Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 29 czerwca 2004 r. sygn. akt III SA/Lu 211/04, po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] - Spółka jawna [...] w Tomaszowie Lubelskim na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z 24 lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia powstania długu celnego - uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją Naczelnika Urzędu Celnego z 10 grudnia 2003 r. nr [...], zasądził od organu na rzecz skarżącej Spółki kwotę złotych 8.507,15 tytułem zwrotu kosztów postępowania, a także orzekł, że zaskarżona decyzja nie może zostać wykonana.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że nie budzi wątpliwości fakt objęcia procedurą tranzytu towaru w postaci sprzętu radiowego oraz artykułów elektrycznych, należącego do [...] w Tomaszowie Lubelskim, który samochodem ciężarowym wraz z odpowiednimi dokumentami został dostarczony do urzędu celnego przeznaczenia w Medyce - punkcie wywozu z polskiego obszaru celnego.
Po wielogodzinnym oczekiwaniu na punkcie granicznym w dniu 30 stycznia 2003 r. pojazd, w którym powinien znajdować się ładunek, opuścił przejście bez żadnych przeszkód ze strony organów celnych i Straży Granicznej. Z tego zdarzenia nie można wywodzić, że kierowca, który wcześniej przekazał stosowne dokumenty, a później bez sprzeciwu służb urzędujących na przejściu granicznym opuścił teren, doprowadził do usunięcia towaru spod dozoru celnego.
Rzeczą organów celnych jest dopilnowanie, aby strona poddana procedurze celnej miała świadomość, iż procedura tranzytu nie została zakończona, a towar nie został zwolniony. W tym zakresie organy celne dysponują całą gamą środków uniemożliwiających samowolne wydalenie się spod kontroli, łącznie ze środkami przymusu. W tej sytuacji zezwolenie kierowcy na opuszczenie przejścia granicznego po zapoznaniu się z dokumentami dawało podstawę do przypuszczenia, że kontrola celna w ramach tranzytu została zakończona.
Zgodnie z § 14a rozporządzenia Ministra Finansów z 29 10 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przy zniszczeniu, zrzeczeniu się na rzecz Skarbu Państwa oraz powrotnym wywozie (Dz.U. nr 92, poz. 1053 ze zm.), jeżeli towarom niekrajowym objętym procedurą tranzytu, która została zakończona w urzędzie celnym granicznym, nie zostało nadane inne przeznaczenie celne, § 13 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z § 13 ust. 3 cyt. rozporządzenia - organ celny wyraża zgodę na powrotny wywóz towarów w formie ustnej. Nadanie towarom przeznaczenia powrotnego wywozu należy odnotować we właściwej ewidencji prowadzonej przez organ celny.
W tej sytuacji Sąd nie podzielił dokonanej przez organy celne oceny stanu faktycznego w zakresie, w jakim wywodziły one, że doszło do samowolnego usunięcia towaru spod dozoru celnego, bez dokonania kontroli celnej, zważywszy na problemy z ustaleniem, kto wydał kierowcy zgodę na odjazd z miejsca kontroli. Organy celne nie przedstawiły również dowodów na okoliczność, iż nie doszło do wyprowadzenia towaru na terytorium Ukrainy, mimo że miały możliwość jak i obowiązek dokonania stosownych ustaleń.
Zwrócił uwagę, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby doszło do wyładowania i usunięcia towaru na przejściu granicznym, ani nawet, że doszło do naruszenia zabezpieczeń celnych nałożonych na przyczepę. Przyjęcie istnienia długu celnego w przywozie stanowi zatem ze strony organów celnych przejaw niedopuszczalnego procedowania przy braku należytego ustalenia stanu faktycznego.
Podsumowując Sąd stwierdził, że organy obu instancji nie ustaliły przesłanek warunkujących możliwość uznania, ze doszło do usunięcia towaru spod dozoru celnego, a mimo to określiły dług celny. Nie podjęły przy tym próby przeprowadzenia dowodu z przesłuchania kierowcy pojazdu. Ustalenia organów mają charakter dowolny, sprzeczny z przepisami art. 121 § 1 i 122 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego, natomiast niejasny stan faktyczny nie może być podstawą wydania decyzji administracyjnych.
Jako podstawę prawną wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał przepisy art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z 30 08 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 187 § 1 i art. 122 Ordynacji podatkowej, a także przepisy art. 152 i art. 200 cyt. ustawy z 30 08 2002 r.
Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej działając przez pełnomocnika będącego radcą prawnym wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz.1270), wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania; nadto, o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności:
- - art. 98 oraz art. 101 § 2 ustawy z 9 01 1997 r. – Kodeks celny (t.j. Dz.U. z 2001 r.. nr 75, poz. 802 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że strona spełniła wymogi wynikające z tych przepisów przedstawiając "...pojazd objęty procedurą tranzytu wraz z wymaganymi dokumentami... organom celnym w urzędzie celnym przeznaczenia - punkcie wywozu z polskiego obszaru celnego", w sytuacji, gdy uniemożliwiono przeprowadzenie rewizji towarów będących w tym pojeździe, a następnie pojazd samowolnie opuścił teren tego urzędu bez zgody funkcjonariuszy celnych,
- - art. 211 i 212 w zw. z art. 3 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 35 § 1 pkt 1 i 3 ustawy z 9 01 1997 r. - Kodeks celny poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy strona nie wykonała ciążących na niej obowiązków wynikających ze stosowania procedury celnej oraz usunęła spod dozoru celnego towar podlegający należnościom celnym,
- - niewłaściwe zastosowanie art. 121 § 1 i art. 122 ustawy z 29 08 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.) poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego, z pominięciem części dowodów, w tym w szczególności protokołu ważenia pojazdu oraz wyjaśnień składanych przez funkcjonariuszy celnych, a także pisma Państwowej Służby Celnej Ukrainy z 5 marca 2003 r. informującego, iż przedmiotowy towar nie został wprowadzony na terytorium tego państwa, a w efekcie poprzez sformułowanie wobec organów zarzutu niewyjaśnienia stanu faktycznego.
Z "ostrożności procesowej" skarżący podniósł również zarzut naruszenia art. 200 i 205 § 2 i 3 ustawy z 30 08 2002 r. - p.s.a. oraz § 2 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 09 2002 r. - w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.) poprzez błędną ich wykładnię i zasądzenie na rzecz skarżącego bez uzasadnienia kosztów postępowania.
Podniósł, że z uzasadnienia zaskarżonego kasacją wyroku nie wynika, aby rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy radcy prawnego pozwalały na podwyższenie opłaty.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] w Tomaszowie Lubelskim wniosła o jej oddalenie, wobec braku usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 183 ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. nr 153, poz. 1270], zwanej dalej ustawą procesową, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to jego związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku, a nie - postępowania administracyjnego i wydanych w nim orzeczeń. Przy skorzystaniu w skardze kasacyjnej z podstawy określonej w art. 174 pkt 1 ustawy procesowej zakres oceny Sądu jest ograniczony do badania, czy wskazane przepisy prawa materialnego zostały naruszone przez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie i na czym to naruszenie polegało. Sąd nie może więc samodzielnie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować.
Nie wystarcza też samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 ustawy procesowej), jeżeli skarżący nie wykazał, że następstwa tego naruszenia były tego rodzaju lub rozmiarów, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego w kasacji orzeczenia.
Te wysokie wymagania stawiane skardze kasacyjnej korespondują z ustanowieniem przymusu adwokacko - radcowskiego do sporządzenia takiej skargi (art. 175 § 1-3 ustawy procesowej). Przymus ten ma na celu zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego. Od adwokata czy radcy prawnego można bowiem oczekiwać (i egzekwować) podstawowej znajomości przepisów procedury obowiązującej w postępowaniu sądowym.
Skarga kasacyjna wniesiona w tej sprawie przez pełnomocnika organu celnego nie odpowiada wyżej sformułowanym wymogom skargi kasacyjnej, co do powołania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. W skardze zarzucono bowiem naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, ale naruszenia dokonanego przez organy celne, w konsekwencji wydanych przez nie orzeczeń. W podobny - wadliwy - sposób skarżący organ określił procesową podstawę skargi kasacyjnej. Powołując się na naruszenie przepisów postępowania wskazał na przepisy art. 121 § l i art. 122 ustawy z 29 08 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.), a więc na zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów celnych oraz prawdy obiektywnej, to jest ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym.
Niewłaściwe, odniesione w istocie do postępowania organów celnych, w tym samego skarżącego, określenie procesowej podstawy kasacji powoduje, że w tym zakresie kasacja nie jest skuteczna.
Spór w rozpatrywanej sprawie toczy się odnośnie ustalenia, czy strona spełniła wymogi wynikające ze stosowanej procedury celnej (tranzytu), zatem czy procedurę tę w konkretnym stanie faktycznym można było uznać za zamkniętą. Tak tę sprawę postrzega również skarżący. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej polemizuje z ustaleniami Sądu I instancji oraz przeciwstawia temu Sądowi własne przekonanie, iż ten niezasadnie uznał materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego za niewystarczający, ustalenia organów za dowolne, a wnioski za przedwczesne. Tego rodzaju spór jest zatem sporem o fakty.
Sąd kasacyjny nie bada trafności ustaleń faktycznych poczynionych przez organ celny, a uznanych przez Sąd I instancji za niewystarczające i wymagające uzupełnienia, niemniej trudno nie zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, iż zgromadzony przez organy celne materiał dowodowy jest niepełny, treść dokumentów organów polskich i ukraińskich niewystarczająco rozważona i w wielu punktach rozbieżna, a wnioski co do zakończenia stosowanej procedury tranzytu - dowolne.
Dlatego też zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego nie jest zasadny.
Za chybiony należy również uznać podniesiony z "ostrożności procesowej" zarzut naruszenia przepisów art. 200 i 205 § 2 i 3 ustawy procesowej oraz § 2 i § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 25 09 2002 r. - w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1349 ze zm.) poprzez błędną ich wykładnię i zasądzenie na rzecz skarżącego bez uzasadnienia kosztów postępowania.
Kwota zasądzona tytułem zwrotu kosztów postępowania przez Sąd I instancji odpowiadała wnioskowanej przez radcę prawnego, pełnomocnika skarżącej Spółki, i była uzasadniona "rodzajem i zawiłością sprawy i związanym z tym nakładem pracy pełnomocnika". (zestawienie kosztów k. 23 akt sygn. III SA/Lu 211/04)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 09 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych... ustala w sposób jednoznaczny wysokość należnych opłat.
Przewidziana w tym rozporządzeniu możliwość podwyższenia wysokości opłaty stanowiącej podstawę zasądzenia kosztów zastępstwa prawnego, również nie ma charakteru dowolnego, ale wymaga uzasadnienia w perspektywie wskazanych w § 2 ust. 2 tegoż rozporządzenia przesłanek. Ocena, jakiej w tym zakresie dokonuje organ orzekający, w sytuacji, kiedy pełnomocnictwa do występowania w sprawie udziela strona, która radcę prawnego zatrudnia na podstawie umowy o pracę (k. 11 akt j.w.), podlega weryfikacji i może być kwestionowana. W każdym przypadku sąd zobowiązany jest do uzasadnienia swojego stanowiska i ustosunkowania się do dowodów przedstawionych przez strony. Stąd też zgłaszany przez takiego radcę prawnego wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz reprezentowanej przez niego strony nie może mieć charakteru wiążącego dla sądu, co do wysokości żądanej w nim należności. Aby nie spotkać się z zarzutem dowolności, Sąd ma prawo i obowiązek kontrolować taki wniosek, ocenić rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz niezbędny nakład pracy radcy prawnego, szczególnie, gdy jest on jednocześnie wynagradzany za ogół czynności pracowniczych świadczonych na rzecz swojego pracodawcy, a także ustalić wynagrodzenie w granicach od jednej stawki minimalnej do jej sześciokrotnej wysokości (§ 2 ust. 2 rozporządzenia).
Nie może natomiast przyznać wynagrodzenia bez stosownego wniosku (art. 209 ustawy procesowej), ani w wysokości przekraczającej zgłoszone w nim żądanie. Tego rodzaju umiar ocenny oznacza wystrzeganie się podejścia przesadnie formalistycznego czy mechanicznego, w tym trzymanie się stawek minimalnych. Te zastrzeżone zostały tylko jako dolna granica wynagrodzenia, którego sąd nie jest władny obniżyć (może to uczynić sam radca - § 3 ust. 2 rozporządzenia).
Nie można przyjąć, iż wniosek o przyznanie wynagrodzenia w granicach trzykrotnej wysokości stawki minimalnej, uzasadniony na rozprawie przed Sądem I instancji istnieniem ustawowych przesłanek podwyższenia, w sytuacji, gdy druga strona przed wydaniem wyroku nie przedstawiła w tym zakresie żadnych zarzutów, jest wygórowany, mając zwłaszcza na uwadze, iż siedziba Spółki nie jest tożsama z siedzibą Sądu. W konsekwencji brak jest podstaw do przyjęcia zaistnienia naruszenia prawa materialnego uzasadniającego wydanie w tym zakresie orzeczenia reformatoryjnego.
Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną.
W związku z tym na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.