Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 02.12.2003 r. sygn. akt I SA/Wr 1769/01 Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu oddalił skargę J. J. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23.04.2001 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji dotyczącej wymiaru cła.
W uzasadnieniu powyższego wyroku sąd orzekający, przyjmując ustalenia organów celnych za prawidłowe, stwierdził, że Dyrektor Urzędu Celnego w Legnicy decyzją z dnia 05.11.1998 r. nr [...], skierowaną do J. J. i A. J., po wznowieniu postępowania, uchylił decyzje zawarte w dowodach odpraw celnych przywozowych z dnia 16.11.1996 r. nr [...]. Decyzje te dotyczyły sprowadzonych części samochodowych. Tą samą decyzją dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym sprowadzony z zagranicy pojazd samochodowy oraz wymierzył J. J. należności celne.
Na skutek odwołania, Prezes Głównego Urzędu Ceł jako organ odwoławczy decyzją z dnia 30.03.1999 r. utrzymał powyższą decyzję w mocy. Ustalił bowiem, że w dniu 16.11.1996 r. w Urzędzie Celnym w Legnicy J. J. zgłosił do odprawy celnej nadwozie samochodu marki Citroen BX, które zostało dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym decyzją zawartą w dowodzie odprawy celnej nr [...] przez Dyrektora Urzędu Celnego w Legnicy. W tym samym dniu i urzędzie celnym A. J. zgłosił do odprawy celnej podzespoły samochodu osobowego marki Citroen, tj. silnik, połączony ze skrzynią biegów, zawieszenie przednie i tylne, układ kierowniczy i koła jezdne. Podzespoły te zostały również dopuszczone do obrotu zgodnie ze złożonym zgłoszeniem celnym nr AO 502460. W obu przypadkach zaklasyfikowano sprowadzone towary do kodów taryfy celnej właściwej dla części pojazdu samochodowego.
Kontrola dokumentów ujawniła, że z wyżej wymienionych części zmontowano samochód, który został zarejestrowany w Urzędzie Gminy Unisław na nazwisko J. J.. Okoliczność ta stała się przyczyną wznowienia postępowania przez Dyrektora Urzędu Celnego w Legnicy i stosując Regułę 2a ORINS dokonano ponownego wymiaru cła od sprowadzonego na polski obszar celny samochodu osobowego w stanie niezmontowanym.
Prezes Głównego Urzędu Ceł rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji uznał, że wznowienie postępowania w oparciu o przepis art. 240 § 1 pkt 5 ustawy – Ordynacja podatkowa było uzasadnione, zasadnie też uchylono poprzednie decyzje o wymiarze należności celnych i stosując Regułę 2a ORINS, dokonano ponownego wymiaru cła.
Pismami z dnia 10.04.1999 r. i 14.06.1999 r. strony wystąpiły z wnioskiem o uchylenie powyższej decyzji ostatecznej z dnia 30.03.1999 r. na podstawie art. 253 ustawy – Ordynacja podatkowa, uzasadniając ten wniosek naruszeniem prawa, bowiem, zdaniem stron, nie było podstaw do wznowienia postępowania w sprawie. Decyzją z dnia 27.03.2000 r. nr DOT-III-408-303/99/4775/MAR Prezes GUC odmówił uchylenia decyzji ostatecznej, uznając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 253 ustawy – Ordynacja podatkowa.
W decyzji z dnia 23.04.2001 r., wydanej w wyniku odwołania, Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Stwierdził w jej uzasadnieniu, że zgodnie z treścią art. 253 ustawy – Ordynacja podatkowa, decyzja ostateczna mogłaby zostać uchylona, gdyby strona nie nabyła na jej podstawie prawa oraz za jej uchyleniem lub zmianą przemawiałby ważny interes strony lub ważny interes publiczny.
Zdaniem organu odwoławczego, strona nabyła prawo w wyniku rozstrzygnięcia organów celnych obu instancji o prawidłowej klasyfikacji taryfowej i o wymiarze cła. Nie dopatrzono się również ważnego interesu strony lub interesu publicznego, który by przemawiał za uwzględnieniem wniosku.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, J. J. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu.
W uzasadnieniu wyroku z dnia 2.12.2003 r. sąd administracyjny stwierdził, że zakres jego kognicji został określony treścią przepisu art. 21 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o NSA (Dz.U. Nr 74, poz. 368), co oznacza, że tylko naruszenie powszechnie obowiązującego prawa skutkuje uchylenie zaskarżonej decyzji, czyli wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Kontrolą sądową w niniejszej sprawie objęto decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 23.04.2001 r., którą utrzymano w mocy decyzję tegoż organu odmawiającą uchylenia decyzji ostatecznej, tj. decyzji Prezesa GUC z dnia 30.03.1999 r.
Sąd orzekający uznał za trafny pogląd Prezesa GUC, że z brzmienia przepisu art. 253 ustawy – Ordynacja podatkowa wynika, iż w oparciu o ten przepis mogą być uchylane tylko decyzje ostateczne, na których podstawie strona nie nabyła prawa. Natomiast strona na podstawie decyzji, której domaga się uchylenia, nabyła prawo, bowiem "prawem nabytym nie jest tylko uprawnienie, lecz również granice obowiązku, nakazu, zakazu...". W związku z powyższym, na podstawie wskazanego przez skarżącego we wniosku przepisu art. 253 ustawy – Ordynacja podatkowa nie może powyższa decyzja zostać uchylona. Sąd orzekający podniósł również, że omawiany przepis nakazuje badanie dalszych przesłanek umożliwiających stosowanie tego przepisu, lecz tylko wówczas, gdy z mocy decyzji ostatecznej strona nie nabyła prawa, a tego rodzaju sytuacja w sprawie nie ma miejsca. Niemniej sąd stwierdził, że ani ważny interes strony, ani też interes publiczny nie przemawiają za uchyleniem decyzji ostatecznej, bowiem dążenie do uniknięcia zapłacenia cła nie może być w ten sposób rozumiane. Ujawnienie faktu zmontowania z importowanych części pojazdu kompletnego jest okolicznością nową w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 ustawy – Ordynacja podatkowa, która uzasadniała zdaniem sądu orzekającego wznowienie postępowania celnego. Nie bez znaczenia jest też fakt, że powołany przepis art. 253 cyt. wyżej ustawy wzruszenie decyzji ostatecznej pozostawia uznaniu organu. Z podanych wyżej względów sąd orzekający uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Powyższy wyrok zaskarżył J. J. za pośrednictwem adw. M. W. W skardze kasacyjnej zarzucono na wstępie naruszenie art. 2, 7, 32 ust. 1 i 184 Konstytucji RP; przepisów art. 21, art. 22 i art. 59 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o NSA. Nadto zarzuty dotyczą naruszenia "proceduralnego" prawa celnego oraz przepisów art. 120, 121, 122, 180, 187, 191 i art. 253 ustawy – Ordynacja podatkowa, naruszenia materialnego prawa celnego, a w szczególności Reguły 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej. W związku z powyższym skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu.
W motywach skargi kasacyjnej skarżący wywodzi, że sąd administracyjny orzekając w dniu 2.12.2003 r. na podstawie przepisu art. 253 ustawy – Ordynacja podatkowa, nie uwzględnił treści art. 254 oraz 253a i 253b tejże ustawy – przez co wadliwie ocenił zaskarżoną decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł jako tworzącą dla skarżącego prawa nabyte i błędnie przyjął, że skarżący nie może się domagać uchylenia decyzji ostatecznej w oparciu o treść cytowanego wyżej przepisu.
Zdaniem kasacji, tylko decyzje odmowne dla strony stały się tymi, z których nie nabywają one żadnych praw. Takich właśnie decyzji dotyczą przepisy art. 253, jeżeli nie są to decyzje wydane w sprawach wymienionych w zamkniętym katalogu art. 253b ustawy o.p. Taka też była decyzja ostateczna Prezesa GUC z dnia 23.04.2001 r., bowiem jej przedmiot rozstrzygnięcia nie mieści się w art. 253b, nadto pod względem prawnym nie dała ona żadnego przysporzenia skarżącemu.
Błędny pogląd sądu orzekającego spowodował, że przesłanka ważnego interesu skarżącego nie została rozpoznana. Zdaniem strony nie istniała przesłanka, która by uzasadniała wznowienie postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 ustawy – Ordynacja podatkowa, ponieważ brak było okoliczności, o której organ celny nie wiedział w dacie orzekania, a zasady Reguły 2a ORINS organ celny I-szej instancji winien zastosować w dacie zgłoszeń celnych. Skarga kasacyjna zarzuca, że naruszenie ważnego interesu skarżącego polega na tym, że fakt zmontowania samochodu nie może mieć wpływu na stosowanie zasad klasyfikacji towarów, do których stosuje się Reguły ORINS. Ustalenie przyczyny zaniechania zastosowania w 1996 r. Reguły 2a ORINS pozwoliłoby, zdaniem skarżącego, ustalić, że winnym niedopełnienia obowiązków właściwej kontroli zgłoszenia celnego był organ celny – co zdaniem skarżącego wskazuje na istnienie ważnego interesu strony. Nadto skarżący utrzymuje, że fakt zmontowania i zarejestrowania pojazdu nie może mieć wpływu na wydanie postanowienia w przedmiocie wznowienia postępowania i zmiany klasyfikacji taryfowej oraz wymiaru cła. Należało bowiem dokonać ustalenia czy sprowadzone części przez dwóch różnych importerów w 1996 r. miały charakter wyrobu gotowego i dlaczego nie zostały sklasyfikowane do pozycji taryfy celnej obejmującej pojazdy samochodowe. Okoliczność ta zdaniem skarżącego pozwoliłaby stwierdzić, czy istniała podstawa do wznowienia postępowania, a więc w sprawie niniejszej stanowi to ważny interes skarżącego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej we Wrocławiu wnosił o jej oddalenie, powołując jednocześnie argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę z dnia 17.09.2001 r. Powstrzymał się jednocześnie od podania obszerniejszych wywodów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:
Niniejsza skarga kasacyjna wpłynęła w trybie art. 101 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.).
Sąd uznał, że spełnia warunki określone w art. 174, 175 § 1 i 176 ustawy z dnia 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269).
Podnieść również należy, że wprawdzie z mocy art. 25 ustawy z dnia 19.03.2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623), traci moc ustawa z dnia 09.01.1997 r. – Kodeks celny, to jednak art. 26 powołanej wyżej ustawy stanowi, że przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Ponieważ w ustawie – Kodeks celny zawarte jest odesłanie w art. 262 do przepisów działu IV ustawy – Ordynacja podatkowa, dlatego treść art. 26 cyt. ustawy pozwala rozpoznać sprawę wg stanu prawnego dotychczas obowiązującego.
Przystępując do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że zarzuty w niej zawarte nie są zasadne.
Skarżący w oparciu o treść art. 253 ustawy – Ordynacja podatkowa wnosił o uchylenie decyzji ostatecznej Prezesa GUC z dnia 30.03.1999 r. W wyniku tej decyzji, ostateczne stało się rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia 05.11.1998 r., a dotyczące uchylenia obu wcześniejszych decyzji celnych z dnia 16.11.1996 r., dopuszczenie do obrotu na polskim obszarze celnym towaru w postaci samochodu osobowego w stanie niezmontowanym i wymierzenie należności celnych.
Trafnie sąd orzekający zauważył, że według treści wspomnianego wyżej przepisu wzruszenie decyzji ostatecznej może nastąpić wówczas, gdy na jej mocy strona nie nabyła prawa, a nadto, jeżeli przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony. Omawiany przepis może więc stanowić podstawę wzruszenia decyzji ostatecznej pod warunkiem jednak, że nie tworzy ona praw nabytych dla strony. Warunki wzruszenia decyzji ostatecznych tworzących prawa nabyte określa treść art. 253a. Według tego przepisu decyzja może być zmieniona lub uchylona, lecz za zgodą strony i jeżeli przepisy szczególne się temu nie sprzeciwiają. Podobne rozwiązania prawne zawiera kodeks postępowania administracyjnego w przepisach art. 154 i 155, w których również istnieje rozróżnienie na decyzje nie tworzące praw nabytych i na decyzje prawa te tworzące.
Należy stwierdzić, że zarówno w k.p.a., jak i w ustawie – Ordynacja podatkowa podobna jest interpretacja pojęcia nabycia prawa z mocy decyzji administracyjnej. Pojęcie "nabycia prawa", czy też braku takich praw tworzonych przez decyzje, powinno być jednolicie rozumiane w odniesieniu do wszystkich wymienionych przepisów, ponieważ jest to kryterium kwalifikacji decyzji do poddania jej określonemu reżimowi procesowemu. W przypadku braku nabycia praw, przesłanki wzruszenia decyzji są złagodzone, a gdy decyzja tworzy prawa nabyte, przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznej są zaostrzone zarówno w k.p.a., jak i w ustawie – Ordynacja podatkowa. Przepis art. 253b przewiduje nawet wyłączenie stosowania omawianych przepisów w przypadkach tam wymienionych.
Z tych przyczyn słusznie sąd orzekający w pierwszej kolejności rozważył jaki charakter miała decyzja ostateczna Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 30.03.1999 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I-szej instancji o ponownym wymiarze należności celnych.
Zgodnie z powszechnie obowiązującą interpretacją, również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawa nabyte dla stron będą tworzyły decyzje wprost stanowiące o przyznaniu uprawnień, określające ich rodzaj lub zakres, czy czas trwania. Takie prawa będą tworzyć również decyzje stanowiące wprost o obowiązkach, bo wskazują one na rodzaj i charakter obowiązku, jego zakres i wymiar, podobnie będzie z nakazami lub zakazami stanowiącymi treść decyzji. Prawem nabytym nie tylko będzie uprawnienie, lecz również granice obowiązku. W rezultacie takiego rozszerzenia podstaw do uzyskania praw nabytych z decyzji, tylko decyzje odmowne dla stron stały się tymi, z których nie nabywają one żadnych praw (por. Komentarz 2003 – Ordynacja podatkowa B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki). Decyzja z dnia 05.11.1998 r. poza uchyleniem decyzji z dnia 16.11.1996 r., dopuszczeniem importowanego towaru do obrotu na polskim obszarze celnym – ponownie po weryfikacji, ustaliła wysokość należności celnych. Jak wspomniano wyżej, określiła więc obowiązek skarżącego, jego zakres i wymiar.
Decyzja z dnia 30.03.1999 r. Prezesa GUC, o której uchylenie skarżący ubiegał się w niniejszej sprawie, utrzymała decyzję z dnia 05.11.1998 r. w mocy.
Słusznie więc sąd orzekający uznał, że w sprawie niniejszej nie zachodzą przesłanki, które by umożliwiły pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego na podstawie art. 253 u.o.p. i że ocena Prezesa GUC w tym zakresie jest prawidłową.
Wbrew twierdzeniu kasacji, ocena zasadności wniosku skarżącego pod względem wskazanej podstawy prawnej dotyczy decyzji z dnia 30.03.1999 r., bowiem o uchylenie tej decyzji toczy się postępowanie. Decyzje Prezesa GUC z dnia 27.03.1999 r. i z dnia 23.04.2001 r. wywołane są tym wnioskiem i wprawdzie nie tworzą praw nabytych, ale są wydane w toku instancji w trybie art. 253 u.o.p.
Zarzut naruszenia więc wyżej cytowanego przepisu nie jest zasadny.
Nie można również podzielić stanowiska kasacji, że sąd orzekający dopuścił się naruszenia art. 120, 121, 122, 180, 187 i 191 u.o.p. Przedmiotem niniejszej sprawy była kontrola zasadności nieuwzględnienia wniosku skarżącego złożonego w trybie art. 253 u.o.p., wobec tego okoliczności wskazane w kasacji, a dotyczące odpraw celnych sprowadzonych części samochodowych, są bezprzedmiotowe. Prawidłowo więc sąd orzekający skoncentrował swoje rozważania co do istnienia przesłanek określonych w omawianym wyżej przepisie. W związku z powyższym nie można dopatrzyć się naruszenia art. 21 i 22 ustawy z dnia 11.05.1995 r. o NSA.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne zarówno co do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i postępowania, a zatem brak jest również naruszenia przepisów art. 2, 7, 32 ust. 1 oraz art. 184 Konstytucji RP.
W związku z pismem pełnomocnika skarżącego z dnia 10 maja 2004 r. to stwierdzić należy, że zarzuty w nim zawarte pozostają poza rozważaniami sądu kasacyjnego z uwagi na treść art. 183 § 1 ustawy z dnia 25.07.2002 r. (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), z którego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej a strony mogą przytaczać tylko nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Sąd bierze z urzędu pod rozwagę tylko nieważność postępowania.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną na podstawie art. 181, 183 § 1 i 184 ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) – oddalił.