Uzasadnienie
W Y R O K
W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 25 maja 2004 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia NSA - Józef Waksmundzki
Sędziowie NSA - Maria Myślińska (spr.)
Protokolant - Eliza Skibińska po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Agencji Celnej Nr [...] Spółki z o.o. w Krakowie od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach z dnia 28 listopada 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 2252/02 w sprawie ze skargi Agencji Celnej Nr [...] w Krakowie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z dnia 12 sierpnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych
- oddala skargę kasacyjną -
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 listopada 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 2252/02 Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach oddalił skargę Agencji Celnej Nr [...] w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2002 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu należności celnych z następującym uzasadnieniem.
Decyzją z dnia 21 czerwca 2001 r. nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w Cieszynie odmówił zwrotu cła Agencji Celnej Nr 240 DIP w Krakowie od samochodu osobowego marki Audi A4, rok produkcji 1996, nr/P [...], objętego procedurą dopuszczenia do obrotu według dokumentu SAD [...] w dniu 13 listopada 2000 r. – uznając, iż Agencja Celna Nr 240 Spółka z o.o. w Krakowie nie jest stroną w tym postępowaniu.
Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 207, art. 133 i art. 134 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926) oraz art. 262, art. 252 w zw. z art. 246, art. 195 § 5 i art. 64 § 1 i § 2 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 z późn. zm.) i ustalono, że dnia 13 listopada 2000 r. przedstawiciel Agencji Celnej Nr 240, działając na podstawie upoważnienia bezpośredniego w imieniu M. J., dokonał zgłoszenia celnego, wnioskując o objęcie przedmiotowego samochodu procedurą dopuszczenia do obrotu.
Dyrektor Urzędu Celnego w Cieszynie przyjął powyższe zgłoszenie celne jako odpowiadające wymogom formalnym określonym w art. 64 § 1 i § 2 Kodeksu celnego, co spowodowało z mocy prawa objęcie towaru wnioskowaną procedurą celną i zwolnienie towaru.
Następnie dnia 10 kwietnia 2001 r. Agencja Celna wystąpiła z wnioskiem o zwrot pobranych należności celnych w trybie art. 246 Kodeksu celnego.
Dyrektor Urzędu Celnego podniósł, iż złożenie przez Agencję Celną zabezpieczenia nie uprawniało organu celnego do przyznania jej przymiotu strony w postępowaniu i uznał, iż składanie zabezpieczenia stanowi jedną z czynności z zakresu działania agencji celnej, określonych w art. 256 § 1 Kodeksu celnego, które ma na celu pokrycie ewentualnych należności celnych. Zabezpieczenie majątkowe złożone zostało jako gwarancja należności celnych przez Agencję Celną Nr 240, jako występującego w charakterze przedstawiciela bezpośredniego. Organ celny odwołał się do brzmienia przepisu art. 195 § 3 Kodeksu celnego, z którego wynika jego uprawnienie do wyrażenia zgody, aby zabezpieczenie zostało złożone przez osobę trzecią zamiast osoby, od której wymagane jest złożenie tego zabezpieczenia.
Dyrektor Urzędu Celnego stwierdził, iż stroną w postępowaniu celnym jest M. J., natomiast Agencja Celna [...], jako przedstawiciel bezpośredni – nie jest podmiotem praw i obowiązków wynikających z Kodeksu celnego, a zatem nie posiada legitymacji materialnoprawnej do występowania w postępowaniu celnym.
Dyrektor Izby Celnej w Cieszynie po rozpatrzeniu odwołania Agencji Celnej Nr [...] w Krakowie, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Następnie Dyrektor Izby Celnej podniósł, że stroną w postępowaniu o zwrot należności celnych jest dłużnik, a w myśl art. 209 § 3 Kodeksu celnego dłużnikiem jest zgłaszający. Zgłaszającym z kolei w tejże sprawie jest M. J., w imieniu którego, na podstawie upoważnienia jednorazowego bezpośredniego, występowała Agencja Celna [...].
Dyrektor Izby Celnej ponadto wyjaśnił, iż przeprowadzone dochodzenie w sprawie kradzieży omawianego samochodu wykazało, że pojazd ten miał przerobiony nr identyfikacyjny oraz dokumenty potwierdzające jego zakup w Niemczech. Okazało się nadto, że samochód ten został skradziony w dniu 9 października 2000 r. w Kędzierzynie-Koźlu na szkodę obywatelki Niemiec – E. O., która otrzymała odszkodowanie od niemieckiej firmy ubezpieczeniowej. Po odnalezieniu pojazdu firma ubezpieczeniowa odsprzedała samochód obywatelce polskiej J. L., która wcześniej była jego użytkownikiem.
Mając na uwadze powyższe ustalenia organ odwoławczy skonstatował, iż samochód dopuszczony do obrotu na polskim obszarze celnym w dniu 13 listopada 2000 r. za dokumentem SAD [...] i samochód skradziony w dniu 9 października 2000 r. w Kędzierzynie-Koźlu to ten sam samochód. Wskazano, iż obowiązujące w tym zakresie przepisy (art. 56, art. 59, art. 246 Kodeksu celnego i § 1 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r.) zezwalają na dokonanie zwrotu cła w sytuacji, gdy po zwolnieniu towarów dopuszczonych do obrotu stwierdzono, że w momencie zwolnienia towarów obowiązywał zakaz posiadania, rozpowszechniania lub obrotu takimi towarami. Jednakże, w chwili zgłoszenia do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, omawiany pojazd nie był towarem, który należało cofnąć za granicę, orzec przepadek lub przyjąć inny sposób postępowania.
W konsekwencji organ podkreślił, iż kwota należności zarejestrowana na podstawie zgłoszenia celnego nr [...] wynikała z obowiązujących przepisów Kodeksu celnego, a w szczególności art. 2 § 2 tej ustawy, który stanowi, iż wprowadzenie towaru na polski obszar celny powoduje z mocy prawa powstanie obowiązków i uprawnień przewidzianych w przepisach prawa celnego, jeżeli przepisy prawa (w tym umowy międzynarodowe) nie stanowią inaczej.
Decyzję tę Agencja Celna Nr 240 zaskarżyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który odwołał się do art. 253 § 1 Kodeksu celnego dotyczącego przedstawicielstwa w postępowaniu celnym. Uznając skargę za zasadną Sąd podniósł, że M. J. upoważnił Agencję Celną [...] "do działania w formie przedstawicielstwa bezpośredniego". Upoważnienie to miało charakter "jednorazowy" i określało zakres czynności, do których przedstawiciel został upoważniony. Wskazano w nim, że Agencja Celna [...] została upoważniona do:
- badania towarów i pobierania ich próbek przed dokonaniem zgłoszenia celnego (art. 256 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego),
- przygotowania niezbędnych dokumentów i dokonywania zgłoszenia celnego (art. 256 § 1 pkt 2 Kodeksu celnego),
- podejmowania towarów po ich zwolnieniu (art. 256 § 1 pkt 5 Kodeksu celnego),
- wnoszenia odwołania i innych wniosków podlegających rozpatrzeniu przez organy celne (art. 256 § 1 pkt 6 Kodeksu celnego) z prawem udzielenia dalszego upoważnienia stosownie do art. 256 § 6 Kodeksu celnego.
W ocenie sądu, Agencja Celna Nr 240 nie została upoważniona przez osobę wprowadzającą towar na polski obszar celny do składania zabezpieczenia kwoty wynikającej z długu celnego.
Wobec tego należy uznać, że zapłata przez Agencję Celną [...] należności celnych (w ramach zabezpieczenia kwoty wynikającej z długu celnego) za importowany towar nastąpiła bez upoważnienia M. J..
W tych okolicznościach Agencja Celna [...] nie może być uznana za stronę w postępowaniu dotyczącym zwrotu należności celnych od sprowadzonego przez Mariusza Jankowskiego samochodu marki Audi A4. Przysługuje jej jedynie droga cywilna w dochodzeniu roszczeń od osoby, zamiast której złożyła zabezpieczenie wynikające z długu celnego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z 1995 r. z późn. zm.) sąd oddalił skargę.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Agencja Celna Nr 240 DIP Spółka z o.o. w Krakowie zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 246, 255 i 256 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) oraz art. 133 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a w konsekwencji przyjęcie, że Agencja Celna nie jest stroną postępowania legitymowaną do zwrotu należności celnych.
Skarżący podniósł, że wbrew ustaleniom sądu Agencja Celna Nr [...] upoważniona została do złożenia zabezpieczenia kwoty wynikającej z długu celnego, jednak "błąd redakcyjny" w upoważnieniu spowodował, że ta czynność nie została wprost wskazana. Złożenie przez Agencję Celną zabezpieczenia kwoty wynikającej z długu celnego przemawia za tym, że jest ona stroną w rozumieniu art. 133 Ordynacji podatkowej w postępowaniu o zwrot należności celnych.
Ponadto skarżący podniósł, iż przedmiotowy samochód pochodził z kradzieży i wobec tego nie mógł być przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą, tzn. M. J. nie mógł skutecznie nabyć tego samochodu i wprowadzić na polski obszar celny, gdyż w związku z kradzieżą nie nastąpiło opuszczenie tego obszaru.
Wskazując na powyższe, autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Katowicach wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, chyba że zachodzi nieważność postępowania, którą bierze pod rozwagę z urzędu.
Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazano wyłącznie naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 cyt. ustawy p.s.a.), tj. przepisów wyszczególnionych w skardze i tylko w tych granicach sąd badał zasadność skargi kasacyjnej. Natomiast wszelkie rozważania dotyczące statusu celnego przedmiotowego samochodu usuwają się spod kontroli sądu wobec braku wskazania podstawy kasacyjnej przewidzianej w art. 174 pkt 2 p.s.a.
Z art. 246 § 4 Kodeksu celnego wynika, że "należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat, licząc od dnia powiadomienia o tych należnościach".
Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 23 Kodeksu celnego zgłaszającym jest:
- osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu na swoją rzecz;
- osoba, która dokonuje zgłoszenia we własnym imieniu na cudzą rzecz,
- osoba, w której imieniu dokonuje się zgłoszenia celnego.
Art. 253 § 1 Kodeksu celnego reguluje kwestię przedstawicielstwa, stanowiąc, że przedstawicielstwo może być bezpośrednie, jeżeli przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby lub pośrednie, jeżeli przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz innej osoby.
Agencja Celna Nr 240 DIP działała w ramach przedstawicielstwa bezpośredniego, o czym świadczy treść udzielonego jej upoważnienia. Działała więc "w imieniu i na rzecz innej osoby" (art. 253 § 1 pkt 1 Kodeksu celnego), tj. na rzecz M. J., który w tym wypadku był "zgłaszającym" (art. 3 § 1 pkt 23 Kodeksu celnego).
Oznacza to, że M. J. a nie występująca w jego imieniu Agencja Celna jako przedstawiciel bezpośredni – jest dłużnikiem celnym, a więc na nim ciążył obowiązek zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego (art. 3 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu celnego).
Oznacza to również, że Agencja Celna jako przedstawiciel bezpośredni nie była stroną postępowania celnego w rozumieniu art. 133 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2003 r. III RN 135/02 – publ. Prok. i Pr. 2004/1/46, wyrok z dnia 6 czerwca 2002 r. III RN 89/01, OSNIAPiUS 2003/8/190 z glosą aprobującą H. Sęka, OSP 2003/12/151, s. 634).
Z powyższego wynika, że Agencja Celna Nr [...], która dokonała zgłoszenia celnego przedmiotowego samochodu w imieniu M. J., nie była dłużnikiem celnym, a zatem nie jest legitymowana do żądania zwrotu należności celnych w trybie art. 246 Kodeksu celnego.
W tych okolicznościach skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).