Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2002 r. sygn. akt I SA/GD 31/00 Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku uchylił decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 20 listopada 1999 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Gdańsku z dnia 23 grudnia 1997 r. nr [...] w przedmiocie wymiaru cła z następującym uzasadnieniem.
Decyzją z dnia 20 listopada 1999 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Gdańsku z dnia 23.12.1997 r. uchylającą decyzje ostateczne zawarte w DOC nr [...] z dnia 25.09.1996 r. i wymierzającą cło Z. S. i T. Z. od samochodu marki Volkswagen Polo.
Z uzasadnienia ww. decyzji wynika, że Dyrektor Urzędu Celnego w Gdańsku dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym nadwozie do samochodu marki Volkswagen Polo z 1992 r. oraz podzespoły, takie jak: silnik wysokoprężny, skrzynia biegów, zawieszenie przednie i tylne oraz koła jezdne, w oparciu o dokonane indywidualnie zgłoszenia do odpraw celnych.
W wyniku weryfikacji akt dotyczących odprawy celnej ustalono, że dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym części stanowiły niezmontowany (rozmontowany) pojazd samochodowy marki Volkswagen Polo.
W tych okolicznościach Dyrektor Urzędu Celnego w Gdańsku decyzją z dnia 23.12.1997 r. nr [...] uchylił decyzje zawarte w ww. dokumentach DOC i dokonał wymiaru należności celnych od niezmontowanego (rozmontowanego) samochodu marki Volkswagen Polo, objętego kodem PCN 870331 909.
Rozpoznając odwołanie Prezes GUC podniósł, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie art. 145 §1 pkt 5 k.p.a., gdyż w wyniku kontroli dokumentów przedłożonych do dwóch odpraw celnych wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, lecz nie znane organowi, który te decyzje wydał.
Strony dokonując oddzielnego zgłoszenia do odprawy celnej nadwozia oraz silnika ze skrzynią biegów i pozostałych podzespołów przedłożyły dla każdej z tych odpraw komplet indywidualnych dokumentów.
W związku z powyższym, Dyrektor Urzędu Celnego w Gdańsku dopuścił przedmiotowy towar do obrotu na polskim obszarze celnym dwiema odrębnymi decyzjami.
Jednak w wyniku kontroli dokumentów stwierdzono, że dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym części samochodowe stanowiły niezmontowany (rozmontowany) pojazd samochodowy marki Volkswagen Polo, który po przeprowadzonych badaniach technicznych został dopuszczony do ruchu, co oznacza, że była to nowa okoliczność, która istniała już w chwili wydania decyzji, ale nie była znana organowi, który wydał decyzje. Powołano się na art. 23 ust. l ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (t.j. Dz.U. Nr 71, poz. 312 z 1994 r. ze zm.) i zasady klasyfikacji taryfowej określone w regule nr 2(a) Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, opublikowanej we wstępie do Taryfy celnej, która stanowi załącznik nr l do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 grudnia 1995 r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy (Dz.U. Nr 151, poz. 737 z 1995 r. ze zm.).
Powołana wyżej reguła nr 2(a) stanowi, iż "Wszelkie informacje o wyrobie zawarte w treści pozycji dotyczą wyrobu niekompletnego lub niegotowego, pod warunkiem, że posiada on zasadniczy charakter wyrobu kompletnego lub gotowego. Informacje te dotyczą także wyrobu kompletnego lub gotowego (oraz wyrobu uważanego za taki w myśl postanowień niniejszej reguły), znajdującego się w stanie nie zmontowanym lub rozmontowanym".
Organ orzekający podniósł, że wyroby niekompletne, jak również wyroby kompletne oraz wyroby znajdujące się w stanie nie zmontowanym lub zdemontowanym klasyfikuje się do pozycji obejmującej wyrób kompletny. Dołączone do odpraw celnych faktury, świadczą o zakupie zasadniczych części pojazdu samochodowego marki Volkswagen Polo od tego samego niemieckiego sprzedawcy w ciągu dwóch kolejnych dni. Ponadto importowane części, które posłużyły do zmontowania pojazdu samochodowego marki Volkswagen Polo zostały wwiezione do kraju tego samego dnia i przez to samo przejście graniczne oraz odprawione tego samego dnia, na tym samym posterunku celnym.
Stan towaru właściwy dla niezmontowanego (rozmontowanego) pojazdu samochodowego potwierdza również fakt zarejestrowania przez T. Z. samochodu marki Volkswagen Polo, o fabrycznym numerze nadwozia [...] z silnikiem nr [...] w Urzędzie Rejonowym w Kwidzynie na podstawie tych samych dokumentów, które przedłożone zostały do kolejnych odpraw dokonanych przez importerów.
Ponadto w aktach sprawy, wśród dokumentów przedłożonych przez stronę do rejestracji samochodu marki VW Polo o nr nadwozia [...] znajduje się, nadesłane przez Urząd Rejonowy w Kwidzynie, a podpisane przez T. Z., oświadczenie o sprowadzeniu z zagranicy samochodu marki VW Polo.
Reguła 2(a) nie wprowadza jako przesłanki klasyfikacji wyrobu w stanie niezmontowanym (rozmontowanym) tożsamości podmiotu dokonującego obrotu towarowego niezmontowanymi częściami tego wyrobu i dlatego nie ma znaczenia, ile osób sprowadza towar, który zgodnie z obowiązującą taryfą celną należy zaklasyfikować jako wyrób znajdujący się w stanie niezmontowanym.
W tych okolicznościach samochód marki Volkswagen Polo z 1992 r. przywieziony w stanie niezmontowanym (rozmontowanym) winien zostać - zgodnie z zasadami Nomenklatury Scalonej - zaklasyfikowany do poz. 8703 Taryfy celnej wg kodu PCN 870331 909.
W sytuacji, gdy strony dokonując zgłoszenia towaru nie wykazały jego stanu zgodnie ze stanem faktycznym, a tym samym nie wykonały swego podstawowego obowiązku, jakim jest właściwe zgłoszenie towaru, nieuzasadnionym jest zarzucanie organom celnym naruszenie art. 23 ust. l i art. 26 ust. l ustawy Prawo celne.
Odnosząc się do zarzutu braku podstaw do uznania Z. S. i T. Z. za podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą, organ orzekający podniósł, że w świetle art. 40 ust. 1 cyt. ustawy Prawo celne podmiotem (stroną) tego postępowania są skarżący - jako podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą.
Odnosząc się do zawartego w odwołaniu zarzutu sfałszowania świadectwa EUR.2 L 662501 organ orzekający podniósł, że weryfikacja przeprowadzana przez władze celne kraju eksportu jest jedyną przewidzianą przez Układ Europejski formą kontroli dowodów pochodzenia towaru i wynik jej jest rozstrzygający.
Weryfikacja przedmiotowego formularza, dokonana przez właściwe władze niemieckie, okazała się negatywna.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli T. Z. i Z. S., zarzucając naruszenie:
- art. 145 § l pkt 5 k.p.a.,
- Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej Handlu Zagranicznego, stanowiących załącznik nr 11 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.12.1995 r. (Dz.U. Nr 151, poz. 735 ze zm.),
- art. 535, 140 i 195 k.c.,
- art. 23 ust. l i art. 26 ust. l pkt. l ustawy z dnia 28.
- 1989 r. Prawo celne (t.j. Dz.U. Nr 71, poz. 312 ze zm.),
- § l ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.12.1995 r. (Dz.U. Nr 151, poz. 735 ze zm.), skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżący nie kwestionują ustaleń, iż T. Z. sprowadził do Polski nadwozie samochodu Volkswagen Polo, a Z.S..silnik wysokoprężny, skrzynię biegów, zawieszenie przednie i tyle, układ kierowniczy oraz cztery sztuki kół jezdnych oraz że do odprawy celnej, której dokonywał ten sam celnik, oboje przedłożyli niezbędne dokumenty. Tak więc wszystkie okoliczności faktyczne i dokumenty istniejące w dniu odprawy i wydania decyzji z dnia 25.09.1996 r. były znane organowi celnemu, a więc bezpodstawnie wznowiono postępowania na mocy art. 145 § l pkt 5 kpa.
Uzasadniając zarzut naruszenia Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej Handlu Zagranicznego oraz wskazanych przepisów kodeksu cywilnego i prawa celnego, skarżący podnieśli, że w chwili dokonywania odpraw celnych, zarówno nadwozie, jak i podzespoły samochodu Volkswagen Polo stanowiły własność dwu różnych osób fizycznych. W myśl reguły 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej Handlu Zagranicznego, nie można przyjąć, że każda z importowanych przez strony rzeczy stanowiła wyrób niekompletny lub niegotowy, do których stosuje się stawki celne jak przy wyrobie kompletnym. Ani bowiem nadwozie zakupione przez T. Z., ani podzespoły zakupione przez Z. S., nie miały zasadniczych cech wyrobu kompletnego lub gotowego. W chwili dokonywania odpraw celnych przedmiotowych rzeczy, organy celne nie badają (nie mają do tego żadnych podstaw) przeznaczenia odprawianych rzeczy. Do istoty prawa własności przy tym, a takimi prawami dysponowali skarżący odpowiednio do zakupionych rzeczy, należy prawo rozporządzania daną rzeczą, nie wyłączając prawa do dalszego zbycia tej rzeczy, czy ich połączenia (art. 140 kc).
Tak więc zastosowanie stawek celnych przewidzianych w taryfie celnej stanowiącej załącznik nr l do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14.12.1995 r. z uwzględnieniem stanu tych towarów i ich wartości celnej w dniu zgłoszenia celnego było zasadne.
Skarżący podnieśli również, że okoliczności, w których doszło do zgłoszenia towarów do odprawy celnej nie świadczą o zamierzonym działaniu stron, mającym na celu obejście polskich przepisów celnych dla uniknięcia zapłaty cła za cały samochód. Strony bowiem prawidłowo dokonały zgłoszenia towarów do odprawy celnej, a stan tych towarów funkcjonariuszom celnym był znany.
W odpowiedzi na skargę Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny podzielając stanowisko Prezesa Głównego Urzędu Ceł ustalił, że skarżący sprowadzili części i podzespoły samochodu, z których zmontowany został następnie kompletny samochód osobowy, a zatem została spełniona przesłanka reguły 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, mówiąca o wyrobie niezmontowanym.
Zgodnie z regułą 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej wyroby niekompletne oraz wyroby znajdujące się w stanie niezmontowanym lub rozmontowanym klasyfikuje się do pozycji obejmującej wyrób kompletny. Zgodnie z tą regułą dokonano wymiaru cła od przedmiotowego samochodu w stanie rozmontowanym. W tych okolicznościach za niezasadny uznano zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § l pkt 5 k.p.a. Wprawdzie zmontowanie z odpowiedniego kompletu części samochodu i jego rejestracja nastąpiły po dokonaniu odprawy celnej, to jednakże fakt ten pozwolił organom celnym na ujawnienie istniejącej w dacie odprawy celnej, nieznanej wówczas okoliczności, że przedmiotowe części zakupiono w celu zmontowania samochodu w Polsce.
Sąd nie podzielił zarzutów skargi, ale działając w ramach art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 83 ust. l cyt. ustawy - Prawo celne (mającego zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie przepisu art. 289 kodeksu celnego) z następujących przyczyn.
Stosownie do art. 83 ust. l cyt. ustawy - Prawo celne nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Adresatem tej normy jest organ celny. Pojęcie "należności celnych", o którym mowa w art. 83 § l obejmuje "cło" i "inne opłaty przewidziane w ustawie", zaś za dzień powstania obowiązku uiszczenia należności celnych w rozumieniu tego przepisu należy przyjąć datę wprowadzenia towaru na polski obszar celny.
Powyższe stanowisko znajduje uzasadnienie w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 02.07.2001 r. sygn. akt FPS 4/01 (publ. Prok. i Pr. 2001/11/46).
Wprowadzenie przedmiotowego towaru na polski obszar celny nastąpiło w dniu 25.09.1996 r., więc termin przedawnienia wydania decyzji o wymiarze cła z art. 83 ust. l cyt. ustawy - Prawo celne upłynął dnia 25.09.1998 r. Oznacza to, że po upływie tego terminu, organ nie miał możliwości dokonania wymiaru cła (por. wyrok SN z dnia 07.10.1997 r. sygn. akt III RN 49/97 - Prok. i Pr. 1998/3/53).
Przedawnienie wydania decyzji o wymiarze cła z art. 83 ust. l Prawa celnego jest instytucją prawa materialnego, a więc jego upływ musi być uwzględniony przez organ celny bez względu na to, w której instancji toczy się postępowanie wymiarowe. Upływ tego terminu powoduje bowiem wygaśnięcie zobowiązania bez względu na to, czy w ogóle wszczęto postępowanie wymiarowe, czy też znajduje się ono w fazie przed organem pierwszej, czy drugiej instancji.
Zaskarżona decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł została wydana dnia 20.11.1999 r., a więc po upływie terminu przedawnienia, który upłynął 25.09.1998 r.
Powołując się na art. 22 ust. 2 pkt 3 i art. 55 ust. l ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku orzekł jak w sentencji wyroku.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Celnej w Gdyni, zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.) przez błędną jego wykładnię poprzez przyjęcie, że nastąpiło przedawnienie wymiaru należności celnych i w związku z tym naruszenie art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) i na podstawie art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi lub
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,
- zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, poza przedstawieniem przebiegu postępowania administracyjnego i treści uzasadnienia wyroku, skarżący podniósł, że Prokurator Generalny wniósł rewizję nadzwyczajną od tego wyroku, w której zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 2 pkt 3, art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) oraz art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (Dz.U. Nr 71, poz. 312 z 1994 r. ze zm.). Jednak Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 7 stycznia 2004 r. sygn. akt III RN 107/03 umorzył postępowanie na podstawie art. 102 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271). W ocenie skarżącego naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 prawa celnego, polegało na wadliwym przyjęciu, iż termin przedawnienia wydania decyzji o wymiarze cła upłynął 25 września 1998 r., a zaskarżona decyzja wydana została 20 listopada 1999 r. Decyzja ta nie stanowiła o wymiarze cła, albowiem w tym przedmiocie orzekł organ I instancji decyzją z dnia 23 grudnia 1997 r., doręczoną T. Z. i Z. S. w dniu 30 grudnia 1997 r., a więc przed upływem terminu przedawnienia. Organ odwoławczy jedynie kontroluje prawidłowość wymiaru cła przez organ I instancji (wyrok NSA z dnia 4.02.2000 r. sygn. akt V SA 809/99, Lex nr 50130). Autor skargi na poparcie zasadności zarzutów skargi powołał się na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 2 lipca 2001 r. sygn. akt FPS 4/01 dotyczącą sposobu obliczania 2-letniego terminu przedawnienia określonego w art. 83 ust. 1 Prawa celnego oraz uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 4 grudnia 2000 r. sygn. akt FPS 10/00 dot. wyjaśnienia wątpliwości prawnych związanych z wykładnią pojęcia "wydania decyzji". Ponadto wskazano na rozbieżność orzecznictwa dotyczącego tej kwestii w NSA Ośrodku Zamiejscowym w Gdańsku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 182 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Skarżący oparł kasację wyłącznie na pierwszej podstawie z art. 174 pkt 1, tj. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest stanem faktycznym przyjętym w zaskarżonym wyroku i ogranicza się do kontroli zasadności oceny prawnej dokonanej przez NSA Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku w zakresie wykładni art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (t.j. Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.) i w ramach zarzutu kasacji, tj. naruszenia prawa materialnego, stosownie do treści art. 83 ust. 1 cyt. ustawy – Prawo celne, nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia.
Wydanie decyzji w rozumieniu art. 83 ust. 1 Prawa celnego obejmuje doręczenie decyzji stronie przed upływem dwóch lat od dnia, w którym powstał obowiązek celny, a za dzień powstania obowiązku uiszczenia należności celnych należy przyjąć dzień wprowadzenia towaru na polski obszar celny.
Decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w Gdańsku z dnia 23 grudnia 1997 r. w przedmiocie wymiaru cła od kompletnego samochodu została wydana i doręczona stronom w dniu 30 grudnia 1997 r. Towar sprowadzony został na polski obszar celny dnia 25 września 1996 r. Z porównania dat wynika, że decyzja organu I instancji wydana i doręczona została przed upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 83 ust. 1 Prawa celnego. Organ II instancji nie orzeka o wymiarze cła, a jedynie kontroluje prawidłowość wymierzonego cła przez organ I instancji i dokonuje korekty, o ile stwierdzi nieprawidłowości w tymże wymiarze.
Należy podzielić stanowisko sądu, że przepis art. 83 ust. 1 Prawa celnego jest instytucją prawa materialnego uniemożliwiającą wymiar cła po upływie 2 lat od powstania obowiązku uiszczenia należności celnych, które znajduje potwierdzenie w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 2 lipca 2001 r. sygn. akt FPS 4/01. Jednak wykładnię art. 83 ust. 1 Prawa celnego na tle niniejszego stanu faktycznego należy uznać za błędną. Błąd w wykładni tegoż przepisu wynika z wadliwej interpretacji pojęcia "wydania" decyzji w przedmiocie wymiaru cła.
Decyzja organu I instancji o wymiarze cła, zgodnie z ustaleniami dokonanymi przez sąd wydana została przed upływem 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek uiszczenia należności celnych. Z powyższego wynika, że zarzut zawarty w skardze kasacyjnej, odnoszący się do naruszenia prawa materialnego, jest zasadny.
Natomiast za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Pomijając fakt, że autor skargi nie uzasadnił postawionego sądowi zarzutu, to uszło jego uwadze, że art. 51 cyt. ustawy o NSA stanowi, iż "Sąd nie jest związany granicami skargi". Oznacza to, że może działać z urzędu w zakresie określonym w tym przepisie. Podnosząc z urzędu kwestię przedawnienia wymiaru należności celnych sąd w żadnej mierze nie naruszył art. 51 ustawy o NSA.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, w oparciu o art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono jak w sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200, art. 203 pkt 2 u.p.s.a.