Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 8 lipca 2004r. sygn. akt 3 I SA/Gd 2236/02, po rozpoznaniu skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z dnia 30 września 2002r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe - oddalił skargę.
Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia 21 czerwca 2002r. Naczelnik Urzędu Celnego w Gdyni uznał za nieprawidłowe, w zakresie kwoty wynikającej z długu celnego, zgłoszenie celne nr [...] z dnia 12 czerwca 2002r., dotyczące objęcia procedurą dopuszczenia do obrotu z zastosowaniem operacji uprzywilejowanej polegającej na zwolnieniu od cła na podstawie art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego samochodu osobowego marki BMW, rok produkcji 2001, nr nadwozia [...]. Organ pierwszej instancji uznał, że J. G. nie spełnił przesłanek do zwolnienia samochodu od cła na podstawie art. 1904 § 1 Kodeksu celnego oraz § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 10 grudnia 2001r. w sprawie zwolnienia od cła rzeczy osobistego użytku niektórych osób fizycznych (Dz. U. Nr 149, poz. 1667).
Rozstrzygając sprawę w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Celnej w Gdyni decyzją z dnia 30 września 2002r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy uznając za prawidłowe rozstrzygnięcie organu celnego pierwszej instancji.
Oddalając skargę Sąd podał w uzasadnieniu wyroku, że J. G. w dniu 12 czerwca 2002r. dokonał zgłoszenia przedmiotowego samochodu do procedury dopuszczenia do obrotu z zastosowaniem operacji uprzywilejowanej zwolnienia od cła z mocy art. 1904 § 1 Kodeksu celnego. Zgłoszenie to zostało przyjęte przez organ celny.
W wyniku dokonanej weryfikacji zgłoszenia celnego i dołączonych do niego dokumentów ustalono, że J. G. samochód zakupił i zarejestrował na terenie Niemiec. Wniosek o zwolnienie od cła motywował natomiast faktem czasowego pobytu, w okresie od 14 listopada 2000r. do 22 maja 2002r., w Chińskiej Republice Ludowej w związku z zatrudnieniem za zgodą miejscowych władz.
Z załączonego do zgłoszenia celnego pisma z dnia 11 czerwca 2002r. wydanego przez Kierownika Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Chińskiej Republice Ludowej wynikało, że J. G. przebywał za granicą w związku z zatrudnieniem na statku i jako posiadacz polskiej książeczki żeglarskiej nie mógł przebywać na lądzie jednorazowo dłużej niż 14 dni. Oznaczało to, że nie posiadał zezwolenia na pobyt stały, które było niezbędne do zarejestrowania na terenie Chin pojazdu mechanicznego.
Przywołując treść art. 1904 § 1 Kodeksu celnego Sąd stwierdził, że rzecz która ma podlegać zwolnieniu od cła musiała służyć osobistemu użytkowi osoby powracającej z czasowego pobytu za granicą oraz że w przypadku prywatnych środków transportu nastąpiło obostrzenie warunku poprzez wprowadzenie 6 miesięcznego terminu użytkowania tego środka. Sąd stwierdził, że skoro pierwsza część omawianego przepisu zawiera regułę (warunek) ogólną, to druga jego część stanowiąca odstępstwo od tej reguły tłumaczona może być tylko w sposób ścisły, ponieważ instytucja zwolnienia od cła nie może podlegać wykładni rozszerzającej.
Sąd uznał za trafne stanowisko organów celnych, że sprowadzony z Niemiec przez skarżącego samochód nie służył mu do użytku osobistego podczas czasowego pobytu za granicą, gdyż tym miejscem były Chiny. W ocenie Sądu spór toczył się zatem na tle przepisu szczególnego, dotyczącego odstępstwa od ogólnej reguły, bowiem art. 1904 § 1 Kodeksu celnego stanowił, że uznany za rzecz służącą do osobistego użytku może być taki środek transportu (nabyty podczas przesiedlenia), którego rejestracja w kraju poprzedniego pobytu ograniczona była prawem tego kraju. Wspomniane prawne ograniczenie wynikać powinno z dokumentów kraju czasowego pobytu, jednak skarżący w tym zakresie nie przedstawił jakiegokolwiek dowodu.
Z zaświadczenia z Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Chińskiej Republice Ludowej wynikało jedynie, jakie warunki celne istnieją przy wywozie pojazdu z Chin co, zdaniem Sądu, nie miało miejsca w sprawie. Natomiast z treści faxu z dnia 11 czerwca 2002r. tej samej placówki dyplomatycznej, kierowanego do Urzędu Celnego w Gdyni wynikało, że przy rejestracji pojazdu mechanicznego dana osoba winna posiadać zezwolenie na pobyt stały, przy czym z dokumentu tego nie wynikało, że skarżący nie mógł uzyskać karty stałego pobytu, która jest czymś innym, niż zejście na ląd na podstawie książeczki żeglarskiej. Skarżący nie przedłożył dokumentu władzy chińskiej, z którego wynikałoby, że odmówiono mu przyznania karty pobytu, a tym samym uniemożliwionoby mu rejestrację pojazdu, co uzasadniałoby zastosowanie drugiej części przepisu art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego.
J. G., reprezentowany przez radcę prawnego G. S., wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Skargę oparł na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej zwaną ustawą procesową) podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego. Skutkowało to odmową skorzystania przez skarżącego z procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym importowanego przez niego samochodu z zastosowaniem operacji uprzywilejowanej.
Wskazując na powyższą podstawę kasacyjną skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący zarzucił, że Sąd nie zajął stanowiska co do istoty problemu o przebywaniu skarżącego nieprzerwanie przez okres 2 lat poza granicami kraju, i że świadcząc pracę na rzecz armatora chińskiego na statku bandery chińskiej mógł przebywać na lądzie w portach chińskich przez 14 dni. Nie mając "stałego pobytu adresu" na terytorium Chin, nie spełniał warunków ubiegania się u władz chińskich o taką kartę pobytu, która umożliwiłaby mu zarejestrowanie na terenie Chin pojazdu służącego mu do osobistego użytku. Ta okoliczność była potwierdzona w załączonej do akt sprawy korespondencji Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Pekinie i ma ona istotne znaczenie faktyczne i prawne dla przyjęcia, że skarżący spełniał przesłanki do skorzystania ze zwolnienia w trybie art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego. Środek transportu, który nabył, nie mógł być zarejestrowany w kraju pobytu, którego prawo ograniczało możliwość takiej rejestracji osobom nie posiadającym karty pobytu.
Skarżący takiej karty w świetle prawa chińskiego nie mógł uzyskać mimo pobytu na terytorium Chin. Zdaniem skarżącego nieuwzględnienie podniesionej okoliczności uzasadniało zarzut wydania przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisu art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego z powodu błędnej jego wykładni.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna wskazuje, jako podstawę kasacyjną naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1904 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1999r. - Kodeks celny (tekst jednolity Dz. U. z 2001r. Nr 75, poz. 802 ze zm.) tj. podstawę z art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną błędne jest ustalenie, że zgłaszając do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym zakupiony na terenie Niemiec samochód osobowy marki BMW, w drodze powrotnej z Chińskiej Republiki Ludowej, gdzie przebywał czasowo przez okres trwający około 2 lat w związku z zatrudnieniem na statku, za zgodą miejscowych władz, skarżący nie mógł skorzystać z operacji uprzywilejowanej zwolnienia od cła tego środka transportu. Załączone do sprawy dokumenty, w ocenie skarżącego, potwierdzały, że kraj jego dwuletniego prawie pobytu tj. Chińska Republika Ludowa ograniczała możliwość nabycia przez niego i rejestracji pojazdu mechanicznego w miejscu pobytu. W tym upatruje zarzutu naruszenia art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tego rodzaju zarzut skarżącego nie ma usprawiedliwionych podstaw. Z regulacji prawnej art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego wynika, że zwolnione od cła, z zastrzeżeniem § 2, są rzeczy osobistego użytku osoby fizycznej, przybywającej na polski obszar celny na pobyt stały lub powracającej z czasowego pobytu za granicą, jeżeli łącznie spełnione są następujące warunki tj. rzeczy służyły osobistemu użytkowi tej osoby w miejscu poprzedniego pobytu za granicą, z tym że prywatne środki transportu musiały służyć takiemu użytkowi przez okres co najmniej 6 miesięcy przed datą zakończenia pobytu za granicą, chyba że prawo kraju poprzedniego pobytu ogranicza możliwość rejestracji prywatnych środków transportu bądź wprowadza warunki konstrukcyjne lub techniczne znacząco różniące się od obowiązujących w kraju. Prawo do zwolnienia od cła, jak wynika z treści tej normy prawnej, powstaje z mocy samego prawa, a to oznacza, że nie jest pozostawione uznaniu organów celnych.
Kodeks celny nie przewiduje uznaniowych zwolnień celnych. Zwolnienie od cła jest wyjątkiem od zasady powszechności cła, a to uzasadnia przyjęcie, że regulacje Kodeksu celnego przewidujące zwolnienia nie mogą podlegać interpretacji rozszerzającej. Bezsporne jest ustalenie, że skarżący z racji swego zatrudnienia w Chińskiej Republice Ludowej był osobą fizyczną powracającą z czasowego pobytu za granicą w rozumieniu cytowanego wyżej przepisu. Odpowiedzi wymaga natomiast pytanie, czy w sytuacji skarżącego można było uznać, że spełniał warunki określone w pkt 1 art. 1904 § 1 Kodeksu celnego do skorzystania ze zwolnienia od cła przywożonego na polski obszar celny samochodu. Stan faktyczny i prawny w tej sprawie daje podstawę do przyjęcia, że warunki wynikające z tego przepisu nie zostały przez skarżącego spełnione. Poza sporem bowiem jest, że przedmiotowy pojazd skarżący zakupił na terenie Niemiec w drodze powrotnej z Chińskiej Republiki Ludowej.
Kraj nabycia samochodu nie był miejscem jego poprzedniego pobytu za granicą. Nabyty w tym kraju pojazd nie był zatem tym pojazdem, który służył mu do osobistego użytku w okresie wskazanym w tym przepisie. Stanowisko skarżącego, że w czasie pobytu na terenie Chińskiej Republiki Ludowej nie mógł ubiegać się o kartę stałego pobytu ze względu na posiadanie książeczki żeglarskiej uprawniającej go do przebywania na lądzie jedynie przez 14 dni i z tych przyczyn nie mógł nabyć i zarejestrować prywatnego środka transportu, co w jego ocenie stanowi wystarczającą i dostateczną przesłankę do stwierdzenia, że kraj jego poprzedniego pobytu ograniczał mu możliwość rejestracji takiego pojazdu i ta okoliczność, według skarżącego, uprawniała przyjęcie poglądu o spełnieniu przesłanek do zastosowania zwolnienia od cła, w ocenie Sądu nie jest zasadne.
Pojęcie ograniczenia możliwości rejestracji prywatnych środków transportu przez prawo kraju poprzedniego pobytu w rozumieniu art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego nie stanowi wyjątku zwalniającego osobę uprawnioną z korzystania ze zwolnienia od spełnienia warunków określonych tym przepisem.
Użyte w tej regulacji prawnej zastrzeżenie zaczynające się od słów "chyba że" odnosi się do wyraźnie określonych w tym przepisie ograniczeń wprowadzonych przez prawo kraju pobytu, w tym do rejestracji prywatnych środków transportu, które to ograniczenia znacząco różnią się od obowiązujących na polskim obszarze celnym. Jak już wyżej wyjaśniono skarżący nie przedstawił w postępowaniu celnym dowodu wskazującego na istnienie takich ograniczeń. Wymogów takiego dowodu nie spełnia bowiem załączony do akt sprawy fax wystawiony przez Ambasadę RP w Chińskiej Republice Ludowej - Wydział Konsularny z dnia 11 czerwca 2002r. "fax 48-58-62-181-12" adresowany do "Kierownika Urzędu Celnego – Dworzec Morski" w Gdyni.
Z wyjaśnień złożonych przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w dniu 14 stycznia 2005r. wynika, że "w oparciu o treść tego pisma można dojść do wniosku, że nie chodzi tu o kartę stałego pobytu sensu stricte, lecz o zezwolenie na pobyt stały, które jest rodzajem karty pobytu wydawanej cudzoziemcom." Z dalszych wyjaśnień pełnomocnika wynika, że w rozmowie z przedstawicielem Wydziału Konsularnego ustalił, iż pracodawca skarżącego, ze względu na rodzaj pracy świadczonej przez skarżącego i na charakter jego przebywania na terenie Chińskiej Republiki Ludowej, nie musiał ubiegać się o wydanie skarżącemu przez władze chińskie zezwolenia na pobyt na terenie tego kraju (karty pobytu), ponieważ legitymowanie się książeczką żeglarską uprawniało go do czasowego przebywania bez ubiegania się o wizę.
Dlatego też odmienna interpretacja skarżącego dotycząca art. 1904 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego od przyjętej przez organy i Sąd stanowi nieuzasadnioną wykładnię rozszerzającą tego przepisu.
Z podanych wyżej powodów skargę kasacyjną jako nieuzasadnioną Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
- s. Halina Wojtachnio s. Czesława Socha s. Jerzy Sulimierski