Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 października 2004 r., I SA/Wr 507/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił "N. PL" spółce z o.o. z siedzibą w P.-Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzasadniając rozstrzygnięcie, Wojewódzki Sąd Administracyjny, powołując się na regulację prawną zawartą w art. 246 par. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/, stwierdził, że skarżąca spółka miała możliwość - jak wynika to z bilansu za ostatni rok podatkowy - wobec znacznych przychodów netto, gromadzić środki w celu dochodzenia swych spraw przed Sądem. Zdaniem Sądu, wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, powoływanie się na trudną sytuację finansową po kontroli przeprowadzonej przez organ podatkowy, a nawet likwidacja majątku spółki, nie znajduje podstaw do uznania wniosku za zasadny, gdyż przedstawiona przez skarżącą sytuacja jest zwykłym zdarzeniem uczestnictwa w procesach gospodarczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą, wdając się w spór z organami podatkowymi, winien gromadzić środki w celu ewentualnego dochodzenia roszczeń przed Sądem, zaś możliwość wystąpienia takiej sytuacji należy przewidywać, gdyż jest ona następstwem ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej i konieczności rozliczeń podatkowych z tego tytułu.
W zażaleniu na powyższe postanowienie, wniesionym przez "N. PL" spółkę z o.o. w P.-Z. do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, spółka /reprezentowana przez pełnomocnika będącego doradcą podatkowym/ zażądała uchylenia zaskarżonego postanowienia i ponownego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis od skargi kasacyjnej.
Uzasadniając zażalenie, pełnomocnik skarżącej spółki podał, że spółka nie mogła przewidzieć, iż w trakcie kontroli skarbowej organy podatkowe w sposób odmienny określą wysokość podstawy opodatkowania i wysokość należnych podatków, co z kolei spowoduje wyliczenie podatków, zmuszających stronę skarżącą do ogłoszenia upadłości. Ze względu jednak na brak środków na prowadzenie upadłości, wniosek o ogłoszenie upadłości został oddalony, a właściciele spółki, uchwałą nr 2 z dnia 2 marca 2004 r., musieli postawić spółkę w stan likwidacji. Ponadto, po wszczęciu przez organ podatkowy postępowania egzekucyjnego, komornik zajął majątek i konta bankowe skarżącej spółki, pozbawiając ją możliwości dalszego działania. Z powyższych przyczyn, zdaniem strony wnoszącej zażalenie, odmowa przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uniemożliwia stronie skarżącej realizację konstytucyjnego prawa do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy zwrócić uwagę, że wobec wniesienia sprzeciwu od zarządzenia z dnia 9 sierpnia 2004 r., zarządzenie to straciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez sąd /art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/. Powołana ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. W związku z tym pozbawione podstaw prawnych jest stwierdzenie w zaskarżonym postanowieniu z dnia 4 października 2004 r., że odmowa przyznania prawa pomocy następuje po rozpoznaniu sprzeciwu strony skarżącej. W zaskarżonym postanowieniu Sąd winien był samodzielnie poczynić ustalenia i ocenić je od kątem art. 246 par. 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Zgodnie z treścią art. 246 par. 2 pkt 2 ww. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych może być udzielone stronie, na której ciąży obowiązek poniesienia tychże kosztów w konkretnej wysokości. Orzeczenie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy nie jest orzeczeniem abstrakcyjnym. W rozpatrywanym przypadku Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie wskazując na wysokość kosztów sądowych, nie ocenił sytuacji finansowej skarżącej spółki. Jednocześnie, wskazując na prowadzenie przez skarżącą spółkę działalności gospodarczej niezgodnie z przepisami prawa podatkowego, Sąd stwierdził, że skarżący winien był zabezpieczyć środki na koszty sądowe.
Naczelny Sąd Administracyjny wyraża pogląd, że w świetle art. 246 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy rozważaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uwzględnić z jednej strony wysokość obciążeń finansowych w danym postępowaniu /np. wysokość wpisu od skargi lub skargi kasacyjnej/, z drugiej zaś strony możliwości finansowe strony w chwili składania tego wniosku. Należy zwrócić uwagę, że powołany przepis nie statuuje przesłanki, powołanej w zaskarżonym postanowieniu, że istotna jest przyczyna powstania zaległości podatkowych. Instytucja prawa pomocy jest wprawdzie odstępstwem od ogólnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przez podmioty wnoszące pisma do sądu podlegające opłacie, ale nie można stosować wykładni rozszerzającej przy interpretacji tych przepisów.
Skoro zatem zaskarżone postanowienie narusza prawo, to w oparciu o art. 185 par. 1 w związku z art. 197 par. 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.