Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 grudnia 2003 r. sygn. akt I S.A./Ka 2889/02 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach oddalił skargę M. N. na decyzję Izby Skarbowej w K. Ośrodka Zamiejscowego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe.
W motywach wyroku Sąd podał, że zaskarżona decyzja dotyczy odpowiedzialności M. N., jako członka zarządu, za zaległości podatkowe spółki P. Sp. z o.o. z siedzibą w J. w podatku od towarów i usług za okres od października do grudnia 1998 r. i za marzec 1999 r. Wymienionej spółce wymierzono z tego tytułu należności podatkowe, których to spółka dobrowolnie nie uiściła, a przeprowadzone postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. W związku z tym wszczęto postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności skarżącej za omówione zaległości podatkowe, które zostało zakończone powołaną decyzją Izby Skarbowej w K. Spór w sprawie niniejszej dotyczył zagadnienia czy władze wymienionej spółki we właściwym terminie złożyły wniosek o jej upadłość. Organ odwoławczy wskazał, że spółka złożyła dwa wnioski o ogłoszenie upadłości. Pierwszy z dnia 6 listopada 1998 r. i drugi z dnia 18 marca 1999 r., co do którego jest oczywiste, że został złożony po terminie z art. 5 Prawa upadłościowego. Pierwszy z wniosków nie wywołał żadnych skutków prawnych, ponieważ został zwrócony spółce zarządzeniem Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 6 listopada 1998 r., wobec nie uzupełnienia braków formalnych, jakim wniosek ten był dotknięty. Taki skutek wynika z przepisu art. 130 Kpc. Tym samym wniosek ten nie mógł, w świetle przepisu art. 116 Ordynacji podatkowej, ekskulpować skarżącej. Organ odwoławczy stwierdził nadto, że podstaw do tego nie dostarcza także postanowienie Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 25 października 2000 r. sygn. akt X Uns 28/00/9 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o pozbawienie skarżącej prawa prowadzenia działalności gospodarczej. Powodem takiej oceny był brak uzasadnienia orzeczenia Sądu, co z mocy art. 122 Ordynacji podatkowej, obligowało organ podatkowy do przeprowadzenia postępowania i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Zwrócono nadto uwagę na odrębność obu postępowań.
W skardze M. N. wniosła o uchylenie decyzji Izby Skarbowej w K. Powołała się na treść wymienionego postanowienia Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 25 października 2000 r. Podniosła, że zostało ono wydane po przeprowadzeniu postępowania dowodowego. Sąd poddał ocenie terminowość złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki i uznał, że został on złożony w terminie. Oba wnioski Sąd potraktował łącznie przyjmując, że drugi z nich wpłynął w terminie otwartym do zaskarżenia postanowienia o odmowie przywrócenia uchybionego terminu do uzupełnienia braków formalnych pierwszego z wniosków. W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę na tryb postępowania opartego o przepis art. 17² Prawa upadłościowego oraz podniesiono zarzut nie uwzględnienia powagi rzeczy osądzonej.
W zaskarżonym wyroku Sąd powołał się na przepis art. 116 Ordynacji podatkowej, który określa zasady odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatkowe. Sąd stwierdził, że w sprawie do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia czy zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącej od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Spór w sprawie dotyczy wyłącznie oceny czy dochowany został prawem przewidziany termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Zgodnie z przepisem art. 5 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 1991 r. nr 118, poz. 512 z późn. zm.)"przedsiębiorca jest zobowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia zaprzestania płacenia długów, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości". Wniosek z dnia 6 listopada 1998 r. został zwrócony zarządzeniem Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 7 grudnia 1998 r., w następstwie czego nie wywołał on skutków prawnych, zgodnie z przepisem art. 130 § 2 Kpc. Tym samym wniosek ten nie mógł uwolnić skarżącej od odpowiedzialności przewidzianej w art. 116 Ordynacji podatkowej. Taki walor posiada bowiem tylko taki wniosek, który okazał się skuteczny, to jest spowodował uruchomienie postępowania o ogłoszenie upadłości spółki. Przedstawiony pogląd, w ocenie Sądu, znajduje oparcie w judykaturze, czego przykładem może być wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 1997 r. sygn. akt III CKN 65/97. Stwierdzono w nim na kanwie pokrewnych postępowań, że "do egzoneracji członków zarządu nie wystarcza wystąpienie o wszczęcie postępowania układowego ale konieczne jest rzeczywiste wszczęcie tego postępowania" (vide OSNC z 1997 r. Nr 11, poz. 181). Skoro więc, zdaniem Sądu, nie może ulegać wątpliwości, że wniosek z dnia 6 listopada 1998 r. należało uznać za bezskuteczny, to tym samym kolejny wniosek złożony w sprawie ogłoszenia upadłości spółki z dnia 18 marca 1999 r. w sposób oczywisty uchybiał terminowi określonemu w art. 5 § 1 Prawa upadłościowego. Odpadła tym samym przesłanka uchylająca odpowiedzialność skarżącej, na którą ta się powoływała, co według Sądu, prawidłowo zostało ocenione przez orzekające w sprawie organy podatkowe.
Sąd następnie wskazał, że wbrew zarzutowi skarżącej, postanowienie Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 25 października 2000 r. sygn. akt X Uns 28/00/9 nie miało dla organów podatkowych charakteru wiążącego. Mocy takiej nie ma bowiem orzeczenie, które nie rozstrzyga o istocie sprawy. Umorzenie postępowania prowadzonego w trybie art. 17² Prawa upadłościowego takiego waloru nie posiada. Ponadto przedmiotowe postępowanie sądowe oraz prowadzone w sprawie niniejszej postępowanie podatkowe mają zupełnie różny przedmiot. Nie można zatem postawić organom podatkowym zarzutu, iż dokonały stosownych ocen, zwłaszcza w sytuacji braku normy, która nakazywałaby uwzględnić ustalenia poczynione w innym postępowaniu.
W skardze kasacyjnej M. N., działając przez swojego pełnomocnika, wniosła o zmianę i uchylenie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 10 grudnia 2003 r. sygn. akt I S.A./Ka 2889/02 oraz o uchylenie decyzji Izby Skarbowej w K. z dnia [...] lub ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach a także o zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącej.
Zaskarżonemu wyrokowi skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 116 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie odpowiedzialności skarżącej za zobowiązania podatkowe spółki P. Sp. z o.o. z siedzibą w J.. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, analogicznie jak w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach, iż w myśl art. 365 § 1 Kpc, organy podatkowe oraz wymieniony Sąd były związane treścią prawomocnego powołanego wyżej postanowienia Sądu Rejonowego w Katowicach z dnia 25 października 2000 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o pozbawienie skarżącej prawa do prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazano, że Sąd rozpoznając skargę skupił się wyłącznie na jednej przesłance odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wynikającej z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej. Całkowicie zaś pominął przesłankę wynikającą z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b wymienionej ustawy, zwalniającą od odpowiedzialności podatkowej członków zarządu, jeżeli wykażą oni, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez ich winy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Dokonując oceny zasadności złożonej przez skarżącą skargi kasacyjnej w sprawie niniejszej należy stwierdzić, że mogła być ona wniesiona tylko w oparciu o podstawy kasacyjne przewidziane w przepisie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm). W skardze podniesiono jedynie zarzut naruszenia przez zaskarżony wyrok prawa materialnego, nie określając w jaki sposób, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, zaskarżony wyrok prawo to narusza, a więc czy nastąpiło to w wyniku dokonania przez Sąd błędnej wykładni powołanego w skardze art. 116 Ordynacji podatkowej lub niewłaściwego jego zastosowania. Przedstawiony wymóg formalny ma istotne znaczenie w świetle przepisu art. 183 § 1 cytowanego wyżej Prawa. Przepis ten przewiduje bowiem, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania, co w rozpoznanej sprawie nie stwierdzono. Omówioną regulację prawną należy rozumieć w ten sposób, że z jednej strony Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi, z drugiej zaś, iż nie ma on prawnych podstaw do samodzielnego poszukiwania innych wad zaskarżonego orzeczenia, poza podanymi w skardze kasacyjnej. W rozpoznanej sprawie oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest powołany do ustalenia sposobu naruszenia w zaskarżonym wyroku prawa materialnego (art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), co w istocie uniemożliwia kontrolę kasacyjną tego wyroku.
Kolejną kwestią, do której należało się odnieść to twierdzenie skargi, iż naruszenie prawa materialnego w zaskarżonym wyroku nastąpiło poprzez przyjęcie odpowiedzialności skarżącej "za zobowiązania podatkowe P. Spółka z o.o. w J.". Takie brzmienie zarzutu skargi sugeruje, że rozstrzygnięcie dokonane w zaskarżonym wyroku nosi walor merytoryczny. Pozostaje to w oczywistej sprzeczności z zakresem kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny pod rządami obowiązującej do końca 2003 r. ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.), a w szczególności z jej art.
- Stanowił on bowiem, że Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracji publicznej, do których zalicza się również decyzje administracyjne.
Nie może być rozpoznany zarzut podniesiony w uzasadnieniu skargi dotyczący całkowitego pominięcia w zaskarżonym wyroku przesłanki uwalniającej członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości podatkowe, między innymi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w wypadku wykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie jej upadłości nastąpiło bez jego winy. Możliwe byłoby to tylko wówczas gdyby skarga zawiera podstawę kasacyjną w postaci naruszenia przepisów postępowania, w niniejszym przypadku art. 51 powołanej wyżej ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W sprawie niniejszej, jak wyżej wskazano, zarzut taki w skardze kasacyjnej nie został sformułowany. Na brak precyzji przy opracowywaniu skargi wskazuje też okoliczność, iż na poparcie przedstawionego zarzutu przywołano w uzasadnieniu skargi brzmienie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w redakcji tego przepisu obowiązującej w 2003 r. a nie w 2002 r., a więc wówczas, gdy została podjęta decyzja podatkowego organu odwoławczego.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne i w związku z tym, w oparciu o przepis art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o jej oddaleniu.
Włodzimierz Kubiak Marek Zirk – Sadowski Juliusz Antosik