Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2004 r., SA/Rz 1863/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przyznał Józefowi B. prawo pomocy w zakresie całkowitym i zwolnił go od kosztów sądowych oraz ustanowił dla niego adwokata w związku ze sporządzeniem skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 4 marca 2004 r. oddalającego skargę Józefa B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rz. z dnia 5 lipca 2002 r. (...) w przedmiocie opłaty skarbowej.
Pismem, które wpłynęło do Sądu 7 czerwca 2004 r. Dziekan Okręgowej Rady Adwokackiej w Rz. zawiadomił Sąd o wyznaczeniu w myśl art. 117 par. 1 Kpc dla Józefa B. adwokata w osobie Ryszarda L., a przedmiotowe wyznaczenie ma znaczenie pełnomocnictwa procesowego. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik w dniu 29 czerwca 2004 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku z dnia 4 marca 2004 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia.
Pismem z dnia 29 czerwca 2004 r. wezwano adwokata Ryszarda L. do uzupełnienia braków skargi kasacyjnej w terminie 7 dni poprzez złożenie pełnomocnictwa do sporządzenia skargi kasacyjnej i występowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, pod rygorem jej odrzucenia. Ponieważ w zakreślonym terminie żądanego pełnomocnictwa nie przedłożono, pismem z dnia 19 lipca 2004 r. ponowiono wezwanie do jego przedłożenia w terminie 7 dni pod rygorem skutków prawnych przewidzianych w odrębnych przepisach. Mimo doręczenia niniejszego pisma w dniu 26 lipca 2004 r. pełnomocnictwo w dalszym ciągu nie wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie.
Sąd odrzucając postanowieniem z dnia 8 września 2004 r. skargę kasacyjną Józefa B. i pozostawiając bez rozpoznania wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia stanął na stanowisku, że wyznaczenie adwokata przez Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej nie zastępuje na gruncie przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pełnomocnictwa. Porównując przepisy dotyczące kasacji w postępowaniu cywilnym i skargi kasacyjnej w postępowaniu sądowoadministracyjnym Sąd doszedł do wniosku, że ponieważ przymus adwokacko-radcowski nie obejmuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym reprezentowania strony przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w postępowaniu tym konieczne jest osobne pełnomocnictwo do sporządzenia skargi kasacyjnej również w sytuacji wyznaczenia stronie adwokata z urzędu. Brak takiego pełnomocnictwa uniemożliwia określenie zakresu działania adwokata wyznaczonego z urzędu, a mianowicie tego, czy ograniczy się on tylko do sporządzenia skargi kasacyjnej, czy też będzie występował przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
W zażaleniu z dnia 18 września 2004 r. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości zarzucając mu naruszenie art. 178 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 178 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 253 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 175 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnosząc także o przyznanie pełnomocnikowi kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, że zgodnie z art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uzupełnienie braków formalnych wzywa przewodniczący wskazując jednocześnie rygor niewypełnienia wezwania, w przedmiotowej sprawie natomiast wezwania podpisywane były przez pracownika sekretariatu Sądu. Fakt podpisywania wezwań z dopiskiem "z up. Przewodniczącego Wydziału" nie ma, według strony, znaczenia, ponieważ kompetencja z art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy do sfery procesowej, a nie jest to zwykła czynność administracyjna, którą można powierzyć dowolnemu pracownikowi. Strona stwierdza również, iż wezwanie powinno zawierać pouczenie o rygorze związanym z niewypełnieniem wezwania, natomiast w wezwaniu z 19 lipca 2004 r. mowa jest o "rygorze skutków prawnych przewidzianych w odrębnych przepisach", czyli w sposób nieprawidłowy, naruszający art. 49 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W związku z nieprawidłowym wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi, Sąd nieprawidłowo zastosował art. 178 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże podstawowe naruszenie tego przepisu związane jest z wadliwym uznaniem przez Sąd, że w sprawie nie zostało udzielone pełnomocnictwo. Zdaniem strony przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez wyznaczenie dla niej pełnomocnika z urzędu i korespondencja prowadzona na ten temat przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie powoduje, iż uznanie, że brak jest w sprawie pełnomocnictwa stoi w sprzeczności z dokonanymi wcześniej przez ten Sąd czynnościami procesowymi. Art. 253 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma treść jak art. 117 par. 1 Kpc, a więc jego zastosowanie powinno być tożsame. Strona wskazuje, iż oczywistym jest, że zgodnie z art. 117 par. 1 Kpc wyznaczenie adwokata z urzędu zastępuje pełnomocnictwo, tak więc należy uznać, że podobnie jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym - inna interpretacja prowadziłaby na manowce z uwagi na dwojakie rozumienie identycznych przepisów i byłaby sprzeczna z zasadą racjonalnego działania prawodawcy. Strona twierdzi, że w chwili uzyskania pełnomocnictwa podpisanego przez skarżącego pełnomocnik staje się "pełnomocnikiem z wyboru" ergo nie jest już "pełnomocnikiem z urzędu", mimo iż instytucja ta została wyraźnie określona w art. 246 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona stoi również na stanowisku, że sztuczne i sprzeczne z przepisami jest uznanie, że "pełnomocnik z urzędu" musi uzyskać osobne pełnomocnictwo do wniesienia skargi kasacyjnej, podczas gdy nie ma takiego wymogu w odniesieniu do innych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Dodatkowo pełnomocnik strony stwierdza, że tezy z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w przedmiocie zakresu czynności pełnomocnika są chybione, albowiem zakres ten został określony postanowieniem Sądu o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził i zważył co następuje
Zaskarżone postanowienie należy uchylić.
Zgodnie z, prawidłowo powołanym przez stronę, art. 49 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia braków formalnych pisma. Nie znaczy to jednak, wbrew interpretacji strony, że to przewodniczący podpisuje pismo skierowane do strony lub jej pełnomocnika - wezwanie to ma postać zarządzenia przewodniczącego, które wykonywane jest przez pracowników sekretariatu sądu /J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - komentarz", str. 86/. W niniejszej sprawie zarządzenie przewodniczącego znajduje się na karcie 1 akt, jednakże obarczone jest wadą powodującą jego nieskuteczność wobec strony - abstrahując od faktu, że nosi ono ślady wielokrotnego uzupełniania /różne kolory długopisów, różne charaktery pisma/, należy stwierdzić, iż, zdaniem Sądu, podpis Prezesa jest odbity mechanicznie, powodując bezskuteczność wezwań skierowanych na podstawie tego zarządzenia do strony. Dodatkowo, jak słusznie zauważyła strona, wezwanie z dnia 19 lipca 2004 r. zawiera niedokładne pouczenie, co wykluczało możliwość zastosowania rygoru pozostawienia pisma bez rozpoznania względnie jego odrzucenia /postanowienie SN z dnia 9 czerwca 1999 r., III RN 6/99/. Prawidłowe pouczenie zawierało natomiast wezwanie z dnia 29 czerwca 2004 r. /termin siedmiodniowy do uzupełnienia braków formalnych wynika z art. 49 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a skutek - odrzucenie skargi kasacyjnej - przewiduje art. 178 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.
Odnosząc się do drugiej kwestii podniesionej w zażaleniu, należy stwierdzić, iż strona nie ma racji uważając, że przy wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu nie jest konieczne złożenie pełnomocnictwa podpisanego przez stronę. O ile słuszne są dywagacje dotyczące procedury cywilnej, o tyle postępowanie sądowoadministracyjne różni się w tym względzie od powołanych przez stronę przepisów. Na uwadze należy mieć przede wszystkim treść art. 244 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, niepowołanego przez Sąd I instancji, przeoczonego również przez pełnomocnika strony. Zgodnie z tym przepisem "Ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego stanowi uprawnienie strony do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowe (...)". W związku z tym należy stwierdzić, że w przeciwieństwie do uregulowania z art. 118 Kpc, ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest równoznaczne z udzieleniem mu pełnomocnictwa procesowego przez stronę. Staje się on pełnomocnikiem dopiero z chwilą udzielenia mu stosownego umocowania zgodnie z art. 36 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie znajdują tu w ogóle zastosowania przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Dlatego też należy podkreślić, że w piśmie Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej, które wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie dnia 7 czerwca 2004 r., błędnie powołano się na przepisy Kpc, w konsekwencji nieprawidłowo przyjmując, iż ustanowienie adwokata z urzędu zawarte w tym piśmie ma znaczenie pełnomocnictwa procesowego. Błędny jest również zarzut strony co do tego, iż konieczne jest osobne uzyskanie pełnomocnictwa do wniesienia skargi kasacyjnej, podczas gdy nie ma takiego wymogu w odniesieniu do innych czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym - obowiązek przedłożenia pełnomocnictwa od strony jest niezależny od etapu postępowania, na którym pełnomocnik ten został ustanowiony, czy to "z wyboru", czy to "z urzędu". Przewiduje to wyraźnie przepis art. 46 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Tak więc stwierdzić należy, że prawidłowe byłoby wezwanie pełnomocnika strony o przedłożenie pełnomocnictwa, jednakże wezwanie dokonane bez zarządzenia przewodniczącego /bowiem odbity mechanicznie podpis nie wywołuje co do zasady skutków prawnych/ - jak w niniejszej sprawie - jest nieskuteczne prawnie. W konsekwencji odrzucenie skargi kasacyjnej oraz pozostawienie bez rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia tej skargi było niedopuszczalne.
Ze wskazanych przyczyn, na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.