Uzasadnienie
W Y R O K
W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 17 lutego 2005 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia NSA - Rafał Batorowicz
Sędziowie NSA - Małgorzata Korycińska (spr.)
- - Jerzy Sulimierski
Protokolant - Agnieszka Romaniuk po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2005 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "[...]" S.A. w Toruniu od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 września 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Gd 2182/01 w sprawie ze skargi "[...]" S.A. w Toruniu na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 28 września 2001 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych
- - uchyla zaskarżone postanowienie i sprawę przekazuje Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania -
Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę [...] Spółka Akcyjna w Toruniu wobec nieuzupełnienia jej braków formalnych.
Brak formalny skargi, w ocenie Sądu I instancji, polegał na tym, że strona skarżąca nie wykazała, iż jest następcą prawnym adresata zaskarżonej decyzji, którymi byli [...] – wspólnicy spółki cywilnej Poligrafia "[...]. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, iż z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209) wynika zasada domniemania prawdziwości danych wpisanych do rejestru. Zasada ta rodzi dwa wzruszalne domniemania prawne, a mianowicie domniemanie znajomości wszystkich danych ujawnionych w rejestrze sądowym i domniemanie nieznajomości danych nieujawnionych w rejestrze.
Stosownie do art. 38 pkt 1 lit. f/ przywołanej ustawy w dziale I rejestru umieszcza się dane, jeżeli podmiot wpisany do rejestru przedsiębiorców utworzony został w wyniku przekształcenia lub podziału innego podmiotu albo połączenia innych podmiotów. Dane te obejmują sposób powstania podmiotu, a także oznaczenie poprzednich numerów rejestru.
Zdaniem Sądu I instancji dane zawarte w KRS są wiążące, stąd skoro brak jest w nich wzmianki o przekształceniu spółki cywilnej (adresata decyzji) w spółkę akcyjną (skarżącą) to był to brak formalny skargi, do którego uzupełnienia wezwano stronę skarżącą. W wyniku tego wezwania pełnomocnik skarżącej spółki podał, iż nie zdołał wyjaśnić rozbieżności pomiędzy zapisem w KRS a aktem notarialnym z dnia 19 marca 2001 r. o przekształceniu spółki cywilnej w spółkę akcyjną, a tym samym nie uzupełnił braku skargi, co skutkowało jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).
W skardze kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika Spółki Akcyjnej [...] – radcę prawnego domagano się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, zarzucając mu:
- - naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w zw. z art. 17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym poprzez przyjęcie, iż skarga dotknięta była brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie jej biegu i którego nieuzupełnienie w terminie miałoby skutkować jej odrzuceniem,
- - art. 50 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 93 § 4 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania przekształcenia, poprzez przyjęcie, iż skarga pochodzi od podmiotu nie posiadającego legitymacji do jej wniesienia,
- - art. 17 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym w zw. z art. 38 pkt 1 lit. f/ tej ustawy poprzez przyjęcie domniemania nieznajomości danych nieujawnionych w rejestrze, w szczególności w sytuacji gdy powołany przepis art. 38 pkt 1 lit. f/ nie zobowiązywał do ich ujawnienia.
W rozwinięciu stawianych zarzutów autor skargi kasacyjnej wykazywał, iż strona skarżąca jest następcą prawnym podmiotu, do którego skierowana była decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł. Podał więc, że stosownie do art. 1a ust. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, wspólnicy spółki cywilnej dostosowali formę wykonywania działalności do wymogów ustawy o KRS, czyniąc to uchwałą z dnia 19 marca 2001 r. zaprotokołowaną w formie aktu notarialnego z tej daty. Akt ten stanowił podstawę do dokonania wpisu w KRS. W tym czasie (w okresie do 1 kwietnia 2001 r.) nie obowiązywał art. 38 pkt 1 lit. f/ ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, który wszedł w życie z dniem 1 kwietnia 2001 r. Ta okoliczność oraz to, że ustawodawca zastosował szczególne zasady w odniesieniu do przekształcenia spółek cywilnych w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 marca 2001 r. sprawia, że nie było potrzeby do wykazania w rejestrze podmiotu, który w wyniku przekształcenia uległ rozwiązaniu.
Ponadto w myśl art. 97 § 4 pkt 2 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w dacie przekształcenia, jeżeli odrębne ustawy nie stanowią inaczej spółka kapitałowa powstała w wyniku przekształcenia spółki nie mającej osobowości prawnej wstępuje we wszystkie, przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki przekształconego podmiotu.
Argumentując zarzut naruszenia art. 17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym strona skarżąca wykazywała, iż podstawę wpisu do rejestru stanowił akt notarialny z dnia 19 marca 2001 r., przedłożony Sądowi I instancji, który wzrusza domniemanie, że spółka akcyjna nie powstała w wyniku przekształcenia spółki cywilnej – adresata zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Toruniu domagał się jej oddalenia, prezentując stanowisko, iż nieuzupełnienie braku skargi musiało skutkować jej odrzuceniem.
Naczelny Sąd Administracyjny zwarzył, co następuje:
W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej Prawem o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie bądź na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego chodzi o wadliwe rozumienie normy prawnej odniesionej do bezspornego stanu faktycznego sprawy, bądź o błędne posłużenie się nią w sprawie, w której nie ma ona zastosowania.
Natomiast druga z podstaw kasacji to naruszenie przepisów prawa postępowania powstałe również na skutek błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania norm prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Także wyraźne rozgraniczenie obydwu podstaw skargi kasacyjnej jest niezbędne przy ocenie jej wymogów. Skarga kasacyjna powinna odpowiadać wymogom stawianym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem zakresu zaskarżenia, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie oraz wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia w całości lub części (art. 176 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Skonstruowana stosownie do tych wymagań skarga kasacyjna zakreśla jej granice, którymi przy rozpoznawaniu sprawy związany jest Naczelny Sąd Administracyjny, z wyjątkiem branej pod rozwagę z urzędu nieważności postępowania, która w tej sprawie nie występuje.
W sprawie poddanej kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach wymienionych w art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy czym konstrukcja wszystkich zarzutów i ich uzasadnienie zmierza do wykazania, iż skarga wniesiona do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie miała braków formalnych, które należałoby uzupełnić.
Tak postawioną tezę autor skargi kasacyjnej wykazuje poprzez zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i art. 50 tej ustawy, a pozostałe zarzuty w zasadzie stanowią uzasadnienie zaprezentowanego przez stronę skarżącą poglądu.
Mając na uwadze to, że przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie o odrzuceniu skargi wobec nieuzupełnienia w wymaganym terminie braku skargi, kwestią prawną do rozstrzygnięcia jest to (jak słusznie podnosi strona skarżąca) czy skarga dotknięta była brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie jej biegu, a którego nieuzupełnienie w terminie miałoby skutkować odrzuceniem skargi.
Rozważając ten problem prawny baczyć trzeba, iż w myśl art. 57 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać te elementy, które wymieniono w pkt 1-3 tego przepisu.
Z kolei art. 46 § 1 przywołanej ustawy określa wymogi formalne pism w postępowaniu sądowym i nakłada m.in. obowiązek oznaczenia stron postępowania (imienia i nazwiska lub nazwy).
Niezachowanie warunków formalnych pisma w postępowaniu sądowym uniemożliwiających nadanie mu prawidłowego biegu skutkuje wezwaniem strony do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (art. 49 § 1), a w przypadku skargi – jej odrzucenia mocą art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu sądowym.
Wśród wymogów formalnych pism w postępowaniu sądowym, jak i skargi ustawodawca nie wymienił wymogu wykazania interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stąd też niewskazanie w skardze interesu prawnego uprawniającego do jej wniesienia nie jest brakiem formalnym skargi.
Narusza zatem art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wezwanie przewodniczącego do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez wykazanie interesu prawnego uprawniającego do jej wniesienia, a odrzucenie skargi na skutek nieuzupełnienia powyższego braku stanowi naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 przywołanej ustawy.
W rozpoznawanej sprawie skargę do sądu I instancji wniosła Spółka Akcyjna [...]. Strona skarżąca została więc określona stosownie do wymagań art. 46 § 1 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazując na interes prawny w kwestionowaniu skargą decyzji skierowanej do wspólników spółki cywilnej, już nie istniejącej, strona skarżąca podała, że powstała w wyniku przekształcenia adresata decyzji.
Wezwanie Sądu do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy aktem notarialnym z dnia 19 marca 2001 r., stanowiącym podstawę do wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym, a dokonanym w tym rejestrze wpisem, zmierzające do wykazania następstwa prawnego było w swej istocie wezwaniem do wykazania interesu prawnego skarżącej. Tymczasem kwestia legitymacji procesowej nie może być oceniana w postępowaniu wstępnym odnoszącym się do wymogów formalnych skargi.
Ewentualny brak legitymacji procesowej stanowi podstawę do oddalenia skargi, a nie do jej odrzucenia z przyczyn określonych w art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Naruszenie przywołanego przepisu i art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, iż w sytuacji gdy sąd kasacyjny stwierdzi naruszenie przepisów postępowania rozważanie zarzutów naruszenia prawa materialnego staje się bezprzedmiotowe.
Na marginesie należy jedynie podnieść, że zarzuty te (dotyczące art. 17 i art. 38 pkt 1 lit. f/ ustawy o Krajowym Rejestrze Sadowym, który jak słusznie zauważono wszedł w życie dopiero 1 kwietnia 2001 r.) oprócz funkcji wspomagającej argumentację pierwszego z postawionych zarzutów, zmierzają do wykazania legitymacji procesowej skarżącej, a tą kwestię rozstrzygnie wojewódzki sąd administracyjny na rozprawie.
Uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku nastąpiło na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.