Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 lipca 2001r. o sygnaturze SA/Sz 2512/02- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę P. S. właściciela PHU "[...]" z siedzibą w Kraśniku na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia 9 października 2002r. o nr [...] w przedmiocie długu celnego. Decyzja ta utrzymała w mocy decyzje organu I instancji z dnia 17 września 2001r.
Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na ustaleniach faktycznych organów celnych obu instancji które stwierdziły, że zgłoszenia celne: z dnia 20 listopada 1998r.
o nr [...]; z dnia 30 września 1998r. o nr [...];
z dnia 28 września 1998r. o nr [...] i z dnia 23 października 1998r.
o nr [...] – objęte procedurą dopuszczenia do obrotu odzieży używanej z Danii i Niemiec nie jest prawidłowe w zakresie obniżonej stawki celnej. Należało zastosować stawkę celną konwencyjną w wysokości 23,1% dla zgłoszenia z 28, 30 września i 23 października 1998r., zaś dla zgłoszenia z 20 listopada 1998r. stawkę celną autonomiczną w wysokości 60% wartości celnej.
Powyższa ocena została sformułowana w związku z wszczętym z urzędu i weryfikacyjnym postępowaniem celnym. Ustalono, że faktury wraz z deklaracją eksportera przekazane zostały przez polskie władze celne do weryfikacji władzom celnym państwa eksportera. Pismami z dnia 6 lipca i 9 sierpnia 2000r. niemieckie oraz duńskie władze celne poinformowały, że towary objęte deklaracją eksportera nie są towarami pochodzącymi w rozumieniu Protokołu 4 Układu Europejskiego dla których stosuje się obniżoną stawkę celną przewidzianą dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej. Nie spełniają też innych wymogów dla zastosowania tej stawki.
Nie podzielił Sąd zarzutu, że Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie orzekał ponownie przy odwołaniu jako organ pierwszej instancji.
Nie stwierdzono też naruszenia przepisów proceduralnych a które mogły mieć wpływ na ostateczne rozstrzygnięcie sprawy.
Powyższe oznaczało, że wydane decyzje nie naruszały prawa i dlatego skarga podlegała oddaleniu.
W skardze kasacyjnej P. S. właściciel firmy P.H.U. "[...]" w Kraśniku zaskarżył w całości wyrok zarzucając naruszenie przepisów postępowania. Wskazał art. 65 § 5 ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. – Kodeksu celnego (Dz. U. nr 75 poz. 802 z 2001r. z p. zm.). Domagał się uchylenia wyroku i umorzenia postępowania, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania na rzecz skarżącego za wszystkie instancje.
W uzasadnieniu podał, że decyzja organu I instancji została wydana tuż przed upływem 3-letniego okresu przedawnienia. Z powodu braku jej ostateczności nie wywarła żadnych skutków prawnych. Natomiast prawomocna decyzja organu II instancji zapadła w stosunku do wszystkich innych importowanych towarów po 4-ch latach od dnia dokonania zgłoszeń celnych. Fakt ten skutkuje tym, że zarzut przedawnienia podniesiony na rozprawie z urzędu powinien zastać rozpoznany przez Sąd. Brak oceny tego zarzutu skutkuje brakiem rozpoznania sprawy co do istoty. Wada ta w istocie jest proceduralna pomimo, że przepisy te należą do prawa materialnego. Pierwotne zgłoszenie wywarło z mocy prawa skutek na warunkach określonych w zgłoszeniu. Decyzja zmieniająca warunki dokonanej odprawy celnej nie powoduje powstania nowego stosunku zobowiązaniowego. Sam fakt zgłoszenia do odprawy celnej towaru rodzi z mocy prawa obowiązki celno-podatkowe strony.
Decyzja ta jest deklaratoryjna i powoduje z mocy przepisu szczególnego przedawnienie. Okres ten jest krótszy niż określony w art. 70 § 1 – Ordynacji podatkowej. Fakt wydania i doręczenia stronie nieostatecznej decyzji organu
I instancji nie ma następstw prawnych w zakresie przerwy biegu okresu przedawnienia.
Niekonstytucyjność przepisów przejściowych wprowadzających nową strukturę administracji celnej, została przez Sąd pobieżnie przedstawiona. Skarżący w skardze podniósł ten zarzut. Chodzi o ocenę w kontekście art. 176 ust. 1 Konstytucji RP zmiany trybu postępowania w okresie przejściowym, kiedy organem wydającym decyzję w I instancji był organ regionalny – Dyrektor Urzędu Celnego, którego zakres kompetencji terytorialnie jak i materialnie pokrywał się z aktualnym organem II instancji – Dyrektorem Izby Celnej. Pierwotne prawo do odwołania się od decyzji organu regionalnego do organu centralnego zostało złamane poprzez przekazanie tych kompetencji regionalnej strukturze, także w okresie przejściowym. Nie spełnia ona kryteriów dwuinstancyjności postępowania wobec spraw będących w toku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270) – zwanej dalej p.p.s.a. – od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
W tym trybie wpłynęła skarga kasacyjna w niniejszej sprawie i spełnia wymogi określone w art. 174, 175 § 1, 176 oraz 177 § 1 tej ustawy. Oznacza to, że zaistniały podstawy do merytorycznego jej rozpoznania.
Przepis art. 183 § 1 powołanej ustawy obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznania sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.
Skarżący powołując naruszenie przepisów postępowania wskazał art. 65 § 5ustawy z dnia 9 stycznia 1997r. – Kodeksu celnego (Dz. U. nr 23 poz. 117 ze zm.). Oznacza to, że w istocie chodzi o przepis prawa materialnego na co skarżący zwrócił uwagę dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Podstaw prawnych poza art. 176 ust. 1 Konstytucji RP a więc ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. (Dz. U. nr 79 poz. 483) w zakresie niekonstytucyjności ustawy z dnia 20 marca 2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 41 poz. 365) nie przytoczył. Treść uzasadnienia w tej części wskazuje, że zarzut ten skarżący łączy naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania celnego.
Powyższe wskazuje, że w pierwszej kolejności należy ocenić zarzut niekonstytucyjności.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutu skargi w tej części. Brak powołania podstaw w tej części należy łączyć z naruszeniem art. 113 §1 w związku z art. 151 p.p.s.a. Sąd I instancji orzekł na podstawie całości akt sprawy przyjmując w ostateczności, że nie zachodziła potrzeba wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego o sprawdzenie konstytucyjności zastosowanych przepisów ustawy z dnia 20 marca 2002r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 41 poz. 365). Chodzi o to, że art. 2 tej ustawy zniósł centralny organ administracji państwowej w sprawach celnych tj. Prezesa Głównego Urzędu Ceł oraz organ administracji państwowej w sprawach celnych – Dyrektora Urzędu Ceł. Do zakresu zadań Dyrektora Izby Celnej zgodnie z art. 4 tej ustawy przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje Prezesa Głównego Urzędu Ceł w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych.
Problem niniejszy to problem oceny w kontekście art. 176 ust. 1 Konstytucji RP - czy zmiany trybu postępowania w okresie przejściowym, kiedy organem wydającym decyzję w I instancji był Dyrektor Urzędu Celnego i prawo odwołania się od decyzji organu I instancji do organu centralnego (jako organu II instancji) zostało przekazane temu organowi. W ocenie skarżącego nie spełnia ono jednak kryteriów dwuinstancyjności postępowania wobec spraw badanych w toku. Skarżący w braku wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego dostrzegł naruszenie zasady dwuinstancyjności a więc art. 127 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacji podatkowej (Dz. U. nr 23 poz. 117 ze zm.). Konsekwencją takiego naruszenia jest wada kwalifikowana decyzji o której mowa w art. 247 § 1 pkt 1 - Ordynacji podatkowej, a więc stwierdzenie jej nieważności w związku z wydaniem jej z naruszeniem przepisów o właściwości.
Chodzi więc o ocenę wydanej decyzji ostatecznej - czy dotknięta jest wadą kwalifikowaną i powinna zostać wyeliminowana z obiegu prawnego i czy w związku tym ocena Sądu I instancji w tym zakresie jest prawidłowa.
Z treści art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. nr 102 poz. 643 ze zm.) wynika, że sąd administracyjny może przedstawić temu organowi pytania prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na to pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Użyte w tym przepisie "może" nie oznacza obowiązku. Ocena ta została pozostawiona sądowi orzekającemu a sąd zgodnie z przepisami proceduralnymi o ile nie znajduje podstaw, powinien podać z jakich powodów wystąpienie nie jest uzasadnione.
W przedmiotowej sprawie zarzut niekonstytucyjności objęty został zarzutami złożonej skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd dokonując oceny zarzutów skargi wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej dał temu wyraz w pisemnym uzasadnieniu do wydanego wyroku. Dodatkowo także zbadał- czy decyzje zostały wydane przez pracowników lub organ podatkowy, który podlega wyłączeniu stosowanie do art. 130-132 Ordynacji podatkowej. Oznacza to, że Sąd badał także sprawę pod kątem art. 240 § 1 pkt 3 – Ordynacji podatkowej w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" p.p.s.a. a więc naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Strona skarżąca w toku postępowania sądowego dodatkowych wniosków w tym zakresie (poza zarzutem przedawnienia) nie składała co wynika z akt sprawy. Nie znajduje wobec tego uzasadnienia zarzut dotyczący braku oceny niekonstytucyjności przepisów przejściowych.
Podkreślić przy tym należy, że ocena materiału dowodowego nastąpiła także w oparciu o art. 113 ustawy, zakwestionowanej w zarzutach skargi kasacyjnej. Wbrew wywodom skargi kasacyjnej, Sąd wskazał z jakich powodów wystąpienie z pytaniem prawnym nie było uzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela podane uzasadnienie w tym przedmiocie. Innych podstaw niż te, które podlegały ocenie Sądu skarżący nie wskazał. Przytoczone zaś w zarzutach skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do kwestionowania trafnego stanowiska Sądu. Podniesione jedynie względy propozycji organizacyjnych i słusznościowych zostały wyłączone spod kontroli Sądu obu instancji.
Podkreślić przy tym należy, że skarżącemu także przysługiwały uprawnienia wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 31cytowanej wyżej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym a więc skarga konstytucyjna. Z treści oświadczenia złożonego przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie w dniu 14 stycznia 2005r. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynika, że do dnia wydania wyroku w sprawie skargi takiej nie złożył.
Powyższe wskazuje, że postępowanie administracyjne dwuinstancyjne w niniejszym postępowaniu zostało zachowane, a więc zarzut jest bezzasadny. Powołany zaś w uzasadnieniu skargi kasacyjnej art. 176 ust. 1 Konstytucji dotyczy dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Skarga kasacyjna bliżej nie rozwija tegoż zagadnienia. Należy zatem przyjąć, że skarżący powołał się jedynie na ten przepis tylko porównawczo skoro nie powołał art. 127 wyżej cytowanej Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego. Przepis ten reguluje dwuinstancyjność w postępowaniu celnym.
Przytoczone w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego także nie znajdują usprawiedliwionych podstaw prawnych. Chodzi o zarzut przedawnienia.
W myśl art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego może nastąpić w dwóch przypadkach a mianowicie: przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Podkreślić jednak należy, że skarga kasacyjna bliżej nie precyzuje na czym w sprawie polega naruszenie prawa materialnego. O ile łączy bieg przedawnienia z ostatecznością decyzji, to chodzi o błędną wykładnię polegającą na mylnym zrozumieniu treści zastosowanego przepisu.
Zgodnie z art. 65 § 5 cytowanego wyżej Kodeksu celnego decyzja o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe nie może zostać wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego. Z treści art. 65 § 4 Kodeksu celnego wynika, że wskazany w tym przepisie termin 3 lat dotyczy wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, gdyż do kompetencji tego organu należy weryfikacja wadliwego zgłoszenia celnego. Przepis ten nie wymaga, by decyzja wydana na jego podstawie była decyzją ostateczną. Odmiennego stanowiska nie uzasadnia argumentacja uzasadnienia skargi kasacyjnej ani tez zmiany stanu prawnego będące następstwem ustawy z dnia 23 kwietnia 2003r. o zmianie ustawy – Kodeksu celnego oraz zmianie ustawy o Służbie Cywilnej (Dz. U. nr 126 poz. 1122). Do art. 65 Kodeksu celnego dodano § 5 "a", który odsyła do stosowania art. 230 § 5 i 6 Kodeksu celnego i że w związku z tym bieg terminu ulega zawieszeniu z dniem wniesienia odwołania od decyzji w sprawie długu celnego.
Celem dokonanej nowelizacji było, przez dodanie odwołania, jako dodatkowej przyczyny uzasadniającej zawieszenie biegu terminu dla wydania decyzji, wydłużenie czasu, w którym możliwe będzie uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Wydłużenie tego czasu przez ustawodawcę nie może być interpretowane w kierunku odwrotnym przez przyjęcie, że przed upływem terminu przewidzianego w art. 65 § 5 – Kodeksu celnego musi być także wydana decyzja organu odwoławczego. Przy ocenie kwestii dopuszczalności wydania przez organ odwoławczy (w stanie prawnym sprzed noweli wprowadzonej ustawą z dnia 23 kwietnia 2003r.) decyzji ostatecznej po upływie terminu przewidzianego w art. 65 § 5 należy mieć na uwadze, że przedawnienie prawa do wydania decyzji zostało ustalone w interesie dłużnika celnego, a to oznacza, że upływ terminu przedawnienia dopiero w postępowaniu odwoławczym nie może powodować, aby wadliwie ustalona przez organ pierwszej instancji kwota wynikająca z długu celnego, nie mogła być skorygowana przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy z uwagi na treść art. 234 – Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego nie może orzec na niekorzyść strony.
Nie znajduje zatem podstaw twierdzenie skargi kasacyjnej, że Sąd nie ocenił podniesionego na rozprawie zarzutu przedawnienia. O ile Sąd nie podzielił, to dał temu wyraz poprzez merytoryczną ocenę zasadności podniesionych zarzutów wniesionej skargi. Należy także podkreślić, że kwestię przedawnienia należności celnych regulują przepisy Kodeksu celnego i są one odmienne od przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązania podatkowego zawartych w Ordynacji podatkowej. Do postępowania w sprawach celnych stosuje się bowiem zgodnie już z wyżej podanym art. 262 – Kodeksu celnego – odpowiednio przepis art. 12 oraz przepisy działu IV ustawy – Ordynacji podatkowej.
W przedmiotowej sprawie skarżący nie kwestionuje, że decyzja organu I instancji została wydana przed upływem 3 lat, zaś organu II instancji po upływie tego terminu. Decyzja organu odwoławczego stanowiła instancyjną kontrolę legalności decyzji organu pierwszej instancji. Utrzymała w mocy tę decyzję i nie zawiera rozstrzygnięcia korygującego elementy zgłoszenia celnego ponad kontrolę organu I instancji. Oznacza to, że jej wydanie nie podlegało czasowemu ograniczeniu przewidzianemu w art. 65 § 5 – Kodeksu celnego jak starał się wykazać skarżący.
W związku z tym, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku a jednocześnie skarżący nie wykazał wykorzystania uprawnień wynikających z art. 31 cytowanej wyżej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (skargi konstytucyjnej), Sąd na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.