Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 lipca 2004 r., sygnatura akt SA/Sz 1037/02 w sprawie ze skargi [...] wspólników spółki cywilnej "[...]" Eksport – Import w Lublinie na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 25 marca 2002 r., Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego – oddalił skargę.
Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy.
Decyzją z dnia 25 marca 2002 r., Nr [...], Prezes Głównego Urzędu Ceł w Warszawie orzekł o uchyleniu wydanej wobec firmy "[...]" Eksport-Import - spółka cywilna w składzie [...] z siedzibą w Lublinie - decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia 13 lutego 2001 r., Nr [...], w części dotyczącej określenia wysokości stawki celnej i kwoty długu celnego wobec towarów objętych zgłoszeniami celnymi: z dnia 11 lutego 1999 r., Nr [...], z dnia 28 lutego 1999 r., Nr [...] i z dnia 18 lutego 1999 r., Nr [...] i w tym zakresie orzekł o zastosowaniu stawki celnej 60 %, zaś wysokość długu celnego określił odpowiednio na kwoty: 13.782 zł, 13.135,80 zł i 14.794,80 zł.
W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że na podstawie kolejnych zgłoszeń celnych Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie objął procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci odzieży używanej, importowanej z Niemiec, wobec którego dla wymiaru należności celnych przyjęto obniżoną stawkę celną przewidzianą dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej na podstawie dołączonych do zgłoszeń celnych faktur zawierających deklaracje eksportera o preferencyjnym pochodzeniu towaru. Faktury te wraz deklaracją eksportera przekazane zostały przez polskie władze celne do weryfikacji władzom celnym państwa eksportera. Pismem z dnia 26 lipca 2001 r. niemieckie władze celne poinformowały, iż przeprowadzona weryfikacja wykazała, że towary objęte deklaracją eksportera nie są towarami "pochodzącymi" w rozumieniu Protokołu 4 Układu Europejskiego wobec czego wszczęte zostało z urzędu postępowanie celne, w wyniku którego wydana została przez Dyrektora Urzędu Celnego w Szczecinie decyzja uznająca wskazane zgłoszenia celne za nieprawidłowe i wymierzająca należności celne dla importowanych towarów z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej w wysokości 60 % podwyższonej o 100 %.
Od decyzji skarżący wnieśli odwołania.
Prezes Głównego Urzędu Ceł w uzasadnieniu decyzji z dnia 25 marca 2002 r., w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji w kwestii nieprawidłowości spornych zgłoszeń celnych.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji stwierdził, że nie znajduje podstaw do zastosowania w rozpatrywanej sprawie obniżonej stawki celnej przewidzianej dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej w rozumieniu Protokołu 4 Układu Europejskiego. Za nieuzasadnione uznał jednak zastosowanie przez organ celny pierwszej instancji stawki celnej autonomicznej lub konwencyjnej podwyższonych o 100 %, a to wobec przyjęcia, że skoro przedłożone przez importera faktury zawierały zapis o kraju pochodzenia towaru (Niemcy), to zasadnym było zastosowanie stawek celnych autonomicznych, przyjmując te faktury jako dowód niepreferencyjnego pochodzenia towaru z Niemiec. Na przyjęcie takiej stawki pozwalał, zdaniem tego organu, ust. 10 Części A Postanowień wstępnych do Taryfy celnej stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy, w myśl którego do towarów wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik nr 3 do tego rozporządzenia, których pochodzenie nie zostało udokumentowane świadectwem pochodzenia, ale można ustalić kraj lub region pochodzenia tego towaru, stosuje się stawkę celną autonomiczna lub stawkę konwencyjna, jeżeli jest wyższa od stawki autonomicznej.
Odnosząc się z kolei do podniesionego w odwołaniu zarzutu nieważności zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji, spowodowanego wydaniem jej w sytuacji pozbawienia [...], jednego ze wspólników spółki, możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia się w sprawie przed jej wydaniem, Prezes Głównego Urzędu Ceł zarzut ten uznał za nieuzasadniony.
Powyższa decyzja ostateczna zaskarżona została przez pełnomocnika wspólników spółki cywilnej "[...]" do Naczelnego Sądu Administracyjnego z powodu jej niezgodności z prawem. W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż z dokumentów będących w aktach sprawy wynika, że krajem pochodzenia towaru był kraj eksportu wykazany w dokumentach importowych, co oznacza, iż zgodnie z art. 13 i 16 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego winny mieć zastosowanie w imporcie "stawki celne preferencyjne lub konwencyjne, a nie autonomiczne". Skarżący za w pełni uzasadnioną w świetle postanowień Protokołu 4 uznali tezę, iż wobec towarów importowanych z krajów Unii Europejskiej zastosowanie mają stawki celne preferencyjne lub konwencyjne w przypadku, gdy towar będący przedmiotem importu ma oczywiście ustalone źródło pochodzenia z krajów UE, nawet jeśli nie jest ono udowodnione dodatkowym świadectwem niepreferencyjnego pochodzenia. Skarżący zakwestionowali również wiarygodność weryfikacji zapisów o preferencyjnym pochodzeniu towarów, stanowiącą merytoryczną podstawę zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji ostatecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 21 lipca 2004 r. oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.
Sąd stwierdził, że z art. 70 § 1 Kodeksu celnego wynika, iż po przyjęciu zgłoszenia celnego, a więc po stwierdzeniu, że spełnione zostały warunki określone w art. 65 § 1, organ celny może przystąpić do jego weryfikacji polegającej w szczególności na kontroli zgłoszenia celnego i dołączonych do niego dokumentów, mogąc przy tym żądać od zgłaszającego przedstawienia innych dokumentów w celu sprawdzenia prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu. Uznając po jego weryfikacji zgłoszenie celne za nieprawidłowe, organ celny wydaje decyzję, o jakiej mowa w art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego.
W ocenie Sądu, pod pojęciem "weryfikacji zgłoszenia celnego" ustawodawca rozumie fakultatywne postępowanie, prowadzone w okresie między przyjęciem zgłoszenia celnego a zwolnieniem towarów lub nadaniem im właściwego przeznaczenia celnego, w ramach którego to postępowania organ celny może podejmować wszelkie czynności, które są niezbędne dla sprawdzenia prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym; postępowanie to kończy się albo doręczeniem zgłaszającemu dokumentu zgłoszenia celnego i zwolnieniem towaru albo wydaniem decyzji, o jakiej mowa w art. 65 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego i zwolnieniem towaru lub nadaniem mu dopuszczalnego przeznaczenia celnego.
Sąd zauważył, iż niezależnie od postępowania weryfikującego zgłoszenie celne przed zwolnieniem towaru, Kodeks celny przewiduje również możliwość przeprowadzenia kontroli zgłoszenia celnego już po zwolnieniu towarów, a więc przeprowadzenia tzw. kontroli postimportowej, stanowiąc w art. 83, iż organ celny może to czynić zarówno z urzędu, jak i na wniosek zgłaszającego. Kontrola ta ma na celu upewnienie się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym. Jeżeli z kontroli zgłoszenia celnego przeprowadzonej po zwolnieniu towaru wynika, że przepisy regulujące procedurę celną zostały zastosowane w oparciu o nieprawdziwe, nieprawidłowe lub niekompletne dane lub dokumenty, organ celny zobowiązany jest, biorąc pod uwagę te dane, podjąć niezbędne działania w celu właściwego zastosowania przepisów prawa celnego.
W ocenie Sądu, dokonana w niniejszej sprawie przez organ celny tzw. kontrola postimportowa miała na celu sprawdzenie prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniu celnym, a przede wszystkim prawidłowości zastosowanej przez zgłaszającego obniżonej stawki celnej, mającej swoją podstawę w przyjęciu - na podstawie deklaracji eksportera na fakturze - pochodzenia towaru z krajów Unii Europejskiej w rozumieniu przepisów Protokołu 4 Układu Europejskiego. Jak wynika z akt sprawy, weryfikacji deklaracji eksportera na fakturze organy celne dokonały w trybie określonym w art. 32 Protokołu 4, występując do władz celnych kraju eksportu o potwierdzenie, czy będące przedmiotem importu towary mają status "towarów pochodzących" w rozumieniu tegoż Protokołu. Wbrew wywodom skargi, przewidziany w art. 32 Protokołu 4 tryb weryfikacji dowodów pochodzenia towarów (produktów) jest, jedynym sposobem sprawdzenia prawidłowości dowodów pochodzenia, a jego wyniki są w istocie wiążące dla organów celnych kraju importera.
Zdaniem Sądu, postanowienia Układu Europejskiego, jako ratyfikowanej umowy międzynarodowej wraz ze stanowiącymi ich integralną część załącznikami i protokołami, zgodnie z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, mającym w określonych sytuacjach, stosownie do art. 91 Konstytucji, pierwszeństwo w stosowaniu przed ustawami, t.j. przed Kodeksem celnym i Ordynacją podatkową, brak jest zatem podstaw prawnych do kwestionowania wyników weryfikacji deklaracji celnej eksportera w przedmiocie statusu pochodzenia towarów objętych zgłoszeniem celnym, przeprowadzonej w trybie art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego.
W świetle tak postrzeganego trybu stosowania w/w postanowień Protokołu nr 4, za pozbawione merytorycznego znaczenia uznał Sąd wywody skargi sprowadzające się zarówno do kwestionowania rozumienia pojęcia "towarów pochodzących" przyjętego w odniesieniu do odzieży używanej przez władze celne krajów Unii Europejskiej, jak i do twierdzenia, iż podstawę postimportowej kontroli polskich organów celnych stanowiła zmiana interpretacji tego pojęcia przez te władze, dokonana już po przyjęciu zgłoszenia celnego.
Zdaniem Sądu, nie zasługuje także na uwzględnienie podniesiony w skardze zarzut naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów postępowania w postaci art. 178 Ordynacji podatkowej w związku z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w następstwie braku umożliwienia jednemu ze wspólników realizacji jego prawa do zapoznania się z materiałami sprawy.
[...] reprezentowani przez adwokata złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Szczecinie z dnia 21 lipca 2004, sygn. akt SA/Sz 1037/02, zaskarżając go w całości i zarzucając:
1/ w oparciu o art. 174 pkt 1 Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na:
- - błędnej interpretacji art. od 135 do 138 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w związku z art. 178 tejże ustawy, w związku z art. 64 i 65 kpc, a polegającej na bezpodstawnym uznaniu przez Sąd, że odmowa udostępnienia akt sprawy przez inspektora Urzędu Celnego w Lublinie jednemu ze wspólników spółki [...], nie nastąpiła gdyż rzekomo w jego imieniu czynności tej dokonał jego pełnomocnik, wbrew dowodom w sprawie (tj. wobec braku pisemnego lub protokolarnego pełnomocnictwa [...] które powinno znajdować się w aktach sprawy);
2/ w oparciu o art. 174 pkt 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygniecie w sprawie, a mianowicie:
- - pominięcie przez Sąd w rozważaniach i ocenie, zarzutu przedawnienia postawionego na rozprawie w dniu 8 lipca 2004 r. w oparciu o art. 65 § 5 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz. U. Nr 75 poz. 802 z 2001 roku z późn. zm.),
- - pominięcie przez Sąd rozbieżności formalnej w zakresie istotnych ustaleń decyzji organu I Instancji w stosunku do decyzji organu II instancji, co w efekcie tworzy wewnętrzną sprzeczność obu decyzji,
- - pominięcie przez Sąd w ocenie materiału dowodowego sprawy złożonych do akt retrospektywnych świadectw niepreferencyjnego pochodzenia towaru, dotyczących importów, w których wydano zaskarżane decyzje;
Pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Instytucja skargi kasacyjnej uregulowana w przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej ustawą procesową, stanowi odwzorowanie kasacji przewidzianej w procedurze cywilnej, stanowiącej środek odwoławczy od orzeczeń sądów drugiej instancji w sprawach cywilnych. Uwaga ta dotyczy w szczególności określenia podstaw skargi kasacyjnej w art. 174 ustawy procesowej oraz przyjęcia zasady związania sądu granicami tej skargi (art. 183 § 1 ustawy procesowej). Z tych też powodów stosowanie (interpretacja) przepisów ustawy procesowej o skardze kasacyjnej nie może nie uwzględniać dorobku orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny prawniczej dotyczącego kasacji rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy.
Sąd Najwyższy wielokrotnie i konsekwentnie podkreślał, że związanie Sądu granicami kasacji oznacza konieczność wskazania w kasacji m.in. jej podstaw. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacji polega zaś na powołaniu konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił Sąd, uzasadnieniu zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - na wykazaniu dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (np. wyrok SN z dnia 11 stycznia 2001 r., IV CKN 1594/00, Lex nr 53119). Wymaganie określenia podstaw kasacji i ich uzasadnienia obejmuje wskazanie, które przepisy - oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy - zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (postanowienie SN z dnia 11 marca 1997 r. III CKN 13/97, OSN z 1997 r., nr 8, poz. 114). Nie stanowi zatem przytoczenia podstawy kasacyjnej zgłoszenie np. zarzutu naruszenia przepisów postępowania bez wskazania konkretnego przepisu, który - zdaniem skarżącego - został naruszony.
Nie wystarcza też samo wykazanie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli skarżący nie wykazał, że następstwa tego naruszenia były tego rodzaju lub rozmiarów, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego w kasacji orzeczenia (np. postanowienie SN z dnia 5 grudnia 1997 r. III CKN 491/97, Lex nr 50542 i wyrok SN z dnia 24 kwietnia 2003 r. I CKN 317/01, Lex nr 7888).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi również wątpliwości teza, że kasacja nie odpowiadająca wymaganiom ustawowym w zakresie określenia podstaw i ich uzasadnienia zawiera istotny brak, ponieważ uniemożliwia sądowi ocenę zasadności tego środka zaskarżenia. Wymaganie przytoczenia podstaw kasacji i ich uzasadnienia nie jest przy tym równoznaczne z wymaganiami stawianymi pismu procesowemu, nadającymi się do naprawienia w trybie wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego.
Wysokie wymagania stawiane skardze kasacyjnej przewidziane w ustawie procesowej korespondują z ustanowionym w tej ustawie przymusem adwokacko-radcowskim do sporządzenia tej skargi (art. 175 § 1). Przymus ten ma na celu zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego oraz formalnego. Od adwokata czy radcy prawnego można bowiem oczekiwać i egzekwować znajomości przepisów procedury obowiązującej w postępowaniu sądowym.
Stosownie do art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżących przytoczył w skardze kasacyjnej obie z podstaw wymienionych w art. 174 ustawy procesowej.
Sąd związany granicami skargi kasacyjnej po rozpatrzeniu powołanych przez skarżących podstaw kasacyjnych zawierających zarzut naruszenia przepisów postępowania, uznaje, iż nie spełniają one wymogów określonych w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270) z uwagi na brak przywołania w tych podstawach konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżących – uchybił Sąd, bądź uzasadnienia zarzutu ich naruszenia ze wskazaniem czy ewentualne ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zarówno w przypadku zarzutu "pominięcia przez Sąd I instancji rozbieżności formalnej w zakresie istotnych ustaleń decyzji organu I instancji w stosunku do decyzji organu II instancji" jak i zarzutu "pominięcia przez Sąd w ocenie materiału dowodowego sprawy złożonych do akt retrospektywnych świadectw niepreferencyjnego pochodzenia towaru" nie wskazano, które przepisy - oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy P.p.s.a. – zostały naruszone. Taki sposób sformułowania podstaw kasacyjnych nie można uznać za prawidłowy, co uniemożliwia Sądowi ocenę przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
Z tych samych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do zarzutu "pominięcia przez Sąd w rozważaniach i ocenie, zarzutu przedawnienia postawionego przez skarżących na rozprawie w dniu 8 lipca 2004 r. w oparciu o przepis art. 65 § 5 Kodeksu celnego". Zarzut ten nie spełnia wymogów prawidłowego przytoczenia podstaw kasacyjnych określonych w ustawie P.p.s.a.
Sąd kasacyjny nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też ryzykowania domysłów co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa kasacji. Działanie takie byłoby nieuprawnione, a nawet mogłoby być niezgodne z intencją i interesem strony wnoszącej kasację. Z tych samych powodów konieczne jest uzasadnienie podstaw kasacyjnych. W braku tych elementów kasacji niemożliwa jest rzetelna ocena zasadności podniesionych zarzutów (por. orz. SN z 5 grudnia 1996 r., I PKN 33/96, OSNAPUS 1997, nr 14, poz. 250). Por. także orz. SN z 17 grudnia 1996r., II UKN 32/96 (OSNAPUS 1997, nr 15, poz.275), z 29 stycznia 1997r., II UKN 65/96 (OSNAPUS 1997, nr 10, poz. 174), z 6 lutego 1997r., I PKN 68/96 (OSNAPUS 1997, nr 18, poz.339).
Należy podkreślić, że nie stanowi należytego przytoczenia podstaw ograniczenie się do powołania art. 174 P.p.s.a. bez jednoczesnego określenia konkretnych przepisów czy to prawa materialnego, czy też prawa procesowego, które zostały naruszone [por. np. orz. SN z 4 kwietnia 1997 r., II CKN 68/97, nie publ., czy z 7 kwietnia 1997 r., III CKN 29/97 (OSNC 1997, nr 6-7 poz. 96)].
Niezależnie od nieprawidłowego sformułowania podstaw kasacyjnych dotyczących zarzutów naruszenia przepisów postępowania należy zauważyć, że kwestia wykładni przepisu art. 65 § 5 Kodeksu celnego została obszernie i wyczerpująco przedstawiona w orzecznictwie tego Sądu (wyrok z dnia 29 czerwca 2004 r., sygn. akt GSK 643/04, czy z dnia 29 października 2004 r., sygn. akt GSK 1087/04). Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, iż przewidziany w art. 65 § 5 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny – termin 3 lat, liczony od daty zgłoszenia celnego, określa termin po upływie którego decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe bądź prawidłowe /§ 4/ - nie może być wydana przez organ I instancji. W niniejszej sprawie skład orzekający w pełni podziela ten pogląd.
Odnośnie zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez "błędną interpretację" przepisów od art. 135 do art. 138 ustawy – Ordynacja podatkowa w związku z art. 178 tejże ustawy, w związku z art. 64 i 65 kpc, należy uznać, iż został on niewłaściwie sformułowany.
Pełnomocnik skarżących wskazał grupę przepisów, które jego zdaniem zostały błędnie przez Sąd I instancji zinterpretowane przy czym wśród tych artykułów znajdują się zarówno przepisy prawa materialnego jak i procesowego, co jest niedopuszczalne dla prawidłowego sformułowania podstaw kasacyjnych.
Przepis art. 135 Ordynacji podatkowej, którego naruszenie jako przepisu prawa materialnego zarzuca się w skardze kasacyjnej, stanowi wprawdzie odesłanie do przepisów prawa materialnego cywilnego, jednakże w zestawieniu z wywodem zawartym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej należy wnosić, iż w istocie chodzi o naruszenie dotyczące zapewnienia czynnego udziału stronie w postępowaniu administracyjnym przed organami celnymi, czyli z zakresu czysto procesowego. Jeżeli więc jest to w istocie zarzut naruszenia prawa procesowego, to jako błędnie sformułowany (nie odpowiadający wymogom podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a) uniemożliwia Sądowi dokonanie jego oceny.
Z powyższych wywodów wynika, że skarga kasacyjna wniesiona w tej sprawie przez adwokata nie odpowiada wymogom skargi kasacyjnej co do powołania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, a w związku z tym podlega oddaleniu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) oddalił skargę kasacyjną.