Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2004 r. I SA/Łd 453/03, stwierdził nieważność decyzji Izby Skarbowej w Ł. z dnia 21 marca 2003 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Drugiego Urzędu Skarbowego Ł.-G. z dnia 6 stycznia 2003 r. w przedmiocie odmowy wypłaty Sylwinowi J. zadośćuczynienia za próżne zgłoszenie się po zwrot nadpłaty za rok 2001 r. Wyrok wraz z odpowiednim pouczeniem o warunkach i trybie złożenia skargi kasacyjnej, w szczególności o konieczności sporządzenia takiej skargi przez zawodowego pełnomocnika - adwokata, radcę prawnego lub doradcę podatkowego doręczono skarżącemu 12 maja 2004 r.
W tym dniu skarżący osobiście złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, adresowane do Sądu II instancji, pismo zatytułowane "rewizja wyroku", w którym m.in. wskazał wyrok o wymienionej wyżej sygnaturze i zapowiedział jego uzasadnienie w terminie późniejszym. Następnie dnia 17 maja 2004 r. złożył kolejne pisma, w tym zatytułowane "uzasadnienie", w którym krytycznie ustosunkował się do wyroku, uznając zawarte w nim uzasadnienie za "bezzasadne". Pisma te zostały sporządzone przez skarżącego.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 25 maja 2004 r., o wskazanej na wstępie sygnaturze, potraktował wymienione wystąpienia skarżącego jako skargę kasacyjną i na podstawie art. 178 w zw. z art. 175 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ odrzucił ją gdyż nie została sporządzona przez zawodowego pełnomocnika. Dodatkowo Sąd stwierdził, że skarga kasacyjna jest także niedopuszczalna ze względu na nie zamieszczenie w niej istotnych elementów, wymaganych dla tego rodzaju pisma. Postanowienie doręczono skarżącemu 29 czerwca 2004 r.
W dniu 5 lipca 2004 r. skarżący złożył osobiście w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi sporządzone przez siebie pismo zatytułowane "zażalenie pierwsze", skierowane do Sądu drugiej instancji, w którym kwestionował sposób załatwiania jego spraw, w tym rozpatrzonej wskazanym wyżej postanowieniem, przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Podnosił m.in. że wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata jest niekonstytucyjny, wynika z zarządzenia i bezzasadnie zamyka mu gwarantowaną przez ustawę zasadniczą możliwość rozpoznania sprawy w co najmniej dwuinstancyjnym postępowaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2004 r., o wskazanej na wstępie sygnaturze, odrzucił zażalenie na podstawie art. 197 par. 2 w zw. z art. 178 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powołując się przy tym na art. 194 par. 4 w zw. z art. 175 par. 2 i 3 tej ustawy. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że art. 194 par. 4 wyłącza możliwość sporządzenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej bezpośrednio przez skarżącego. W takim przypadku ustawodawca wprowadził "przymus adwokacki", co oznacza, że takie zażalenie, analogicznie jak skarga kasacyjna, musi być napisane i podpisane przez uprawnione osoby wymienione w art. 175 ustawy. Postanowienie to doręczono skarżącemu dnia 23 sierpnia 2004 r.
Skarżący pismem, zatytułowanym "zażalenie trzecie", skierowanym do Sądu Administracyjnego drugiej instancji, złożonym osobiście w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi dnia 25 sierpnia 2004 r., zakwestionował stanowisko tego Sądu zawarte w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 6 sierpnia 2004 r., że powołany tam przepis wyłącza możliwość sporządzenia skargi przez skarżącego. Stwierdził, że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją, która daje każdemu prawo wyboru adwokata, nie nakłada natomiast przymusu w korzystaniu z jego pośrednictwa. Ponadto stwierdził, że zgodnie z art. 93 pkt 2 Konstytucji zarządzenia nie mogą stanowić podstawy działania wobec obywateli.
W odpowiedzi na zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jego oddalenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw bowiem zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 sierpnia 2004 r. odpowiada prawu. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd prawidłowo wskazał skarżącemu podstawy prawne rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 177 par. 1 i art. 178 w zw. z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd administracyjny pierwszej instancji, za pośrednictwem którego wnosi się środki odwoławcze, takie jak skarga kasacyjna czy zażalenie, do sądu administracyjnego drugiej instancji, dokonuje wstępnej, formalnej weryfikacji takiego środka. W ramach tej weryfikacji Wojewódzki Sąd Administracyjny bada m.in. czy zachowany został tzw. "przymus adwokacko-radcowski" w przypadkach gdy przepisy ustawy nakazują sporządzanie skargi kasacyjnej lub zażalenia przez adwokata, radcę prawnego albo doradcę podatkowego /w sprawach obowiązków podatkowych/. Taki wymóg w odniesieniu do skargi kasacyjnej wynika z art. 175 par. 1 i 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zwolnione z niego tj. uprawnione do osobistego sporządzenia skargi są jedynie osoby posiadające wysokie kwalifikacje prawnicze, wymienione w par. 2 tego przepisu tj. sędziowie, prokuratorzy, notariusze, profesorowie lub doktorzy habilitowani nauk prawnych, będący stronami, ich przedstawicielami lub pełnomocnikami, albo też wnoszący skargę kasacyjną prokuratorzy lub Rzecznik Praw Obywatelskich. Wymogiem tym, na podstawie art. 194 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, objęto także sporządzanie zażaleń, których przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej.
W świetle przedstawionej regulacji prawnej zawartej w ustawie oczywiście bezzasadny jest zarzut skarżącego, że podstawą do nałożenia na niego obowiązku sporządzenia środka odwoławczego przez zawodowego pełnomocnika było zarządzenie, co wyklucza art. 93 ust. 2 Konstytucji. Obowiązek taki wynika z art. 194 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W drodze zarządzenia, będącego zresztą aktem indywidualnym, a nie generalnym, o jakim mowa w powołanym przez skarżącego przepisie Konstytucji, przewodniczący wydziału lub wyznaczony sędzia nakazuje jedynie pracownikom sekretariatu aby przesyłając stronom orzeczenie sądu odpowiednio do unormowań ustawowych pouczyli stronę występującą w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia /art. 163 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.
Brak jest również podstaw do wyprowadzania z treści art. 42 ust. 2 Konstytucji, gwarantującego prawo do profesjonalnej obrony w postępowaniu karnym, punktu odniesienia do oceny zgodności z Konstytucją przepisów wprowadzających w niektórych postępowaniach przed Sądem Najwyższym, Naczelnym Sądem Administracyjnym czy Trybunałem Konstytucyjnym "przymus adwokacko-radcowski", takich jak w rozpatrywanej sprawie art. 194 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Celem takiego "przymusu" jest zapewnienie odpowiedniego poziomu sformalizowanych środków odwoławczych, gdyż wadliwe ich sporządzenie skutkuje niedopuszczalnością podjęcia sprawy przez Sąd. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wątpliwości skarżącego w kwestii konstytucyjności zawartych w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozwiązań.
Wobec powyższego zażalenie, na podstawie art. 184 w zw. art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić.
Naczelny Sąd Administracyjny oddala także zawarty w odpowiedzi Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na zażalenie wniosek o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego jako nieznajdujący podstawy w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 197 par. 2 tej ustawy do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej tj. przepisy rozdziału 1 działu IV. Brak jest natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami /Dział V, rozdział 1/, które dawałoby podstawę do odpowiedniego stosowania w przypadku oddalenia zażalenia art. 204 pkt 1 - przepisu, który pozwala obciążyć skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego gdy oddalono skargę kasacyjną na wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. Przepisy, z których wynika obowiązek ponoszenia określonego ciężaru, nie mogą być interpretowane w sposób rozszerzający.