Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 listopada 2003 r. I SA/Ka 2411/02 Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach oddalił skargę Krzysztofa T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 30 sierpnia 2002 r. (...) w przedmiocie wypłaty odsetek od należności celnych.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd orzekający przedstawiając ustalenia faktyczne dokonane przez organy celne podał, że decyzją (...) z dnia 8 maja 1998r. wydaną w postępowaniu wznowieniowym Dyrektor Urzędu Celnego w K. ach uchylił decyzje zawarte w dowodach odprawy celnej z dnia 14 i 17 maja 1996r. i dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy marki Volkswagen Yetta oraz wymierzył Krzysztofowi T. i Bernardowi B. należności celne w kwocie 8.172,30 zł skutkiem czego do dopłaty pozostała kwota cła w wysokości 6.058,40 zł. Decyzja powyższa utrzymana została w mocy decyzją Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 22 maja 2000 r. (...) ale ta ostatnio wymieniona decyzja na skutek skargi Krzysztofa T. została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 4 października 2001 r. I SA/Ka 1522/00 ze względu na to, że organ odwoławczy orzekł merytorycznie w sytuacji gdy nastąpiło przedawnienie wymiaru należności celnych przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy - Prawo celne. Wymieniona wyżej decyzja organu I instancji została bowiem doręczona Bernardowi B. w dniu 19 maja 1998 r. a Krzysztofowi T. w dniu 23 czerwca 1998 r. czyli po upływie dwóch lat od dnia powstania obowiązku uiszczenia należności celnych.
W następstwie powyższego wyroku Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 17 stycznia 2002 r. (...) uchylił powołaną na wstępie decyzję organu I instancji w przedmiocie wymiaru cła od samochodu i umorzył postępowanie wszczęte w trybie wznowienia.
W piśmie z dnia 8 kwietnia 2002 r. Krzysztof T. zwrócił się do Dyrektora Urzędu Celnego w Katowicach o zapłatę odsetek od zwróconych mu - na skutek powyższego rozstrzygnięcia - należności celnych i w dniu 29 kwietnia 2002 r. Dyrektor Urzędu Celnego w K. wydał decyzję (...) odmawiającą zapłaty odsetek od zwróconego cła.
Na skutek odwołania wniesionego przez Krzysztofa T., Dyrektor Izby Celnej w K. decyzją z dnia 30 sierpnia 2002 r. (...) uchylił powyższą decyzję organu I instancji i orzekł o zwrocie odsetek w kwocie 80,70 zł od cła zwróconego w związku z decyzją organu odwoławczego z dnia 17 stycznia 2002 r. W uzasadnieniu tej decyzji Dyrektor Izby Celnej w K. podał, że nadpłacone cło zostało Krzysztofowi T. zwrócone w dniu 18 lutego 2002 r. a więc po upływie terminu 14 dni określonego w art. 79 ust. 2 Prawa celnego - przy uwzględnieniu faktu, że decyzja uchylająca decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. zapadła w dniu 17 stycznia 2002 r. W związku z tym odsetki mogą być wypłacone tylko za okres zwłoki czyli za 18 dni, natomiast brak jest podstaw prawnych do zapłaty odsetek za cały okres od daty uiszczenia cła.
Krzysztof T. złożył skargę na powyższą decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia 30 sierpnia 2002 r. zarzucając, iż wydana została z naruszeniem art. 79 i art. 81 ust. 2 ustawy- Prawo celne albowiem organ odwoławczy bezpodstawnie uznał, iż należności celne pobrane na podstawie decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia 8 maja 1998 r. nie są należnościami “nienależnymi" pomimo stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny niezgodności z prawem decyzji organów obu instancji w przedmiocie wymiaru cła.
Oddalając powyższą skargę wymienionym na wstępie wyrokiem z dnia 14 listopada 2003 r. Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach w uzasadnieniu wskazał, że obowiązek zwrotu cła powstał w związku z oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2001 r. w następstwie której Prezes Głównego Urzędu Ceł uchylił decyzję organu I instancji wymierzającą cło, co doprowadziło do stwierdzenia, że uiszczona należność stała się nienależna. Zgodnie z art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo celne, zwrot cła powinien nastąpić w terminie 14 dni od dnia w którym stwierdzono tę “nienależność".
Za prawidłowe uznał Sąd stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż cłem nienależnym jest takie cło, które było już nienależne w chwili jego zapłaty, gdy podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą nie był w ogóle zobowiązany do zapłaty cła albo też powinien zapłacić cło w niższej wysokości. Nie można natomiast uznać za nienależne takiego cła, co do którego wprawdzie istniał tytuł prawny, ale tytuł ten został uchylony czyli wystąpiło następcze odpadnięcie podstawy świadczenia. Sąd podzielił także stanowisko organu odwoławczego, iż art. 81 ust. 2 ustawy - Prawo celne nie wprowadzał generalnej zasady zwrotu należnego cła wraz z odsetkami, ale prawo do odsetek uzależniał od zaistnienia zwłoki w zwrocie cła. Odsetki przysługują więc stronie tylko za okres zwłoki w przypadku zwrotu cła po upływie 14-dniowego terminu określonego w art. 79 ust. 2 powołanej ustawy i w niniejszej sprawie prawidłowo za taki właśnie okres zostały wypłacone, gdyż cło podlegające zwrotowi należy rozumieć jako cło nadpłacone według art. 83 ust. 2 ustawy - Prawo celne a nie jako pobrane nienależnie w rozumieniu art. 79 ust. 1 tej ustawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Krzysztof T. reprezentowany przez pełnomocnika - adwokata i zaskarżając powyższy wyrok w całości wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi.
Jako podstawę kasacji wskazał naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 250 par. 3 ustawy - Kodeks celny a naruszenie to polegało na niedokonaniu subsumpcji tegoż przepisu do stanu faktycznego ustalonego w sprawie. Naruszenie prawa materialnego nastąpiło także przez niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo celne przez przyjęcie go za podstawę rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy w dacie doręczenia zaskarżonej decyzji obowiązywały już przepisy Kodeksu celnego.
W uzasadnieniu skargi skarżący stwierdził, iż wpłacone przez niego należności celne były nienależne, ponieważ uiszczone zostały na podstawie decyzji wydanej w czasie obowiązywania zakazu orzekania w tym przedmiocie. Przepis art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej gwarantuje każdemu prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej i w niniejszej sprawie wynagrodzeniem tym powinno być przynajmniej zapłacenie odsetek za czas bezprawnego przetrzymywania pieniędzy czyli za okres od uiszczenia należności celnych do dnia ich zwrotu. Kwestionując stanowisko Sądu orzekającego, iż zwrot należności celnych powinien nastąpić w terminie 14 dni od dnia stwierdzenia ich “nienależności" skarżący podniósł, że orzeczenie sądowe nie stanowi źródła prawa a ponadto skoro Sąd bada zgodność decyzji z prawem w dacie jej wydania, późniejsze czasowo orzeczenie sądu administracyjnego pozbawia mocy obowiązującej akt wcześniej podjęty /działa ex tunc/. Na skutek wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku uchylającego decyzję wymierzającą cło, nie było już możliwe wydanie “nowej" decyzji nakładającej obowiązek zapłaty cła a więc wyrok ten oznacza, że cło było nienależne. Skarżący wskazał także, iż zwrot należności celnych nastąpił w lutym 2002 r. na podstawie art. 246 par. 5 Kodeksu celnego / bo przepisy ustawy - Prawo celne już wówczas nie obowiązywały/ i przytaczając fragmenty uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2003 r. I SA/Łd 36/2002 stwierdził, iż kwestia zapłaty odsetek powinna być dokona w oparciu o art. 250 par. 3 tegoż Kodeksu.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. wniósł o jej oddalenie i podkreślił, że skoro cło zostało zwrócone na podstawie ustawy - Prawo celne, to również kwestia zapłaty odsetek od zwróconej kwoty musiała być rozpatrywana na podstawie przepisów tego samego aktu prawnego a nie Kodeksu celnego. Zgodnie bowiem z art. 289 Kodeksu celnego, sprawy wszczęte pod rządami ustawy - Prawo celne i niezakończone do dnia 1 stycznia 1998r. czyli do dnia wejścia w życie ustawy - Kodeks celny podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych a w niniejszej sprawie w przedmiocie zwrotu cła nie była wydawana odrębna decyzja -zwrotu tego dokonano na podstawie decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 17 stycznia 2002 r.- zaś przepis art. 250 par. 2 Kodeksu celnego wiąże termin zwrotu cła z datą wydania decyzji orzekającej tenże zwrot. Na wypadek, gdyby kwestia zwrotu odsetek miała być rozpatrywana na podstawie art. 250 par. 3 Kodeksu celnego, Dyrektor Izby Celnej zauważył, iż w sprawie nie można jednoznacznie stwierdzić, że skarżący nie przyczynił się do powstania błędu organu celnego polegającego na doręczeniu decyzji w przedmiocie wymiaru cła po upływie 2-letniego terminu orzekania, ponieważ skarżący nie podejmował wysyłanej mu decyzji organu I instancji z dnia 8 maja 1998r. chociaż wcześniej wszelka korespondencja była mu doręczana bez przeszkód.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna wniesiona została na podstawie art. 101 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1271 ze zm./ a więc w trybie szczególnym pozwalającym w przejściowym okresie do dnia 31 marca 2004 r. na wniesienia takiej skargi od prawomocnego orzeczenia dawnego Naczelnego Sądu Administracyjnego jeżeli nie upłynął jeszcze termin do wniesienia rewizji nadzwyczajnej od takiego orzeczenia do Sądu Najwyższego.
Zgodnie z art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - zwanej dalej ustawą - p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznawaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi a z urzędu bierze pod rozwagę nieważność postępowania z tym, że w niniejszej sprawie nie stwierdzono istnienia przesłanek nieważności wymienionych w par. 2 powołanego wyżej przepisu.
Podniesiony w niniejszej skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy tzw. błędu w subsumpcji czyli błędnego uznania przez Sąd orzekający, że prawidłowo ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie przewidzianej w przepisie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, podczas gdy w rzeczywistości do tego stanu faktycznego powinien mieć zastosowanie przepis art. 250 par. 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny /Dz.U. 2001 nr 75 poz. 802 ze zm./.
W nawiązaniu do zarzutów skargi i niekwestionowanych okoliczności faktycznych podnieść należy, że decyzja organu celnego I instancji z dnia 8 maja 1998 r. w której wymierzono od samochodu cło wyższe o 6.058,40 zł w stosunku do wyliczonego pierwotnie w dacie odprawy celnej części samochodowych, została usunięta z obrotu prawnego na podstawie decyzji ówczesnego organu II instancji z dnia 17 stycznia 2002r. a wymieniona wyżej kwota cła została skarżącemu Krzysztofowi T. zwrócona w dniu 18 lutego 2002r.
Postępowanie w niniejszej sprawie tj. w sprawie o zapłatę odsetek od zwróconej kwoty cła nie jest kontynuacją ani kolejnym etapem instancyjnym postępowania w przedmiocie dopuszczenia do obrotu i wymierzenia należności celnych bo tamto postępowanie zostało ostatecznie zakończone na skutek decyzji ówczesnego organu odwoławczego z dnia 17 stycznia 2002r.
Postępowanie to jest natomiast nowym odrębnym postępowaniem wszczętym na wniosek skarżącego Krzysztofa T. z dnia 8 kwietnia 2002 r. /art. 165 par. 1 i par. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ w związku z art. 262 Kodeksu celnego/ i tylko ze względu na zaistniałe okoliczności faktyczne można stwierdzić, że pierwotnym źródłem tych postępowań jest sprowadzenie przez skarżącego towaru z zagranicy w dniu 12 maja 1996 r. / i przez Bernarda B. w dniu 14 maja 1996 r./. Niewątpliwie więc postępowanie w przedmiocie wypłaty odsetek od zwróconego cła rozpoczęło się pod rządami Kodeksu celnego w którym unormowane zostały kwestie zwrotu cła i wypłaty odsetek, natomiast nie zostały w nim zamieszczone regulacje co do postępowania i zasad zwrotu cła pobranego przez jego wejściem w życie a także wypłaty odsetek od takiego zwrotu. Brak przepisów przejściowych odnośnie określonych stosunków prawnych regulowanych w danym akcie odnośnie takich samych stosunków objętych aktem prawnym uchylanym oznacza, że nowy akt prawny należy stosować do wszystkich stosunków prawnych w nim uregulowanych. Jeśli bowiem ustawodawca w nowym akcie prawnym “milczy" odnośnie pewnej kwestii w zakresie ewentualnego stosowania “starej" regulacji, to znaczy, iż jego wolą było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa tj. odniesienie tego prawa zarówno do tych stosunków prawnych, które powstaną po dacie jego wejścia w życie, jak i tych, które swoje pra-źródło mają w zdarzeniach wcześniejszych.
Ze względów naprowadzonych wyżej nie może być uznane za prawidłowe stanowisko Sądu orzekającego, iż w niniejszej sprawie rozstrzyganie kwestii wypłaty odsetek musiało opierać się na stosownych przepisach ustawy - Prawo celne a to ze względu na brzmienie art. 289 Kodeksu celnego według którego postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem 1 stycznia 1998 r. podlegają rozpatrzeniu według przepisów dotychczasowych /z wyłączeniami niemającymi znaczenia dla niniejszej sprawy/. Jak bowiem wyżej wskazano, niniejsze postępowanie w przedmiocie wypłaty odsetek od zwróconego cła wszczęte zostało w 2002 r.
Z naprowadzonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając skargę kasacyjną za uzasadnioną, na podstawie art. 185 par. 1, art. 181 i art. 183 par. 1 ustawy - p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.