Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 września 2003 r. sygn. akt I SAB/Wr 17/02 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu, uwzględniając skargę sp. z o.o. "S." w W., zobowiązał Urząd Skarbowy w W. do wydania decyzji za luty, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, listopada i grudzień 1996 r.(w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług oraz zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za poszczególne miesiące 1996 r.).
Z uzasadnienia wyroku wynikało, że Spółka wnioskiem z 18 listopada 2000 r. wystąpiła do Urzędu Skarbowego o wszczęcie postępowania i wydanie decyzji wymiarowych za cały rok 1996 oraz o orzeczenie zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za wszystkie miesiące tego roku. Było niesporne – zdaniem Sądu – że żądanie to nie miało podstaw odnośnie miesięcy, za które organ podatkowy wszczął już postępowanie z urzędu, zakończone decyzjami ostatecznymi. Również niesporne było jednak i to, że za pozostałe miesiące decyzje określające zobowiązanie w podatku od towarów i usług nie zostały wydane, a to wobec niezakwestionowania przez Urząd Skarbowy deklaracji podatkowych sporządzonych przez podatniczkę.
Jednakże przedmiotowe deklaracje zakwestionowane zostały przez samą Spółkę, która zarzuciła, że zostały sporządzone przez osoby nieuprawnione, co zdawało się znajdować potwierdzenie w materiałach sprawy.
W tym stanie rzeczy organ podatkowy był zobligowany do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania za wskazane miesiące roku 1996. Dopiero przeprowadzone postępowanie mogłoby doprowadzić do ustalenia, czy istotnie kwoty podatku oraz kwoty zwrotu różnicy podatku wynikające z deklaracji zostały właściwie w deklaracjach obliczone.
W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku, sporządzonej przez osobę wykonującą zawód radcy prawnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. wniósł o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od Spółki "S." kosztów postępowania według norm przepisanych.
Jako podstawę kasacji skarżący wskazał:
- naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11. poz. 50 ze zm.), polegające na uznaniu przez NSA, wbrew zasadzie samoobliczenia podatkowego wynikającej z powołanych przepisów, że skarżąca Spółka poprzez złożenie wniosku mogła żądać od organu podatkowego przeprowadzenia postępowania podatkowego i wydania decyzji w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług oraz zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za poszczególne miesiąca 1996 r.,
- naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 10 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 26 ust. 1 ustawy w zw. z art. 21 § 3, art. 165 i art. 165a Ordynacji podatkowej, polegające na uznaniu przez NSA, wbrew zasadzie samoobliczenia podatkowego, iż wniosek złożony w dniu 18.11.2000 r. skutecznie wszczął postępowanie podatkowe w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 1996 r.,
- naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 17 ustawy o NSA poprzez uznanie, iż postępowanie wszczęte w sprawie będącej przedmiotem skargi nie zostało przez właściwy organ zakończone w sposób prawem przewidziany.
Spółka "S.", której Sąd przesłał odpis skargi kasacyjnej, przy piśmie z 8 listopada 2004 r., z informacją o możliwości złożenia odpowiedzi na tę skargę nadesłała wniosek o "umożliwienie... dostępu do Sądu i nie likwidowanie tej Spółki z udziałem strony skarżącej; poprzez zwolnienie w całości z kosztów postępowania sądowego oraz wyznaczenie innego terminu umożliwiającego udział w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym".
Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie w dniu 1 grudnia 2004 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostawił bez rozpatrzenia i równocześnie uznał, iż brak było podstaw do odroczenia rozprawy w tym dniu.
Rozpoznając skargę kasacyjną co do meritum stwierdził, iż była ona oczywiście zasadna.
Zgodnie ze wskazanymi w tej skardze przepisami art. 10 ust. 1 i art. 26 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) podatnicy (VAT-u) są obowiązani składać w urzędzie skarbowym deklaracje podatkowe dla podatku od towarów i usług za okresy miesięczne w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy. W tym samym terminie są obowiązani bez wezwania przez urząd skarbowy do obliczania i wpłacania temu urzędowi zadeklarowanego podatku.
Z kolei, na podstawie art. 10 ust. 2 ustawy, zobowiązanie podatkowe lub kwotę zwrotu różnicy podatku od towarów i usług przyjmuje się w kwocie wynikającej z deklaracji podatkowej, chyba że urząd skarbowy określi je w innej wysokości.
Powyższe świadczyło jednoznacznie o tym, że zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług powstawało i powstaje w drodze samoopodatkowania się przez podatnika.
Żaden przepis omawianej ustawy nie wskazywał na okoliczności, w których podatnik mógłby się od opisanych obowiązków uwolnić przerzucając je na organ podatkowy poprzez złożenia stosownego wniosku.
Urząd Skarbowy określa zobowiązanie podatkowe wyłącznie w sytuacjach wskazanych w art. 21 § 3 i § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.). Art. 165 Ordynacji jest przepisem procesowym, który nie tworzy dla stron postępowania uprawnień do żądania wszczęcia postępowania nie wynikających dla nich z materialnego prawa podatkowego. Skoro składając pismo z 18.11.2000 r. Spółka ".S" – z powodów przedstawionych wyżej - nie mogła wskazać na podstawę prawną zawartych w nim żądań to nie mogło ono zrodzić po stronie organu podatkowego określonego obowiązku. Obowiązku takiego, bez wskazania właściwej podstawy prawnej, nie mógł nałożyć na organ Sąd. Z tej przyczyny zasadny był również zarzut skargi kasacyjnej odnoszący się do naruszenia przez Sąd art. 17 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.).
Oczywiście wniosek Spółki "S." z 18.11.2000 r. wszczął, w rozumieniu art. 165 § 1 i § 3 Ordynacji postępowanie w sprawie o dokonanie za podatniczkę rozliczenia podatku od towarów i usług za cały okres jej działalności w trzech etapach... Jak każdy wniosek winien być "załatwiony" w określonej formie procesowej, co nastąpiło dopiero 5.03.2004 r. (postanowienie Nr [...]).
Uchybienie to - z oczywistych powodów - nie było przedmiotem zainteresowania Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu i nie miało wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonego wyroku.
Ze wskazanych przyczyn naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), orzekł jak w wyroku.