadanie sprawie, która zawisła przed Sądem, prawidłowego biegu. Z kolei powoływanie się przez strony na pojęcie "oczywistej omyłki pisarskiej" nie może mieć istotnego znaczenia w przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. Pojęcie to bowiem nie występuje w przepisie art. 162 par. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. Przesłanką przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do dokonania określonej czynności, tj. uiszczenia wpisu od skargi. Złożenie skargi z mylnym adresem stron, co w konsekwencji doprowadziło do braku uiszczenia wpisu od skargi, nie wskazuje na uprawdopodobnienie braku winy stron w niedopełnieniu tego obowiązku.
Również brak jest podstaw do uwzględnienia drugiego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego braku prawidłowego doręczenia wezwania skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi w zaskarżonym postanowieniu kwestia prawidłowości doręczenia stronie wezwania do uiszczenia wpisu była już przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd w postępowaniu w przedmiocie odrzucenia skargi. Z uwagi na art. 358 Kpc w związku z art. 59 powołanej ustawy o NSA, statuujący moc wiążącą postanowień kończących postępowanie sądowe w sprawie, nie było podstaw do rozważania argumentów strony dotyczących niezachowania należytej staranności przez doręczyciela. Poza tym próby doręczenia wezwania nastąpiła pod wskazany przez strony adres w skardze i z tego powodu strony nie mogą dla siebie wywodzić pozytywnych skutków prawnych.
Na marginesie należy zauważyć, że w świetle przepisów o skardze kasacyjnej, a zwłaszcza art. 185 par. 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ nie można domagać się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przywrócenia terminu do wniesienia wpisu sądowego.
Reasumując dotychczasowe rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia treść art. 203 pkt 2 cyt. ustawy.