Uzasadnienie
Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 24 października 2002 r. sygn. akt [...] oddalona została skarga P. M. i P. M. wspólników s. c. " [...]" na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 25 października 2000 r. [...]w przedmiocie opłaty manipulacyjnej dodatkowej.
W uzasadnieniu wyroku NSA OZ w Szczecinie, przyjmując ustalenia faktyczne organów celnych za prawidłowe, stwierdził, że w dniu 12 listopada 1999 r. wprowadzono na polski obszar celny na podstawie noty tranzytowej T2 Nr [...] płyty główne do komputerów, a przewoźnikiem była firma "[...]" s. c. P. M. i P. M.. Rewizja samochodu, którym przywieziono wyżej wymienione części komputerowe, wykazała nadwyżkę 350 sztuk płyt głównych w stosunku do towaru przedstawionego za notą tranzytową T2 zarejestrowaną w Urzędzie Celnym pod pozycją [...] i ujętego w dokumentach celnych.
Decyzją z dnia 17 sierpnia 2000 r. NR [...] Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie, w powołaniu na art. 276 § 2 Kodeksu celnego, wymierzył Piotrowi Musielakowi i Piotrowi Matysiakowi opłatę manipulacyjna dodatkową w kwocie 145 476,86 zł z tytułu ujawnionej nadwyżki płyt głównych do komputerów.
Po rozpatrzeniu odwołania P. M. i P. M., Prezes Głównego Urzędu Ceł, wymienioną na wstępie decyzją z dnia 25 października 2000 r. utrzymał w mocy decyzję I instancji uznając, że wymienieni są zobowiązani do uiszczenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej, gdyż są podmiotem wprowadzającym towar na polski obszar celny w ramach wspólnej procedury tranzytowej z Niemiec do Polski i zobowiązanym do przedstawienia tego towaru organowi celnemu (art. 36 § 1 Kod. cel.). Chodzi bowiem o osobę, która dokonała fizycznego wprowadzenia towaru i w odniesieniu do procedury tranzytu osobę tę stanowi przewoźnik. Prezes GUC wskazał, że procedura tranzytu opiera się na zasadzie szczególnego zaufania do przewoźnika, od którego można wymagać szczególnej staranności w wykonywaniu obowiązków celnych. W szczególności, przewoźnik mógł, po przedstawieniu towaru a przed nadaniem przeznaczenia celnego, wnosić o przeprowadzenie weryfikacji ilości towaru - stosownie do art. 40 § 1 Kod. cel. -jednak tego nie uczynił. Prezes GUC podkreślił, że opłatę manipulacyjną dodatkową, przewidzianą w art. 276 § 2 Kod. cel. pobiera się obligatoryjnie, niezależnie od winy wprowadzającego towar na polski obszar celny.
W skardze wniesionej do NSA OZ w Szczecinie P. M. i P. M. wnosząc o uchylenie decyzji zarzucili, niewyjaśnienie stanu faktycznego w tym także tego, kto był podmiotem wprowadzającym towar na polski obszar celny i wskazali, iż brak było możliwości sprawdzenia ilości towaru bo znajdował się w kartonach zaplombowanych pieczęciami celnymi.
Cytowanym na wstępie wyrokiem, NSA OZ w Szczecinie oddalając skargę wskazał, że Kodeks celny w art. 276 § 2 nie przewiduje możliwości wyboru osoby odpowiedzialnej za ujawnioną różnicę dotyczącą ilości towaru. Opłatę manipulacyjną dodatkową pobiera się stosownie do art. 39 i art. 36 § 1 pkt 1 Kod. cel. od osoby, która przedstawiła towar organowi celnemu w sytuacji, gdy tak jak w niniejszej sprawie, przejęcie odpowiedzialności za towar, po jego przedstawieniu, nie miało miejsca. Skarżąca firma przewozowa była podmiotem, który faktycznie wprowadził towar (przywiózł) na polski obszar celny a podniesione w skardze okoliczności dotyczące przyczynienia się spedytora do zaistniałej sytuacji są bez prawnego znaczenia.
Od powyższego wyroku P. M. i P. M. wnieśli w trybie art. 102 § 1 ustawy z dn. 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie art. 21, art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA (Dz. U. z 1995 r., Nr 74, poz. 368 z zm.) w związku z art. 328 § 2 K.p.c. i art. 59 ustawy o NSA oraz naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA w zw. z art. 200 § 1 i art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej (dalej, o. p.).
Naruszone, według skargi, zostały także przepisy prawa materialnego, to jest art. 276 § 2, art. 39, art. 2 § 2 Kodeksu celnego oraz art. 11 ust. 1 lit. c, art. 2 lit. d załącznika nr 1 do Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej sporządzonej w Interlaken dnia 20 maja 1987 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 46, poz. 290) w związku z art. 247 § 1 pkt 5 o. p. oraz art. 51 ustawy o NSA.
Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Uzasadniając zarzuty procesowe skarżący podnieśli, że brak jest oparcia dla stanowiska Sądu w aktach sprawy, uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest jasne i zrozumiałe, Sąd nie ustosunkował się do wszystkich zarzutów skargi, nie uwzględnił, że Prezes GUC nie wyznaczył stronie trzydniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego a to ostatnie naruszenie ocenić należy jako mające wpływ na wynik sprawy.
Naruszenie prawa materialnego skarżący upatrują w tym, że w sprawie zastosowano art. 276 § 2 i art. 39 Kod. cel. a nie wzięto pod uwagę postanowień Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej sporządzonej w Interlaken (Dz. U. z 1998 r. Nr 46, poz. 290), mającej pierwszeństwo przed prawem krajowym i w odniesieniu do towarów będących przedmiotem wspólnej procedury tranzytowej inaczej regulującej kwestie dotyczące odpowiedzialności za uiszczanie ceł i innych opłat, która spoczywa na tzw. "głównym zobowiązanym", będącym innym, wskazanym w skardze kasacyjnej, podmiotem.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że uzasadnienie wyroku NSA wyraźnie wykazuje różnice między regulacją dotyczącą opłaty manipulacyjnej zawartą w Kodeksie celnym a poprzednio obowiązującym prawie celnym, którego dotyczył powołany przez stronę wyrok Sądu Najwyższego. Uzasadnienie to jest wystarczające i nie było potrzeby szerszego odnoszenia się do zarzutów strony. Skarżący nie podnosili w postępowaniu sądowym zarzutu naruszenia art. 200 Ordynacji podatkowej.
W sprawie była stosowana wspólna procedura tranzytowa, jednak przepisy Konwencji z Interlaken nie dotyczą opłaty manipulacyjnej dodatkowej, bowiem opłata ta jest swoista dla prawa krajowego, stwierdzenie nadwyżki towaru może nastąpić podczas każdego przewozu, niezależnie od stosowanej procedury i wówczas zobowiązanego do uiszczenia opłaty ustala się na podstawie art. 39 Kodeksu celnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna wniesiona została w trybie art. 102 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271, ze zm.) i z zachowaniem przewidzianego w tym przepisie terminu, a ponadto spełnia wymagania formalne z art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p. s. a.
Stosownie do art. 183 p. s. a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której w niniejszej sprawie nie stwierdza się.
Odnosząc się do podstawy skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że nie wystarczy przytoczenie naruszonych przepisów lecz niezbędne jest także uzasadnienie tych podstaw, poprzez wskazanie na czym naruszenie polegało i czy mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 i art. 176 p. s. a.). Wymagania te spełnia skarga, gdy chodzi o podstawę z art. 174 pkt 2 p. s. a., jedynie w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA w związku z art. 200 § 1 i art. 123 § 1 o. p. Nie wypełnienie wymogu wyznaczenia stronie w postępowaniu odwoławczym terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego (art. 200 § 1 o. p. i art. 123 § 1 o. p.) stanowiące niewątpliwie także o naruszeniu ogólnej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, nie może być uznane za pozostające bez wpływu na wynik sprawy i powinno być wzięte pod uwagę przez Sąd przy wydaniu kwestionowanego skargą kasacyjną wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w tym zakresie skargę kasacyjną należy uznać za zasadną.
Gdy chodzi o pozostałe procesowe podstawy skargi kasacyjnej - dotyczące art. 328 § k. p. c. w związku z art. 59 ustawy o NSA, sformułowane jako: "brak oparcia dla stanowiska Sądu w danych utrwalonych w aktach sprawy" oraz to, że wyrok "nie jest jasny i zrozumiały" - to wobec braku skonkretyzowania zarzutów i braku wskazania czy i dlaczego ma to wpływ na wynik sprawy należy uznać je za nieuzasadnione.
Zasadne są natomiast zarzuty skargi w zakresie dotyczącym naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p. s. a.). Sporny towar (płyty główne do komputerów) przywożony był z zagranicy na podstawie noty tranzytowej T2, przy wykorzystaniu wspólnej procedury tranzytowej. Zasady realizacji tej procedury, związane z tym obowiązki i uprawnienia uregulowane zostały w Konwencji o wspólnej procedurze tranzytowej sporządzonej w Interlaken dnia 20 maja 1987 r. ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską i ogłoszonej w Dzienniku Ustaw (Dz. U. z 1998 r. Nr 46, poz. 290). Konwencja przewiduje, w szczególności, że obowiązki w zakresie uiszczania cła oraz innych opłat, jeżeli takie będą należne na skutek naruszeń przepisów lub nieprawidłowości mających miejsce w toku wspólnej procedury tranzytowej lub w związku z tą procedurą, spoczywają na głównym zobowiązanym, to jest osobie, która sama lub przez upoważnionego przedstawiciela, przez złożenie odpowiedniego zgłoszenia, wyraziła swoją wolę realizacji procedury tranzytowej (art. 11 ust. 1 lit. c w związku z art. 2 lit. d załącznika Nr 1 do Konwencji). Niewątpliwie opłata manipulacyjna dodatkowa stanowi "rodzaj opłaty należnej na skutek naruszenia przepisów", w rozumieniu postanowień Konwencji. Konwencja jako źródło powszechnie obowiązującego prawa i część krajowego porządku prawnego podlega w powyższym zakresie bezpośredniemu stosowaniu z mocy art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, przy czym jej postanowienia stanowią lex specialis w stosunku do unormowań w Kodeksie celnym zawartych (art. 2 § 2). Oznacza to, że oparcie zaskarżonego wyroku w kwestii dotyczącej podmiotu zobowiązanego do uiszczenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej, na unormowaniach kodeksowych w sytuacji bezwzględnego pierwszeństwa przepisów Konwencji, zawierającej postanowienia całkowicie odmienne, stanowi naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie.
Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisów procedury, to jest art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy o NSA w związku z art. 200 § 1 i art. 123 § 1 o. p., jak też z naruszeniem art. 276 § 2 w związku z art. 39 Kod. cel. - co uzasadniało wniesienie skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p. s. a. W konsekwencji należało na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 p. s. a. zaskarżony wyrok uchylić, zasądzić na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania zaś sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.