Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 02 kwietnia 2003 r. sygn. akt [...] uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 25 lipca 2001 r. Nr [...] w przedmiocie wymiaru cła.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że na podstawie zgłoszeń celnych z dni: 14 maja 1998 r., 12 października 1998 r., 1 kwietnia 1999 r. dokonanych przez P. C. - Firma "[...]" Handel według dokumentów SAD Nr [...] objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym używaną odzież, sprowadzoną z Niemiec przyjmując obniżoną stawkę celną 0 %, na podstawie deklaracji o unijnym, preferencyjnym pochodzeniu towaru, zamieszczonej na załączonych do zgłoszeń celnych fakturach. Niemieckie władze celne, w odpowiedzi na wystąpienie polskich władz celnych o weryfikację deklaracji o pochodzeniu towaru, pismami z dnia 14 stycznia 2000 r[...], z dnia 27 stycznia 2000 r., z dnia 23 czerwca 2000 r. Nr [...] poinformowały, że towar, którego dotyczą deklaracja na fakturach nie jest towarem pochodzącym z Unii Europejskiej w rozumieniu umowy między Unią Europejską a Polską.
Biorąc powyższe pod uwagę, Dyrektor Urzędu Celnego w Szczecinie decyzją z dnia 26 marca 2001 r. orzekł o uznaniu zgłoszeń celnych zawartych w SAD za nieprawidłowe i określił kwoty długu celnego według stawki celnej konwencyjnej w odniesieniu do SAD z 12 października 1998 r., bowiem importer przedstawił świadectwo pochodzenia C 1288057 wystawione przez Niemiecką Izbę Przemysłowo- Handlową, a w odniesieniu do pozostałych SAD według stawki celnej autonomicznej podwyższonej o 100%.
W wyniku odwołania P. C., Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 25 lipca 2001 r. Nr [...] uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej zastosowania stawki celnej i określenia kwoty długu celnego w odniesieniu do towarów objętych zgłoszeniami celnymi SAD [...] z dnia 1 kwietnia 1999 r. i SAD Nr [...] z dnia 14 maja 1998 r. i ustalił na nowo kwotę długu celnego według stawki autonomicznej 60%, zaś w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. i z 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej oraz art. 13 i 16 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego wprowadzają możliwość zastosowania obniżonych stawek celnych jedynie w przypadku kumulatywnego spełnienia poniższych warunków:
- pochodzenia towaru z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu Protokołu Nr 4
- udokumentowania pochodzenia towaru w sposób określony w Protokole Nr 4
- bezpośredniego przywozu towaru z kraju pochodzenia do Polski.
W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego niemieckie władze celne ustaliły, że towar opisany na fakturach załączonych do zgłoszeń celnych SAD, nie posiada preferencyjnego pochodzenia w rozumieniu Układu Europejskiego i dlatego deklaracja na fakturach nie mogła być uznana jako podstawa do zastosowania obniżonej stawki celnej. Prezes GUC stwierdził, że weryfikacja przeprowadzona zgodnie z art. 32 ust. 3 Protokołu Nr 4 U.E. jest jedyną przewidzianą prawem formą kontroli dowodów pochodzenia a jej wynik jest wiążący.
Uznając skargę P. C. za uzasadnioną i uchylając decyzję Prezesa GUC Sąd stwierdził, że z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 stanowiącego integralną część Układu Europejskiego ratyfikowanego przez Prezydenta RP w 1992 r. i ogłoszonego w Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38 wynika, że weryfikacji dowodów pochodzenia towaru dokonują władze celne kraju eksportu.
Sąd wskazał, że spory między importerem a władzami celnymi kraju importu odbywają się w oparciu o ustawodawstwo kraju importu. Zatem w przypadku uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe należało stosować przepisy Kodeksu celnego i Ordynacji podatkowej. Sąd stwierdził, że lakoniczne pismo zagranicznych władz celnych informujące o negatywnym wyniku weryfikacji nie jest wystarczające do cofnięcia importerowi przywileju w postaci obniżonej stawki celnej. Tak uzyskany wynik weryfikacji należy traktować jako jeden z dowodów w sprawie. Nadto, wskazał na możliwość wystąpienia do władz celnych kraju eksportera, na podstawie art.3 i 8 Protokołu Nr 6 U. E. o nadesłanie dokumentacji związanej z przeprowadzoną weryfikacją. Sąd podkreślił, że nie można zgodzić się z poglądem, iż niekorzystny dla importera wynik weryfikacji przekazany władzom celnym kraju importu nie wymaga uzasadnienia, skoro art. 32 ust. 6 protokołu Nr 4 U. E. uprawnia organy celne do odstąpienia od zastosowania tego wyniku, jeżeli "zaistnieją wyjątkowe okoliczności." W konkluzji Sąd uznał, że ustalenia organów celnych nastąpiły z naruszeniem przepisów regulujących postępowanie celne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie, wnosząc o jego uchylenie i oddalenie skargi bądź o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie a także o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucił naruszenie art. 22 ust.1 i ust. 2 pkt. 3 ustawy o NSA (Dz. U. Nr 74, poz 368 ze zm.) i art. 32 ust. 3 i 6 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z 1994r., Nr 11, poz. 38), zmienionego Porozumieniem między Rzecząpospolitą Polską a Wspólnotami Europejskimi podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz. U. Nr 104, poz 662) w zw. z art. 241 ust.1, art. 87 ust. 1, art. 89 ust. 1, i art. 91 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że powołane przepisy ratyfikowanej umowy międzynarodowej nie mają pierwszeństwa przed Kodeksem celnym i Ordynacją podatkową.Układ Europejski jako bezspornie dotyczący problematyki określonej w art. 89 Konstytucji RP winien być traktowany jak umowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie (art. 241 ust. 1 Konstytucji). Skarżąca wywodzi, że nie można odnosić postanowień Protokołu Nr 6 do postępowania weryfikacyjnego, gdyż Układ Europejski w kwestii dokumentowania pochodzenia towarów odsyła wyłącznie do Protokołu Nr 4. Jedyną możliwą formą sprawdzenia dowodów pochodzenia wynikającą z Układu Europejskiego jest zastosowanie unormowań określonych w art. 32 Protokołu Nr 4, gdyż w tym zakresie polskie władze celne nie dysponują żadnymi innymi uprawnieniami, by wystąpić z dodatkowymi żądaniami np. na podstawie Protokołu Nr 6. Jeśli chodzi o zastosowanie przepisów Ordynacji podatkowej to trudno mówić kolizji z przepisami Protokołu Nr 4, bowiem te ostatnie mają pierwszeństwo. Odnosząc się do wskazanej w wyroku Sądu konieczności stosowania w sporze między organem celnym a importerem prawa krajowego (art. 33 Protokołu Nr 4 U.E.) skarżąca wskazała, że spór ten powstaje dopiero po uzyskaniu negatywnych wyników postępowania weryfikacyjnego w zakresie dotyczącym dowodów pochodzenia.
Skarga kasacyjna zarzuca ponadto naruszenie procedury, to jest art. 80 kpa w zw. z art. 59 ustawy o NSA przez to, że w kwestionowanym wyroku, kładąc nacisk na naruszenie przez organy celne przepisów postępowania Sąd nie wskazał jakie przepisy proceduralne zostały naruszone.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną P. C. wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są uprawnione a zaskarżony wyrok pozostaje w całkowitej zgodności z przepisami prawa. Wskazanie w tym wyroku na lakoniczny charakter informacji weryfikacyjnej przekazanej przez organy celne kraju eksportu, odpowiada całkowicie zasadzie praworządności i znajdującej w niej oparcie zasadzie swobodnej oceny dowodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie stwierdzić należy, że skarga kasacyjna złożona w trybie art. 102 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju Sądów Administracyjnych i ustawę-Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) została wniesiona w przewidzianym w tym przepisie terminie, to jest w ciągu 30 dni od dnia doręczenia stronie postanowienia Sądu Najwyższego o umorzeniu postępowania, wobec nie rozpoznania przez ten Sąd do dnia 01 stycznia 2004 r. rewizji nadzwyczajnej od kwestionowanego skargą kasacyjną wyroku. Spełnione zostały także pozostałe wymogi formalne, określone w art. 174, 175 i 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej p.s.a., co stwarza podstawę do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 183 § 1 p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób taksatywny wymienione są w art. 183 § 2 p.s.a. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Trafne są zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że nie ulega wątpliwości,iż Układ Europejski, jest umową ratyfikowaną, ogłoszoną w Dzienniku Ustaw RP (Dz. U. z 1994 r. Nr 11, poz. 38). Odrębnej ratyfikacji i ogłoszeniu podlegał także Protokół Nr 4 w brzmieniu, znajdującym w niniejszej sprawie zastosowanie, nadanym Porozumieniem podpisanym w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r.(Dz. U. z 1997 r., Nr 104, poz. 662). Ponadto, ratyfikacja U.E. została poprzedzona zgodą wyrażoną w ustawie z dnia 4 lipca 1992 r. o ratyfikacji (Dz. U. Nr 60, poz. 302) a kategoria spraw, których Układ dotyczy, umieszcza go wśród umów, o których mowa w art. 241 ust.1 Konstytucji. Tego rodzaju umowy mają konstytucyjnie zagwarantowane pierwszeństwo na wypadek kolizji z ustawami. Zagadnienie zbiegu ustawodawstwa celnego krajowego z postanowieniami wiążących Polskę umów międzynarodowych w odniesieniu do okresu przedakcesyjnego, jest jednak, na gruncie niniejszej sprawy, pozbawione większego praktycznego znaczenia, jeśli zważyć na regulacje zawarte w obowiązującej w tym okresie ustawie z dn.
- 01 1997 r. – Kodeks celny. (Dz. U. z 2003r. Nr 75, poz 802, ze zm.).
Art. 2 § 2 Kodeksu celnego stanowi, iż obowiązki i uprawnienia przewidziane w prawie celnym a związane z wprowadzaniem towarów na polski obszar celny bądź ich wyprowadzaniem z tego obszaru, powstają z mocy prawa, jeżeli przepisy prawa, w tym umowy międzynarodowe, nie stanowią inaczej. Już z tego unormowania wynika, że w razie zbiegu unormowań kodeksowych z regulacjami zawartymi w innych aktach prawnych, w tym w umowach międzynarodowych pierwszeństwo mają te ostatnie a zatem to ustawodawca krajowy przesądził o takim sposobie usuwania ewentualnych rozbieżności.
W sprawie niniejszej importer zabiegał o zastosowanie obniżonej stawki celnej do sprowadzonego z zagranicy towaru. Zgodnie z postanowieniami art. 13 § 3 pkt 4 Kodeksu celnego oraz części A Postanowień Wstępnych Taryfy celnej, stawki celne obniżone określone są w umowach zawartych przez Polskę z niektórymi krajami lub grupami krajów i znajdują zastosowanie, do niektórych towarów pochodzących w szczególności z państw członkowskich Unii Europejskiej. Jedną z tych umów jest Układ Europejski. Obniżone stawki celne stosowane są na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania. W myśl postanowień art. 20 § 1 i 2 Kodeksu celnego warunki uzyskiwania pochodzenia jakie powinny spełniać towary aby korzystać z obniżonych stawek celnych oraz sposoby dokumentowania tego pochodzenia określane są według reguł preferencyjnego pochodzenia towarów, zawartych w umowach międzynarodowych. Oznacza to, że w odniesieniu do przywozu z zagranicy towarów "pochodzących", wnioskowanych do obniżonej stawki celnej, prawo krajowe stosuje się w ograniczonym zakresie, z wyłączeniem tej części postępowania, która dotyczy spełniania warunków uzyskiwania pochodzenia dla korzystania z omawianej preferencji celnej oraz sposobów dokumentowania tego pochodzenia. Regulacja prawna w omawianym, objętym umową międzynarodową zakresie, zawarta jest w Protokole Nr 4 U.E. dotyczącym definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej. Zgodnie z art. 16 Protokółu, pochodzenie towaru można dokumentować na dwa sposoby, bądź to przy pomocy świadectwa przewozowego EUR. 1 wystawianego na wniosek eksportera przez władze celne jego kraju, bądź, w zakresie ograniczonym do przypadków objętych art. 21 Protokółu, przy pomocy deklaracji złożonej przez eksportera na fakturze, specyfikacji wysyłkowej lub innym dokumencie handlowym, który opisuje produkty w sposób wystarczający do jego identyfikacji. Protokół Nr 4 określa szczegółowe wymagania związane z wystawianiem dowodów pochodzenia, i związane z tym procesowe uprawnienia władz celnych do żądania stosownych dowodów, ale dotyczą one władz celnych kraju eksportu (art. 17 ust. 3 i 5, art. 18 ust. 3, art. 21 ust. 3, art. 22). Niezależnie od tego, władze celne kraju eksportu są uprawnione w myśl postanowień art. 32 Protokołu, do dodatkowej, wyrywkowej weryfikacji dowodów pochodzenia, w ramach której mają prawo zażądać każdego dowodu, przeprowadzić każdą kontrolę i mogą to czynić zarówno z urzędu jak i na wniosek władz celnych kraju importu. Jeśli idzie o władze celne kraju importu to ich rola w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodów pochodzenia jest ograniczona i wynika także z postanowień art. 32 Protokołu Nr 4 U.E. W razie uzasadnionych wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu, władze celne kraju importu zwracają się o weryfikację, której dokonują władze celne kraju eksportu a następnie informują wnioskodawcę o wynikach weryfikacji. Wyniki te muszą być takie, żeby umożliwiły wyraźne ustalenie, czy dokumenty są autentyczne i czy sprawdzane produkty można uznać za pochodzące ze Wspólnoty lub z Polski lub z innego kraju wymienionego w art. 4 Protokołu i czy spełniają inne wymogi Protokołu (art. 32 ust 1, 3, 5). Z powyższych unormowań wynika, że w zakresie dotyczącym weryfikacji dowodu pochodzenia, organy celne kraju importu korzystają z wyników postępowania organów celnych kraju eksportu ("...będą informowane o wynikach weryfikacji...") i dokonują w tym zakresie jedynie oceny. Jeżeli służby celne kraju eksportera nie udzielą odpowiedzi w ciągu 10 miesięcy od dnia złożenia wniosku o sprawdzenie albo jeżeli odpowiedź nie zawiera wystarczającej informacji do ustalenia autentyczności weryfikowanych dokumentów lub rzeczywistego pochodzenia produktów to władze wnioskujące weryfikację odmawiają, jeżeli nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności, wszelkich preferencji (art. 32 ust. 6). Potwierdza to dodatkowo, że organy celne kraju importera nie są uprawnione do żądania od władz celnych kraju eksportu żadnych dodatkowych dokumentów ponad wynik weryfikacji, a jeżeli wynik ten nie wystarcza, to zasadniczo obowiązane są odmówić zastosowania preferencji.
Wbrew stanowisku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie zagadnienie weryfikacji dowodów pochodzenia jest unormowane w art. 32 Protokołu Nr 4 w sposób zupełny i postanowienia Protokołu Nr 6 U.E. nie znajdują w sprawie zastosowania. Także zawarte w art. 33 Protokołu Nr 4 odesłanie do prawa krajowego, jako podstawy rozstrzygania sporów między importerem a organem celnym, nie dotyczy dokumentowania weryfikacji dowodów pochodzenia dokonanej przez organ celny kraju eksportera. Zarzut naruszenia art. 80 kpa w zw. z art. 59 ustawy o NSA dotyczący oceny przez Sąd całokształtu materiału dowodowego nie wymaga odrębnego odniesienia skoro, jak wskazano wyżej stanowisko tego Sądu co do wymaganego zakresu postępowania dowodowego wynikało z błędnej wykładni przepisów prawa materialnego (protokołu Nr 4 U.E.) Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, że skarga kasacyjna znajduje oparcie w art. 174 pkt 1 p.s.a., gdyż zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem przepisu prawa materialnego, to jest art. 32 ust.3 i 6 Protokołu Nr 4 U.E., przez błędną jego wykładnię. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące Konstytucji, odnoszą się do przepisów nie podlegających bezpośredniemu zastosowaniu i dlatego nie wymagają odrębnego odniesienia ponad to, co powiedziano wyżej.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany był na mocy art. 185 § 1 i art. 203 pkt. 2 p.s.a. uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie.