Wyrok NSA z 7 grudnia 2004 r., GSK 1099/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 7 grudnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. J.

Od orzeczenia

od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Wr 709/03

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA - Jerzy Sulimierski Sędziowie NSA - Halina Wojtachnio - Czesława Socha (spr.)
- Aleksandra Kuc protokolant

Sprawa

w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 10 lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych - oddala skargę kasacyjną -

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2004 r. o sygnaturze 3 I SA/Wr 709/03 – Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia 10 lutego 2003 r. o nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji, które stwierdziły, że należało wszcząć postępowanie celne wobec J. C., M. J. i M. S. w związku z nielegalnym wprowadzeniem na polski obszar celny z Niemiec bez zgłoszenia do kontroli i objęcia procedurą celną samochodu osobowego marki Fiat Cinquecento. Określono w związku z tym dług celny w kwocie 10.031 zł i zobowiązano do solidarnego uiszczenia tej kwoty J. C. i M. J.. Postępowanie celne wobec zaś M. S. zostało umorzone i przyjęto, że była nabywcą tego pojazdu w dobrej wierze.

Powyższa ocena została sformułowana w związku z niespornymi następującymi okolicznościami sprawy.

Samochód przedmiotowy M. J., prowadzący działalność gospodarczą (polegającą na kupnie i sprzedaży używanych samochodów), nabył od J. C. na giełdzie samochodów w Lubinie. W tym samym dniu odsprzedał samochód M. S.. Fakt nielegalnego wprowadzenia go na polski obszar celny został ujawniony w dniu 4 października 2000 r. podczas rejestracji auta przez M. S. w Wydziale Komunikacji w Jeleniej Górze. Okazało się, że samochód nie był kradziony i został w Niemczech wyrejestrowany, a J. C. w celach zarobkowych zakupił od nieznanego mężczyzny wraz z fałszywym dowodem rejestracyjnym, a następnie zlecił wykonanie dowodu osobistego na nazwisko "D. G.". Następnie posługując się tymi sfałszowanymi dokumentami sprzedał pojazd na giełdzie w dniu 23 września 2000 r.

Należało wobec tego przyjąć na podstawie art. 221 i 210 § 1 – 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j. Dz.U. Nr 75, poz. 802 z 2001 r. ze zm.) powstanie długu celnego, a za dłużników uznać J. C. i M. J.. Chodzi o to, że J. C. świadomie wprowadził pojazd do obrotu handlowego na podstawie sfałszowanych dokumentów, a przy zachowaniu należytej staranności wiedział lub mógł się dowiedzieć o nielegalnym wprowadzeniu towaru na polski obszar celny. Osoba zaś prowadząca komis, a więc auto-handel winna dokonać sprawdzenia pojazdu za pośrednictwem policji i organów celnych. Liczyć się z odpowiedzialnością za podejmowane działania, a nie cedować ją na kolejnych właścicieli pojazdu.

Sąd przyjął, że przy ocenie pojęcia "należytej staranności" należało posiłkować się regulacją funkcjonującą na gruncie prawa cywilnego, a więc art. 355 Kodeksu cywilnego, skoro pojęcie to nie definiuje – Kodeks celny. Przepis ten określa w jaki sposób dłużnik powinien wykonać zobowiązanie. Ogólna wymagana staranność w stosunkach danego rodzaju, jako kryterium zobiektyzowane, przesądza o odpowiedzialności za działanie.

Powyższe oznaczało, że wydane decyzje nie naruszały prawa i dlatego skarga podlegała oddaleniu.

W skardze kasacyjnej M. J. zaskarżył w całości wyrok, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego. Domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem zwrotu kosztów postępowania. Powołując się na naruszenie prawa materialnego, zarzucił rażące naruszenie art. 210 § 1 – 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j. Dz.U. Nr 75, poz. 802 z 2001 r. ze zm.) i art. 355 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 z 1964 r. z późn. zm.), a polegające na błędnym ich zastosowaniu. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie istotnym i mającym wpływ na wynik sprawy. Chodzi o pominięcie dowodu z akt postępowania cywilnego oraz karnego. Nie podano o jakie przepisy chodzi. Nadto o art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego.

W uzasadnieniu podał, że błędne zastosowanie art. 210 - Kodeksu celnego i błędna wykładnia art. 355 – Kodeksu cywilnego spowodowała odpowiedzialność za brak zachowania należytej staranności przy zawarciu umowy kupna-sprzedaży samochodu. Ustalenia są wadliwe skoro pominięto akta karne i cywilne przy ocenie materiału sprawy. Skarżący był tylko posiadaczem zakupionego samochodu. Nie ciążyły na nim obowiązki badania dowodu odprawy celnej skoro nie zachodziło podejrzenie sprowadzenia samochodu spoza granic Polski. Sąd wyszedł poza granice oceny dobrej wiary nabywcy, a to wyklucza odpowiedzialność skarżącego za dług celny.

Rażące naruszenie art. 98 k.p.c. polega na błędnym uznaniu odpowiedzialności skarżącego za dług celny, skoro poniósł dalsze koszty postępowania nie objęte orzeczeniem. Chodzi o koszty zastępstwa w kwocie 4.513 zł, dalsze koszty w kwocie 1.300 zł także opłat zastępstwa adwokackiego i koszty sądowe.

Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej z uwzględnieniem na jego rzecz od strony skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Podał, że zaskarżony wyrok zgodny jest z obowiązującym prawem, a podniesione zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz art. 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania.

Przepis art. 183 § 1 powołanej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznawania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.

Jak wskazano wyżej, skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny tylko w stosunku do określonego ustalonego stanu faktycznego stanowiącego podstawę zastosowania prawa materialnego. Oznacza to, że w przypadku braku skutecznego prawnie zarzutu naruszenia przepisów postępowania – Naczelny Sąd Administracyjny za wiarygodną musi uznać faktyczną podstawę rozstrzygnięcia przyjętą przez wojewódzki sąd administracyjny.

Skarżący nie przytoczył w postawie skargi kasacyjnej żadnych przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), pod rządami których został wydany zaskarżony wyrok, a które mogły być naruszone przez Sąd. Poprzestał jedynie na powołaniu przepisu art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego w zakresie kosztów postępowania. Nie przytoczył żadnych innych przepisów proceduralnych, jako mających wpływ na wynik sprawy. W sytuacji gdy tylko przepis art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego jako procesowy został powołany w zarzucie kasacyjnym, to ocena zasadności tej podstawy nie jest możliwa i nie może być uznana za usprawiedliwioną.

Chodzi o to, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z treścią wyżej cytowanej ustawy – przepis art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego nie miał bezpośredniego zastosowania. Podobnie jak przed organami wydającymi kwestionowane decyzje. Powołana wyżej ustawa koszty sądowe uregulowała samodzielnie. Niewątpliwie sprawa przed Sądem I instancji podlegała rozpoznaniu w związku z treścią art. 97 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). W § 2 tego przepisu wskazano, że sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjnego na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednakże w zakresie wpisu i innych kosztów sądowych stosuje się przepisy dotychczasowe. O ile mowa jest o przepisach dotychczasowych, to zgodnie z art. 3 tej ustawy chodzi o ustawę z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Przepis art. 59 tej ustawy odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego jedynie w sprawach nieunormowanych w tej ustawie w zakresie postępowania przed Sądem. Sprawa kosztów została w tej ustawie uregulowana w art.

55. Oznacza to, że zarzut skargi w tej części nie jest prawnie skuteczny. Oceny zatem wymaga jeszcze zarzut zakwestionowania innych przepisów proceduralnych.

Jak już wyżej wskazano, skarżący w podstawach kasacyjnych nie przytoczył poza wyżej omówionym art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego żadnych innych przepisów proceduralnych. O ile Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 183 § 1 związany jest granicami skargi, a to oznacza konieczność wskazania jej podstaw. Chodzi zatem o powołanie konkretnych przepisów prawa, które w ocenie skarżącego zostały przez Sąd naruszone. W przypadku zaś procesowych, to na dodatkowym wykazaniu, że to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2001 r. IV CKN 1564/00). Chodzi więc o to, że interpretacja przepisów ustawy procesowej o skardze kasacyjnej nie może nie uwzględniać dorobku orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny prawniczej dotyczącego kasacji rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy. Oznacza to, że wymaganie określenia podstaw kasacji i ich uzasadnienia obejmuje wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (postanowienie SN z 11 marca 1997 r. III CKN 13/97, OSN z 1997 r. nr 8 poz. 114). Nie stanowi zatem przytoczenia podstawy kasacyjnej zgłoszenie zarzutu naruszenia przepisów postępowania bez wskazania konkretnego przepisu, który w ocenie skarżącego został naruszony. Nie wystarcza też samo wykazanie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli skarżący nie wykazał, iż następstwa tego naruszenia były tego rodzaju, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego w kasacji orzeczenia (postanowienie SN z 5 grudnia 1997 r. III CKN 491/97, Lex nr 50542 i wyrok SN z 24 kwietnia 2003 r. I CKN 317/01. Lex nr 7888). W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi również wątpliwości teza, że kasacja nie odpowiadająca wymaganiom ustawowym w zakresie określenia podstaw i ich uzasadnienia zawiera istotny brak, ponieważ uniemożliwia sądowi ocenę zasadności tego środka zaskarżenia. Wymaganie przytoczenia podstaw kasacji i ich uzasadnienia nie jest przy tym równoznaczne z wymaganiami stawianymi pismu procesowemu, nadającemu się do naprawienia w trybie wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego. Takie wysokie wymagania stawiane skardze kasacyjnej przewidziane w cytowanej wyżej ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są adekwatne do ustanowionego w tej ustawie przymusu adwokacko-radcowskiego do sporządzenia skargi (art. 175 § 1 ustawy). Przymus ten ma na celu zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego. Od adwokata czy radcy prawnego należy bowiem oczekiwać i egzekwować stosowny poziom profesjonalizmu. Podkreślić przy tym należy, że w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje danej sprawy po raz drugi od początku do końca. O ile ocenia sprawę, to jedynie w granicach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej. Chodzi wówczas o wykazanie naruszenia prawa przez Sąd, czyli przepisów postępowania sądowego, a nie od decyzji administracyjnej.

Powyższe wskazuje, że wobec braku sformułowania podstawy kasacji dotyczącej naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy procesowej) – Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym sprawy będącym podstawą wydania zaskarżonego wyroku. Podniesione zarzuty w tym zakresie z powyższych powodów pozostawił poza oceną w niniejszym postępowaniu.

W konsekwencji dla oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny trafności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny ustalony przez Sąd w zaskarżonym wyroku. Uzasadniał wobec tego przyjętą przez organy celne i Sąd podstawę z art. 210 § 1 – 3, art. 221 – Kodeksu celnego.

Prawidłowości tego rozstrzygnięcia nie podważa podniesiony w kasacji zarzut dotyczący rażącego naruszenia prawa materialnego. O rażącym naruszeniu prawa w postępowaniu administracyjnym można mówić w sytuacji, gdy określona decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. W postępowaniu kasacyjnym zaś jedynie w sytuacji, gdy zachodzą podstawy z art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 188 i 193 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W takim przypadku Sąd orzeka wówczas na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie należało przyjąć skarżącego za dłużnika solidarnego. Nie ma zatem podstaw do oceny, że Sąd wyszedł poza granice dobrej wiary nabywcy. Nielegalne wprowadzenie samochodu na polski obszar celny skutkowało powstaniem długu celnego. Spełnienie przesłanek o jakich mowa w art. 210 § 1 – 3 i art. 221 Kodeksu celnego powoduje, że dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena sytuacji prawnej skarżącego jest prawidłowa i nie narusza powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego.

Istotnie, Sąd I instancji odwołał się do treści art. 355 – Kodeksu cywilnego. Nie można jednak przyjąć, że ta podstawa w skardze kasacyjnej została prawidłowo podniesiona. Przepisy Kodeksu cywilnego nie są i nie mogą być materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawach celnych. Sąd I instancji nie zastosował tego przepisu, zatem i nie mógł ten przepis naruszyć w wydanym rozstrzygnięciu. Wobec braku w przepisach Kodeksu celnego definicji należytej staranności, wyjaśnił jedynie, że pojęcie to należało rozumieć tak, jak to funkcjonuje na gruncie prawa cywilnego. Oznacza to tylko posiłkowanie się interpretacyjne, a nie stosowanie jak błędnie podniesiono w skardze kasacyjnej.

Powyższe oznacza, że dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena jest prawidłowa i nie narusza powołanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Skarga wobec tego podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 cytowanej wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.