Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 14 września 2004 r. sygn. akt I SA/Bd 340/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę J. Z. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy w sprawie o sygn. akt SA/Bd 1873/03 na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia 16 kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 28 października 2003 r. oddalił skargę J. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia 16 kwietnia 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Toruniu z dnia 16 września 2002 r. uznającą zgłoszenie celne za nieprawidłowe.
Strona skarżąca pismem z dnia 17 maja 2004 r. wniosła o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia. Skarżący w uzasadnieniu wniosku podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji, mająca charakter decyzji deklaratoryjnej, potwierdziła powstanie z dniem 3 listopada 2000 r. określonego stanu prawnego i kwota niedopłaty została zarejestrowana na zasadzie art. 229 ustawy – Kodeks celny. Do chwili obecnej organ nie powiadomił skarżącego o zarejestrowaniu kwoty wynikającej z długu celnego, co stanowi naruszenie art. 230 Kodeksu celnego. Zdaniem skarżącego nie ponosi on odpowiedzialności za powstały dług celny, a Sąd prowadząc postępowanie nie stwierdził i nie usunął naruszenia prawa w zakresie ujawnionej okoliczności, co jest przesłanką uzasadniającą wznowienie postępowania.
Odrzucając skargę J. Z. postanowieniem z dnia 14 września 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zaistniała merytoryczna przesłanka do wznowienia postępowania sądowego na podstawie art. 273 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z czym brak było podstaw do wznowienia postępowania.
Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze o wznowienie postępowania Sąd stwierdził, że powiadomienie o zarejestrowaniu kwoty należności nie wpływa na uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, jak i na wysokość długu celnego. Jest to bowiem czynność materialno-techniczna. Kwestia prawidłowego poinformowania dłużnika o zarejestrowaniu długu celnego może mieć znaczenie dla egzekwowania należności celnych, natomiast nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie określenia wysokości należności celnych. Przyczyna restytucyjna charakterystyczna dla instytucji wznowienia postępowania polega bowiem na tym, że opiera się na okolicznościach, które pozostają w związku przyczynowym z treścią rozstrzygnięcia sprawy (art. 273 § 2). Nie mogą być więc brane pod uwagę przyczyny, które nie wchodziły w zakres okoliczności, a które składały się na podstawę stanu rzeczy istniejącego w chwili orzekania przez Sąd. Za istotny fakt Sąd przyjął, że w momencie doręczenia decyzji organów celnych o uznaniu zgłoszenia celnego za nieprawidłowe, skarżący został poinformowany o wysokości długu celnego.
W skardze kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 14 września 2004 r. skarżący J. Z. zaskarżył postanowienie w całości i wniósł o uchylenie go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
W skardze kasacyjnej skarżący wskazał na art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów art. 273 § 2 tej ustawy oraz przepisów art. 2 Konstytucji na skutek nieuznania przez Sąd, że wniesienie w dniu 17 maja 2004 r. skargi o wznowienie, po wykryciu przez skarżącego w dniu 31 marca 2004 r. wady decyzji określającej, nastąpiło w terminie wskazanym przez przepis 277 p.p.s.a. oraz nieuznania, że brak zawiadomienia strony w decyzji określającej o zarejestrowaniu kwoty długu celnego jest przyczyną restytucyjną, gdyż pozostaje w związku z identyfikacją stosunku prawnego i obowiązków strony z decyzji oraz związania decyzją organu.
W motywach skargi kasacyjnej skarżący podkreślił, że nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o ile są istotne dla sprawy. Skarżący stwierdził, że w zaskarżonym postanowieniu Sąd błędnie przyjął, że ta przesłanka nie została spełniona na gruncie art. 273 § 2 p.p.s.a. w odniesieniu do wskazanych okoliczności, tzn. ujawnienia przez stronę, że decyzja określająca nie zawiera zawiadomienia o retrospektywnym zarejestrowaniu kwoty niedopłaty długu celnego, w związku z czym strona nie ponosi odpowiedzialności za tę część długu, jako że nie została poinformowana o jego zarejestrowaniu.
Skarżący zarzucił, że Sąd błędnie przyjął, w oparciu o art. 230 Kodeksu celnego, że brak zawiadomienia o zarejestrowaniu długu celnego z decyzji określającej pozostawał bez wpływu na wysokość długu celnego, a tym samym, że brak zawiadomienia o retrospektywnym zarejestrowaniu długu celnego nie uchybia identyfikacji stosunku prawnego i obowiązków strony. Brak zawiadomienia strony o zarejestrowaniu długu celnego tworzy na gruncie art. 230 Kodeksu celnego sytuację, w której dłużnik nie może ponosić odpowiedzialności za dług celny, gdyż brak zawiadomienia o zarejestrowaniu nie nakładał na stronę obowiązku.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wniósł o oddalenie tej skargi wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna została wniesiona w trybie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), dalej zwanej p.p.s.a.
Zauważyć należy, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym, który przysługuje stronie do Naczelnego Sądu Administracyjnego i skarga ta powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych, przez co należy rozumieć wskazanie tych przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę – uległy naruszeniu.
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skarga kasacyjna od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego może być oparta na następujących podstawach:
- - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe jego zastosowanie (pkt 1);
- - naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).
Do wymagań, jakim powinna odpowiadać skarga kasacyjna, należy zaliczyć wskazanie zaskarżonego orzeczenia ze sprecyzowaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia bądź zmiany (art. 176 p.p.s.a.).
Konieczność dokładnego sprecyzowania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia wiąże się z uregulowaniem prawnym zawartym w art. 183 § 1 p.p.s.a., z którego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a strony mogą przytaczać tylko nowe uzasadnienie zgłoszonych wcześniej podstaw. Kasacja powinna więc zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych, przez co należy rozumieć wskazanie tych przepisów, które, zdaniem wnoszącego kasację, zostały naruszone. Z urzędu Sąd bierze pod rozwagę nieważność postępowania.
Przechodząc do rozpoznania tego zarzutu skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że wznowienie postępowania polega na ponownym rozpoznaniu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, jeśli zostaną spełnione przesłanki przewidziane w ustawie. Postępowanie o wznowienie jest postępowaniem wyjątkowym, zatem przy stosowaniu przepisów o wznowieniu należy stosować wykładnię ścisłą, odrzucając wykładnię rozszerzającą. Wniesienie skargi o wznowienie postępowania ograniczone jest terminem, a nadto skarżący winien wykazać przesłanki dopuszczalności wznowienia.
Słusznie zauważył Sąd orzekający, że instytucja wznowienia postępowania opiera się na przysługującej poza tokiem instancji skardze o presumpcję wadliwego procesu i zastąpienie zapadłego orzeczenia – orzeczeniem nowym. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu orzeczeniu powoduje, że wznowienie postępowania sądowego może nastąpić wyłącznie z powodów ściśle określonych w ustawie. Uwzględniają one konieczność wznowienia na nowo procesu dotkniętego brakami formalnymi, bez względu na ich wpływ na rozstrzygnięcie, właściwe przyczyny restytucyjne oraz fakt wydania orzeczenia na podstawie aktu normatywnego, uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą.
Strona skarżąca jako podstawę wznowienia powołuje przepis art. 273 § 2 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
Stwierdzić więc należy, że podstawą wznowienia przewidzianego w powołanym wyżej przepisie jest późniejsze – po uprawomocnieniu się orzeczenia, wykrycie takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Użyty w omawianym przepisie zwrot "wykrycie" odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nie ujawnionych i podówczas nie ujawnionych, bo nieznanych stronom. Nie odnosi się ono zatem do okoliczności i dowodów jawnych z materiału z poprzedniego postępowania, a tylko nie dostrzeżonych przez stronę. Inaczej bowiem skarga o wznowienie służyłaby korygowaniu błędów popełnionych przez stronę przy prowadzeniu poprzedniej sprawy, co jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 5 maja 1967 r. I PZ 20/67 – nie należy do jej funkcji. Jednak już z uzasadnienia skargi skierowanej do WSA wynika, że podnoszona podstawa prawna wznowienia nie ma miejsca.
Skarżąca wywodzi, że podstawę wznowienia określoną w art. 273 § 2 p.p.s.a. stanowi w istocie naruszenie art. 230 § 1 ustawy – Kodeks celny. Sąd stwierdza, że przedmiotem sprawy SA/Bd 1873/03 było uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe i określenie kwoty długu celnego. O wysokości określonego przez organy celne długu celnego skarżąca została powiadomiona przez fakt doręczenia decyzji organów celnych obu instancji.
Nie można więc mówić o późniejszym wykryciu takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, bowiem skarga kasacyjna ich nie wskazuje, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, a więc takich, które mogłyby wyczerpać przesłanki ustawowe wznowienia postępowania. Gdyby rzeczywiście strona nie została powiadomiona o wysokości długu celnego przez fakt doręczenia decyzji, wówczas zupełnie inna byłaby sytuacja prawna, lecz w dalszym ciągu nie wyczerpująca treści art. 273 § 2 p.p.s.a.
W związku z powyższym stwierdzić należy, że wobec tak sprecyzowanej przesłanki, na podstawie której miałoby nastąpić, zdaniem skarżącego, wznowienie postępowania, to zasadnie WSA uznał, że nie jest to w istocie przesłanką wznowienia w rozumieniu cyt. przepisu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego uzasadnienia skargi wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga nie oparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu (por. postanowienie SN z dnia 28.10.1999 r. sygn. II UKN 174/99; z dnia 29.01.1968 r. I CZ 122/67, OSNCP 1968 nr 8-9 poz. 154, w uzasadnieniu uchwały SN z dnia 28.10.1981 r. I CO 5/81, OSNCP 1982 nr 5-6, poz. 77 oraz w uzasadnieniu postanowienia SN z dnia 30.05.1996 r. I CRN 101/95, OSNC 1996 nr 10, poz. 138).
Z podanych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. – orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej jako nie mającej usprawiedliwionych podstaw.