Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 13 maja 2004 r., sygn. akt II SA 2241/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę S. S. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2002 r., Nr [...], w przedmiocie unieważnienia patentu nr 175459.
W uzasadnieniu Sąd podał, że na wynalazek o treści "Sposób otrzymywania taśmy do wykrywania w gruncie niemetalowych przewodów, znamienny tym, że dwa pasy z elastycznego tworzywa o różnej lub jednakowej szerokości rozwijane z dwóch oddzielnych bębnów są na siebie nakładane a następnie pomiędzy nie z oddzielnego bębna wsuwany jest metalowy pasek, przy czym tak przygotowany komplet taśm wprowadzany jest na bęben grzewczy, gdzie krawędzie taśm zgrzewa się szwem ciągłym", zastał udzielony patent 175459, z mocą od dnia 29 grudnia 1994 r.
Decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r., Nr [...], Urząd Patentowy RP oddalił wniosek Przedsiębiorstwa "S." sc. K. I., J. G., P. T. przeciwko S. S. o ustalenie, że produkcja taśmy oznacznikowo - sygnalizacyjnej nie jest objęta patentem nr 175459 pt.: "Sposób wytwarzania taśmy do wykrywania w gruncie niemetalowych przedmiotów".
W wyniku rozpatrzenia odwołania wniesionego przez zainteresowanych decyzją z dnia [...] września 2000 r., Nr [...], Komisja Odwoławcza przy Urzędzie Patentowym RP utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 1999 r.
Dnia [...] listopada 2000 r. K. I., J. G., P. T. Przedsiębiorstwo "S." sc., z siedzibą w K., wniosła o unieważnienie patentu nr 175459. Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2002 r., Nr [...], unieważniono patent nr 175459 na wynalazek pt.: "Sposób wytwarzania taśmy do wykrywania w gruncie niemetalowych przedmiotów".
Na powyższą decyzję S. S. złożył skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem, ewentualnie o stwierdzenie jej nieważności.
W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie.
Wyrokiem z dnia 13 maja 2004 r., sygn. akt II SA 2241/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę S. S. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2002 r., Nr [...], w przedmiocie unieważnienia patentu nr 175459.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że sporny wynalazek nie spełniał przesłanek dla uzyskania ochrony patentowej oraz nie podzielił zarzutu skarżącego jakoby Urząd Patentowy przy rozpoznawaniu sprawy wykroczył poza granice wniosku o unieważnienie spornego patentu.
Sąd zgodził się również z Urzędem Patentowym, że po stronie uczestników postępowania istnieje interes prawny w domaganiu się unieważnienia patentu nr 175459. Pojęcie interesu prawnego, stanowiącego przesłankę żądania unieważnienia patentu, jest tożsame z pojęciem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Sąd wskazał, iż według orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, ukształtowanego na gruncie ustawy o znakach towarowych, zachowującego jednakże aktualność także pod rządem ustawy o wynalazczości, stwierdzenie istnienia interesu prawnego po stronie podmiotu ubiegającego się o unieważnienie prawa z rejestracji wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną tego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na jego sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2003 r., II SA 81/02). Taki związek o charakterze materialnoprawnym można w niniejszej sprawie wywieść z przepisów o swobodzie prowadzenia przez uczestników postępowania działalności gospodarczej (por. art. 20 Konstytucji RP i art. l ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej; Dz. U. Nr 41, poz. 324 ze zm., a obecnie art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999r. - Prawo działalności gospodarczej; Dz. U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), czemu na przeszkodzie stoi sporny patent.
Ponadto interes prawny uczestników postępowania w domaganiu się unieważnienia spornego patentu uzasadniał wynik przegranego postępowania ([...] i [...]) o ustalenie, że jego produkcja nie jest objęta pat. 175459 oraz wezwań uprawnionego do zaniechania naruszenia pat. 175459.
Niezasadny był także, w ocenie Sądu, zarzut zawarty w skardze w przedmiocie naruszenia art. 30 ustawy o wynalazczości. Przepis ten nie został powołany w zaskarżonej decyzji, a ponadto nie miał bezpośredniego związku z toczącym się postępowaniem.
S. S., reprezentowany przez adw. M S., wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżając w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 maja 2004 r., sygn. akt 6 II SA 2241/02 i domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
- - naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności art.
- 68. l ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.) poprzez przyjęcie, iż wnioskodawca wykazał, iż miał interes prawny w wystąpieniu do Urzędu Patentowego z wnioskiem o unieważnienie patentu oraz poprzez dokonanie przez Urząd Patentowy kontroli postępowania zgłoszeniowego,
- - naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 61 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez wykroczenie w wydanym przez Urząd Patentowy orzeczeniu, poza zakres żądania wnioskodawcy. Podczas bowiem gdy we wniosku żądano unieważnienia patentu na podstawie art. 10 ustawy o wynalazczości za podstawę unieważnienia przyjął Urząd również art. 30 ustawy o wynalazczości, czego dowodem jest uzasadnienie decyzji.
Skarżący podtrzymał twierdzenie, że zarówno Urząd Patentowy jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie przyjął istnienie interesu prawnego po stronie wnioskującego o unieważnienie patentu. Osoba lub jednostka zgłaszająca żądanie do Urzędu Patentowego jest obowiązana wykazać, na jakiego rodzaju interesie opiera ona to żądanie. Interes taki ma niewątpliwie między innymi osoba, której oddalono wniosek o ustalenie, że jej produkcja nie jest objęta patentem. Tymczasem w przedmiotowej sprawie Urząd Patentowy, a następnie Sąd wadliwie przyjął, że wnioskodawca ma interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie patentu, mimo iż z dokumentów, związanych z przegranym postępowaniem o ustalenie, że wskazana przez wnioskodawcę produkcja nie jest objęta patentem nr 175459 w tym między innymi z decyzji z dnia [...] września 2000 r., nie wynika, że była to jego produkcja.
Poza tym zdaniem skarżącego Urząd Patentowy oraz Sąd w zaskarżonym wyroku rażąco naruszyli art. 61 k.p.a., wykraczając poza granice wniosku i przeprowadzając niedopuszczalną kontrolę prawidłowości przebiegu postępowania rejestracyjnego z wyłączeniem możliwości zastosowania procedur kontradyktoryjnych, stosowanych w postępowaniu spornym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona Przedsiębiorstwo S. s.c. K. I., J. G., P. T. wniosła o jej odrzucenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 powoływanej dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
Ze względu na przyjęty model orzekania przez NSA ustawodawca stawia wysokie wymagania skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna powinna między innymi wskazywać podstawy kasacyjne przez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym według strony skarżącej uchybił Sąd oraz określenie sposobu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutów naruszenia prawa procesowego - wykazać dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zatem zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ściśle związany z granicami wyznaczonymi w skardze kasacyjnej przez stronę skarżącą.
Sąd nie może bowiem domniemywać intencji skarżącego i formułować za niego zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi.
Z drugiej jednak strony granice rygoryzmu formalnego skargi kasacyjnej określają standardy dwuinstancyjnego postępowania sądowego, odnoszące się również do postępowania przed sądami administracyjnymi (art. 176 ust. 1 Konstytucji RP).
Obejmują one realny dostęp do środka odwoławczego (skargi kasacyjnej) rozumiany zarówno jako prawo do wniesienia skargi kasacyjnej, jak i prawo do merytorycznego jej rozpatrzenia. Dlatego też ustawodawca mając na względzie ochronę strony przed ryzykiem niewłaściwego, nieprecyzyjnego sformułowania zarzutów takiej skargi, uniemożliwiającego jej rozpoznanie, wprowadził tzw. przymus adwokacko-radcowski.
Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona z pewnymi wyjątkami przez adwokata lub radcę prawnego (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.).
Skarga kasacyjna wniesiona przez S. S. (sporządzona przez adwokata) nie odpowiada w pełni wymaganiom, o których mowa w art. 176 p.p.s.a.
Uwagi te dotyczą przede wszystkim sformułowania przewidzianych w art. 174 p.p.s.a. podstaw skargi kasacyjnej. Nie wskazano bowiem precyzyjnie naruszonych - zdaniem strony skarżącej - przepisów prawa procesowego, jak i sposobu tego naruszenia.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności art. 61 k.p.a., nie wskazując jaki paragraf został jego zdaniem naruszony, a artykuł ten składa się z czterech paragrafów.
Poza tym w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie miały zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem przepis art. 61 k.p.a. nie mógł być naruszony bezpośrednio przez Sąd.
Zdaniem Sądu, sformułowanie w sposób opisowy i pośredni podstawy skargi kasacyjnej można wyjątkowo uznać za dopuszczalne.
W tym przypadku skarżący wskazał na istotę naruszenia prawa przez Sąd orzekający kasacyjnie. Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej z punktu widzenia jej zgodności z prawem.
Naruszenie prawa przez sąd administracyjny sprowadza się zatem do tolerowania (sanowania) naruszeń prawa przez organy administracji publicznej. Można również przyjąć, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia prawa procesowego ma dostatecznie określone granice, jako że wymieniono przepisy prawne, których naruszenie - zdaniem skarżącego - Sąd sanował.
Na wstępie należało rozważyć zarzut naruszenia tego przepisu postępowania, które zdaniem skarżącego miało znaczenie dla ustaleń faktycznych, stanowiące podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Za chybiony należy uznać zarzut sanowania przez Sąd naruszenia w postępowaniu przed Urzędem Patentowym art. 61 § 1 k.p.a.
Przepis ten stanowi, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
W sprawie jest bezsporne, iż postępowanie o unieważnienie patentu zostało wszczęte na wniosek "S." s.c. K. I., J. G. i P. T., przy czym o wszczęciu tego postępowania skarżący został zawiadomiony (art. 61 § 4 k.p.a.).
Postępowanie o unieważnienie patentu toczyło się w granicach wskazanej podstawy unieważnienia, a mianowicie art. 10 w związku z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jednolity tekst Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.). Podstawy unieważnienia patentu nie stanowił przy tym art. 30 omawianej ustawy o wynalazczości.
Powołanie się w uzasadnieniu decyzji o unieważnieniu patentu przez organ również na naruszenie przy rejestracji patentu przepisu art. 30 u.o w., polegające na stwierdzeniu, że udzielono ochrony patentowej na rozwiązanie inne niż pierwotne (art. 30 u.o w.) nie oznacza, że organ rozpatrzył sprawę unieważnienia patentu z przekroczeniem granic wniosku, a tym samym z naruszeniem art. 61 § 1 k.p.a.
Podniesienie dodatkowo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji naruszenia innych przepisów ustawy o wynalazczości (art. 30 u.o w.) przy udzieleniu ochrony patentowej na przedmiotowy wynalazek, poza wskazaną podstawą unieważnienia patentu z art. 10 u.o w., nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez organ, a w szczególności art. 61 § 1 k.p.a., które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również drugiego zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przez Sąd art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości.
Zgodnie z tym przepisem patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub w części, jeżeli nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania patentu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie przyjął, że istotą interesu prawnego, o jakim mowa jest w tym przepisie, jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa, a więc nie tylko do prawa administracyjnego. Norma prawna nie musi przyznawać podmiotowi wywodzącemu z niej swój interes prawny konkretnych uprawnień lub obowiązków, bo wtedy interes prawny przekształciłby się w roszczenie prawne lub w publiczne prawo podmiotowe. Wystarczy, że daje możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu i powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się wydania orzeczenia administracyjnego (J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 2 lutego 1996 r. sygn. akt IV SA 846/95 - OSP z 1997 r., Nr 4, poz. 83). Jeszcze inaczej - interes prawny to związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (M. Bogusz: Zaskarżenie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa, 1997 s.18).
Stąd też należy podzielić pogląd Sądu, iż interes prawny wnioskodawców wynikał z przepisów o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej (art. 20 Konstytucji RP i art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo o działalności gospodarczej - Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.) czemu na przeszkodzie stał sporny patent.
Poza tym interes prawny wnioskodawców w unieważnieniu przedmiotowego patentu wynikał z faktu, iż uprawniony z patentu wzywał ich pismem z dnia [...] stycznia 1999 r. do zaniechania produkcji taśmy według technologii objętej patentem Nr 175459.
W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, iż uprawniony z patentu domagał się zaniechania konkretnej produkcji chronionej patentem.
Interes prawny wymagany przepisem art. 68 ustawy o wynalazczości wnioskodawcy wywodzili również z przeprowadzonego postępowania przed Urzędem Patentowym ([...] i [...]) o ustalenie, że ich produkcja nie jest objęta patentem Nr 175459.
W tych warunkach nie było wątpliwości, że wnioskodawcy - Spółka Cywilna "S." miała bezpośredni, konkretny i realny interes prawny w rozumieniu art. 68 ustawy o wynalazczości do wystąpienia z wnioskiem do Urzędu Patentowego o unieważnienie przedmiotowego patentu.
W konsekwencji za niezrozumiały należało uznać zarzut skargi kasacyjnej, iż w tym ostatnim postępowaniu o ustalenie, że produkcja wnioskodawców nie była objęta patentem Nr 175459, nie była w istocie produkcją własną wnioskodawców, skoro ta okoliczność w tym postępowaniu była między stronami bezsporna.
Skoro nie stwierdzono w niniejszej sprawie uzasadnionych podstaw skargi kasacyjnej, to Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 183 § 1 i art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi miał obowiązek skargę kasacyjną oddalić.