Wyrok NSA z 22 grudnia 2004 r., FSK 787/04

Rozpoznanie

w dniu 22 grudnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej (...) Spółki Komandytowej w Z.

Od orzeczenia

od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie z dnia 18 kwietnia 2003 r. I SA/Lu 1009/02

Sprawa

w sprawie ze skargi Spółki Komandytowej w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 20 listopada 2002 r. (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej - oddala skargę kasacyjną.

Teza

1. Dokument stwierdzający ustanowienie pełnomocnika przez prokurenta nie podlega zwolnieniu od opłaty skarbowej przewidzianej w części V ust. 1 pkt 4 załącznika do ustawy z dnia 9 września 2000 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 86 poz. 960 ze zm.; tekst jednolity: Dz.U. 2004 nr 253 poz. 2532 ze zm./.
2. Prokurent nie może ustanawiać dalszych prokurentów, a udzielone przez niego pełnomocnictwa nie mogą być uznane za tzw. dalsze pełnomocnictwa, w takim rozumieniu jakie tej instytucji przydaje przepis art. 106 Kodeksu cywilnego.

Zachodzą zatem istotne różnice materialnoprawne pomiędzy instytucjami pełnomocnictwa i prokury, które potwierdza również ich odrębna regulacja w przepisach Kodeksu handlowego oraz obecnie Kodeksu cywilnego.

3. Na gruncie prawa podatkowego nie istnieją definicje prawne pojęć pełnomocnictwa i prokury. Należy zatem pojęcia te rozumieć wprost, w sposób powszechnie przyjęty w prawie handlowym i cywilnym.

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2003 r. I SA/Lu 1009/02 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie oddalił skargę Spółki Komandytowej w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 20 listopada 2002 r. (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie skarbowej.

W motywach wyroku Sąd przedstawił przebieg postępowania w sprawie i podał, że zaskarżoną do Sądu decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta Z. z dnia 9 września 2002 r. w wymienionym wyżej przedmiocie. Wskazano, że postępowanie w sprawie niniejszej zostało wszczęte na wniosek skarżącej Spółki, która domagała się zwrotu opłaty skarbowej uiszczonej od dokumentów stwierdzających ustanowienie przez prokurenta pełnomocnika procesowego w 1.057 sprawach przez Sąd Rejonowy w Z. Spółka podniosła, że pełnomocnik ustanowiony przez prokurenta jest dalszym pełnomocnikiem /substytutem/, a więc dokument stwierdzający udzielenie takiego pełnomocnictwa jest zwolniony z opłaty skarbowej na podstawie części V pkt 1 ppkt 4 załącznika do ustawy o opłacie skarbowej /Dz.U. 2000 nr 86 poz. 960 ze zm./.

Organ pierwszej instancji odmawiając stwierdzenia nadpłaty podał, że instytucja prokury jest odrębna od pełnomocnictwa, tak więc pełnomocnictwo udzielone przez prokurenta nie jest "dalszym pełnomocnictwem /substytucją/" w rozumieniu art. 91 pkt 3 Kpc, do którego odsyła ppkt 4 części V załącznika do ustawy o opłacie skarbowej.

Zdaniem Kolegium Odwoławczego nie jest istotne w sprawie czy pojęcie "substytucja" odnosi się wyłącznie do pełnomocnictw procesowych lecz okoliczność, że instytucja prokury unormowana jest w Kodeksie handlowym i nie jest definiowana jako pełnomocnictwo. Pojęcia prokura i pełnomocnictwo funkcjonują samodzielnie i nie są używane zamiennie, a to z uwagi na odrębny zakres umocowania wynikający z przepisów prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. podniosło, że aby można było mówić o dalszym pełnomocnictwie udzielonym przez prokurenta, dopuścić należałoby udzielenie dalszej prokury, co wyklucza przepis art. 63 Kodeksu handlowego.

W skardze do Sądu Spółka wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji jako naruszających ppkt 4 pkt 1 części V załącznika do ustawy o opłacie skarbowej. W ocenie Spółki, naruszenie przepisów ustawy jest skutkiem niedopuszczalnej ich wykładni dokonanej przez analizę instytucji prawa cywilnego w sytuacji, gdy ustawa ograniczeń takich nie zawiera i nie pozwala na sformułowanie zajętego w zaskarżonej decyzji stanowiska, iż prokura nie jest traktowana przez ustawę podatkową jako pełnomocnictwo.

Sąd oddalając skargę wskazał, że spór w sprawie dotyczy kwestii, czy dokument stwierdzający ustanowienie przez prokurenta pełnomocnika spółki stanowił dalsze pełnomocnictwo /substytucję/. Podkreślił, że nie ma sporu między stronami, iż instytucja prokury unormowana w art. 60-65 Kodeksu handlowego oraz instytucja pełnomocnictwa określona w art. 95-109 Kodeksu cywilnego są instytucjami odrębnymi nie tylko ze względu na źródło ich unormowań, ale przede wszystkim ze względu na różny ich zakres. Ich odrębność wynika wprost z porównania treści art. 61 Kodeksu handlowego i art. 98 Kodeksu cywilnego i podkreślona jest definiowaniem prokury jako szczególnego rodzaju pełnomocnictwa. Nie oznacz to jednak, że zakres prokury mógłby być ograniczony do wskazanego w art. 98 Kodeksu cywilnego, a w szczególności do czynności zwykłego zarządu. Sąd podkreślił, że prokurent nie jest upoważniony do udzielenia dalszego pełnomocnictwa, które pokrywałoby się z zakresem jego umocowania /pełnomocnictwa/, co jest istotą substytucji - zastępstwa, określonej w art. 106 Kodeksu cywilnego, sprzeciwia się bowiem temu art. 63 Kodeksu handlowego zabraniający przeniesienia prokury. Skoro zatem dokumenty stwierdzające ustanowienie prokurenta oraz ich odpisy nie podlegają opłacie skarbowej, to dokument stwierdzający ustanowienie pełnomocnika przez prokurenta nie mógł być uznany za ustanawiający dalszego pełnomocnika i zwolniony od tej opłaty.

W skardze kasacyjnej Spółka Komandytowa w Z. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Spółka zarzuciła wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego, to jest ustawy z dnia 9 września 2003 r. o opłacie skarbowej w zakresie postanowień załącznika do tej ustawy w części V pkt, ppkt 4 przez niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie. Spółka wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Spółka podniosła między innymi, że prokura jest pełnomocnictwem szczególnego rodzaju, o z góry określonym zakresie umocowania, obejmującym w myśl art. 61 par. 1 Kodeksu handlowego upoważnienie do dokonywania wszystkich czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem jakiegokolwiek przedsiębiorstwa zarobkowego. Z uwagi na to, że prokura upoważnia do dokonywania czynności zwykłego zarządu, jak również przekraczających ten zakres, prokurent może ustanawiać pełnomocników rodzajowych i szczególnych.