Uzasadnienie
Urząd Patentowy RP, działając w trybie postępowania spornego decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. – wydaną na podstawie art. 49 ust. l pkt 3 w związku z art. 7 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm.) - oddalił zgłoszony przez M. Z. i Z. Z., wspólników spółki cywilnej "E." w D., wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego słowno-graficznego "BIOHUMUS forte", przysługującego J. P. "A" w W. W uzasadnieniu decyzji Urząd Patentowy podał, iż przedmiotowy znak jest znakiem towarowym słowno-graficznym z napisem "BIOHUMUS forte", przy czym ostatni wyraz jest pisany odmienną czcionką. W znaku słowo "BIOHUMUS" nie jest nazwą rodzajową nawozów rolniczych i nawozów ogrodniczych, tj. towarów, dla których znak "BIOHUMUS forte" został zarejestrowany. Znany i stosowany termin "humus" odnoszący się do próchnicy nie może być utożsamiany z nawozem.
Opinie, znajdujące się w aktach sprawy znaku towarowego BIOHUMUS forte R-104987, pochodzące od specjalistów z Akademii Rolniczej Instytutu Gleboznawstwa i Ochrony Środowiska Rolniczego we Wrocławiu oraz z Polskiego Towarzystwa Substancji Humusowych we Wrocławiu jednoznacznie potwierdzają, że nazwy "BIOHUMUS forte" nie można uznać za nazwę własną produktu. Podobnej oceny dokonał Urząd Patentowy RP, rozpatrując wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji tego znaku z wniosku opartego na tej samej podstawie prawnej innego wnioskodawcy (decyzja [...] z dnia [...] czerwca 1999 r.).
Połączenie w jeden wyraz "BIOHUMUS" terminu "humus" i "bio" stworzyło nowe oznaczenie, które spełnia warunki wymagane przy rejestracji w charakterze znaku towarowego.
Należy zaznaczyć, że nie zawsze posłużenie się cudzym znakiem towarowym w charakterze nazwy rodzajowej może być dowodem, że rejestracja jest nieprawidłowa. Użycie takie może być wyrazem braku informacji czy świadomości, że jest to chroniony znak towarowy lub wręcz dowodem naruszenia prawa z rejestracji. Uprawniony z rejestracji może podejmować działania przeciwstawiające się traktowaniu jego znaku jako nazwy rodzajowej np. poprzez ogłoszenie w prasie, że dane oznaczenie jest znakiem towarowym, tak uczynił uprawniony z rejestracji znaku "BIOHUMUS forte". W Polsce brak jest odpowiednika przepisu art. 10 rozporządzenia Rady Unii Europejskiej w sprawie znaku towarowego Wspólnoty, który daje właścicielowi zarejestrowanego znaku towarowego prawo żądania opublikowania przez wydawcę informacji o tym, że jest to znak zarejestrowany, w przypadku gdy w poprzedniej edycji zamieszczono reprodukcję znaku mającą wywołać wrażenie, że stanowi on nazwę rodzajową. Wprawdzie Polska nie należy jeszcze do Unii Europejskiej, niemniej na podstawie Układu Stowarzyszeniowego z 1991 roku, Polska zobowiązała się do zapewnienia poziomu ochrony w zakresie prawa własności przemysłowej analogicznej jak w krajach Unii.
Od decyzji Urzędu Patentowego RP z dnia [...] czerwca 2001 r. - skargę złożyli M. Z. i Z. Z., wspólnicy spółki cywilnej "E" w D., domagając się jej uchylenia i unieważnienia oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Skarżący podnieśli, że Urząd Patentowy, niezgodnie z prawdą uznał, że termin "humus" nie może być utożsamiany z nawozami, bowiem według małego Słownika języka polskiego, wyd. PWN w Warszawie 1969 r. na str. 228 pod hasłem "humus" określono "składowa część niektórych gleb, warunkująca ich urodzajność", zaś na str. 434 pod hasłem "nawóz" określono "substancja zawierająca składniki potrzebne roślinom do wzrostu, dostarczana glebie w celu użyźnienia jej". Ponieważ nawóz jest to substancja użyźniająca glebę, zaś humus jest składnikiem gleby warunkującym jej urodzajność, należy zatem uznać, że humus jest rodzajem nawozu.
Skoro Urząd Patentowy RP powołuje się na opinie specjalistów, w świetle których "BIOHUMUS" nie jest nazwą rodzajową, to powinien wziąć pod uwagę, że nazwa "biohumus" używana jest od wielu lat, a zatem nie jest to znak towarowy, który odróżnia towary danego producenta od towarów innych producentów. W świetle powyższego Urząd Patentowy błędnie ocenił zdolność rejestrową przedmiotowego znaku.
Stwierdzenie Urzędu Patentowego, że połączenie w jeden wyraz "BIOHUMUS" terminu "humus" z "bio" stworzyło nowe oznaczenie, które spełnia warunki wymagane przy rejestracji w charakterze znaku towarowego jest błędne, albowiem to połączenie nie jest nowe, o czym świadczą dowody załączone do wniosku do Urzędu Patentowego RP, a mianowicie opisy patentowe z użytą nazwą i zeszyty Instytutów. Do dowodów tych Kolegium Orzekające w uzasadnieniu orzeczenia nie odniosło się.
W piśmie z dnia 10 marca 2004 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, strona skarżąca podniosła, iż Urząd Patentowy niedostatecznie rozważył i nie ustosunkował się do dowodu, jaki stanowią opisy patentowe o numerach 162341 i 167663 z datami zgłoszenia do Urzędu Patentowego w roku 1989 i 1992. Te zgłoszenia są o 10 lat wcześniejsze niż opinie z 1998 r., na których oparł się Urząd Patentowy. Wiarygodność opinii, które zostały przedstawione przez zgłaszającego znak towarowy, została podważona przez złożone przez wnioskodawców opisy patentowe.
W opisach patentowych słowo "biohumus" funkcjonuje już jako znane słowo określające nazwę rodzajową, należące do stanu techniki, z tego zaś wynika, że znane było jako nazwa rodzajowa jeszcze wcześniej.
Zdaniem skarżących, Urząd Patentowy nie odniósł się również do pozostałych dowodów załączonych do wniosku powoda z dnia 8 grudnia 2000 r. o unieważnienie przedmiotowej rejestracji.
Jako nowe dowody skarżący dołączyli Ekspertyzę Filologiczną z dnia 14 lutego 2002 r. pochodzącą od dr Jarosława Liberka, z której wynika, iż pod względem kategorialnym nazwa "biohumus" zalicza się do nazw rodzajowych oraz Ekspertyzę Filologiczną prof. dr hab. Stanisława Mikołajczaka z dnia 12 lipca 2002 r.
W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 marca 2004 r. sygn. akt 6 II SA 2048/02 uchylił powyższą decyzję i orzekł o kosztach procesu. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził m.in., iż do wniosku o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego słowno-graficznego "BIOHUMUS forte" wnioskodawcy dołączyli dowody, świadczące ich zdaniem o tym, iż "biohumus" stanowi nazwę nawozu, a zatem nie ma zdolności rejestracyjnej. Te dowody to opis patentowy 162341, zgłoszony w dniu 25 lipca 1989 r., opis patentowy 167663, zgłoszony w dniu 27 kwietnia 1992 r., kserokopia z Encyklopedii Powszechnej o genezie słowa "biohumus", jako połączenie członu "bio" z "humusem", opracowanie "Hodowla dżdżownic - BARNIMIE 80" z roku 1988, gdzie mówi się o "biohumusie" jako nazwie rodzajowej nawozu, opracowanie A. Szczygłów "Technika Hodowli Dżdżownic – odmiany" z 1990 roku, oświadczenie Alfreda Szczygłów, w którym podane jest, że nazwa "biohumus" stosowana była przez niego od przełomu lat 1985/86, a w latach 70-tych nazwa ta była już stosowana w USA, "Zeszyty Naukowe" Akademii Rolniczej w Krakowie z 1994 roku, gdzie w wykazie literatury, wykorzystanej do opracowania referatu podaje się tytuły z zastosowaniem słowa "biohumus" jako ogólnie znanej nazwy rodzajowej (z lat 1990-1993), pisma "Kwietnik" z 04/99 i 06/98, "Działkowiec", gdzie wnioskodawcy reklamują się z nawozem "BIOHUMUS", kserokopie rachunków wnioskodawców z 1994 roku dotyczące sprzedaży nawozów pod nazwą "biohumus". Do tych dowodów Urząd Patentowy RP nie ustosunkował się, przyjmując jedynie za dowód w sprawie opinie z Akademii Rolniczej we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 1998 r. i z Polskiego Towarzystwa Substancji Humusowych we Wrocławiu z dnia 4 czerwca 1998 r., które zostały złożone przez zgłaszającego znak towarowy podczas postępowania rejestracyjnego.
Sąd zalecił aby Urząd Patentowy RP ponownie rozpoznając sprawę, dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i ustalił czy słowo "biohumus" na datę zgłoszenia znaku "BIOHUMUS forte" do rejestracji stanowiło nazwę rodzajową towaru, o co wnoszą M. Z. i Z. Z. we wniosku o unieważnienie znaku towarowego z dnia 8 grudnia 2000 r. W przypadku gdy Urząd Patentowy RP dojdzie do przekonania, iż "biohumus" jest to nazwa nawozu, dokona oceny znaku towarowego słowno-graficznego "BIOHUMUS forte" jako całości w kontekście czy znak ten posiada dostateczne znamiona odróżniające. Uzasadnienie decyzji Urzędu Patentowego winno odpowiadać wymogom art. 107 §3 k.p.a.
J. P. "A." zastąpiony przez rzecznika patentowego, wniósł w skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego o uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) poprzez podjęcie rozstrzygnięcia wykraczającego poza granice sprawy.
Uzasadniając wskazane wyżej zarzuty skarżący podniósł, iż Sąd sformułował pod adresem Urzędu Patentowego RP ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, które są wiążące dla tego organu. Według zaleceń Sądu niezbędne jest ustalenie, czy słowo "biohumus" na datę zgłoszenia znaku "Biohumus forte" do rejestracji stanowiło nazwę rodzajową towaru. Biorąc pod uwagę, że przedmiotowy znak towarowy jest znakiem słowno-graficznym, w którym wyraz "BIOHUMUS" jest tylko jednym z elementów, powyższą ocenę prawną i wskazanie Sądu co do dalszego postępowania należy uznać za sprzeczne z art. 7 ust. 2 ustawy o znakach towarowych. Na gruncie tego przepisu w orzecznictwie i doktrynie utrwalony został pogląd, że przedmiotem oceny jest oznaczenie jako całość. Nie są zaś badane dostatecznie odróżniające znamiona wyodrębnionych części znaku zgłoszonego do rejestracji. Poza tym granice rozpoznania sprawy wytyczała postać znaku, traktowana jako integralna całość. Sąd odnosząc się do poszczególnych elementów znaku towarowego wyraźnie wykroczył poza granice rozpoznawanej sprawy.
M. Z., Z. Z. s.c. "E.", zastępowani przez rzecznika patentowego, wnieśli o oddalenie kasacji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W odniesieniu do złożonej przez skarżącego skargi kasacyjnej przede wszystkim zauważyć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) – zwanej dalej ustawą – p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki wymienione w § 2 cyt. przepisu w niniejszej sprawie nie zachodzą.
Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszeniu przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy i wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny tylko w stosunku do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.
Skarżący wskazując na uchybienie przepisom postępowania, a mianowicie art. 134 § 1 ustawy – p.p.s.a. zarzuca, iż Sąd odnosząc się do poszczególnych elementów znaku towarowego, wyraźnie wykroczył poza granice rozpoznawanej sprawy. Zarzutu tego podzielić nie można. W przedmiotowej sprawie Sąd nie wykroczył bowiem poza zakres sądowej kontroli, o której mowa w art. 135 § 1 ustawy – p.p.s.a.
Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działania organu administracji publicznej, a z drugiej przez całokształt prawnych aspektów i tylko tego stosunku administracyjno-prawnego, który jest objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie treścią rozstrzygnięcia Urzędu Patentowego był wniosek o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego słowno-graficznego "BIOHUMUS forte’, a Sąd nie wykroczył poza granice tej sprawy, skoro w uzasadnieniu wyroku stwierdził m.in., że "w przypadku gdy Urząd Patentowy RP dojdzie do przekonania, iż "biohumus forte" jest nazwą nawozu, dokona oceny znaku towarowego słowno-graficznego "Biohumus forte" jako całości w kontekście czy znak ten posiada dostateczne znamiona odróżniające".
W świetle powyższego, skoro Sąd zalecił Urzędowi Patentowemu RP ponowne dokonanie oceny spornego znaku towarowego jako całości, to nie można też podzielić poglądu skarżącego dotyczącego naruszenia przez Sąd art. 7 ust. 2 ustawy o znakach towarowych. O tym bowiem, czy przedmiotowy znak towarowy ma dostateczne znamiona odróżniające i czy stanowi tylko nazwę rodzajową towaru lub informacje o jego właściwości zadecydują ponowne ustalenia faktyczne i ocena dowodów dokonana w toku ponownego rozpoznania sprawy. Jeżeli nie ma naruszenia przepisów o postępowaniu, to nie można twierdzić, że nastąpiło naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym wypadku art. 7 ust. 2 ustawy o znakach towarowych, tylko dlatego, że zdaniem skarżącego stan faktyczny jest inny.
Z przytoczonych powodów zarzuty skargi kasacyjnej nie mogły odnieść zamierzonego skutku i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.