Uzasadnienie
Urząd Patentowy RP decyzją z dnia 28 października 1998 r. nr P. 302450 udzielił S. S. patent nr 176027 na wynalazek p.n. "Sposób otrzymywania taśmy do wykrywania w gruncie niemetalowych przewodów".
Według zastrzeżenia patentowego "Sposób otrzymywania taśmy do wykrywania w gruncie niemetalowych przewodów, znamienny tym, że na elastyczną taśmę z tworzywa sztucznego nakleja się taśmę metalową, najkorzystniej w postaci wąskiego paska, a następnie na nią nakłada się na przykład samoprzylepną taśmę z tworzywa w ten sposób, że jej krawędzie stykają się trwale z powierzchnią taśmy elastycznej, tworząc szczelny kanał dla taśmy metalowej".
W świetle opisu patentowego zaletą wynalazku jest przede wszystkim możliwość stosowania taśmy metalowej niekoniecznie z materiału nierdzewnego z uwagi na fakt, że jest ona szczelnie osłonięta z obu stron. Dwustronna powłoka ponadto zabezpiecza taśmę przed uszkodzeniami na przykład chemicznymi.
S. S.C. K. I., J. G., P. T. domagali się przed Urzędem Patentowym, działającym w trybie postępowania spornego, wydania decyzji ustalającej, iż wskazana przez nich produkcja taśmy oznacznikowo-sygnalizacyjnej nie jest objęta wyżej wymienionym patentem nr 176027. Ostateczną decyzją Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym z dnia 20 września 2000 r. [...] utrzymano w mocy decyzję Urzędu Patentowego z dnia 29 czerwca 1999 r. nr [...], oddalającą powyższy wniosek.
W dniu 21 listopada 2000 r. wpłynął do Urzędu Patentowego, działającego w trybie postępowania spornego, kolejny wniosek o wydanie decyzji unieważniającej patent nr 176027. Wynalazkowi chronionemu patentem zarzucono brak spełnienia kryterium nieoczywistości w świetle wcześniejszego stanu techniki. Rozwiązanie według cytowanego patentu zostało, zdaniem uczestników postępowania, ujawnione w części lub w całości we wcześniejszych publikacjach.
Jako interes prawny we wszczęciu tego postępowania wskazano otrzymanie od skarżącego m.in. pisma z dnia 8 stycznia 1999 r., w którym wezwano uczestników postępowania do zaniechania produkcji taśmy według technologii objętej powyższym patentem, wydania uzyskanych korzyści lub wynagrodzenia szkody na zasadach ogólnych.
Skarżący wniósł o oddalenie wniosku o unieważnienie patentu. Przedstawione przez uczestników postępowania materiały podważające brak przesłanki nieoczywistości wynalazku były już, jak podkreślał, wzięte pod uwagę przez Komisję Odwoławczą przy Urzędzie Patentowym w decyzji z dnia 31 maja 1998 r. [...], w której uchylono wcześniejszą decyzję Urzędu Patentowego z dnia 11 czerwca 1997 r. nr P-302450, odmawiającą udzielenia patentu na sporny wynalazek.
Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia 28 lutego 2002 r. [...] unieważniono patent nr 176027. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) oraz art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej, zwanej p.w.p. (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117). Zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Natomiast w świetle art. 315 ust. 3 p.w.p. ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku, wzoru użytkowego, znaku towarowego albo topografii układów scalonych w Urzędzie Patentowym.
W ocenie Urzędu Patentowego uczestnicy postępowania mają interes prawny w domaganiu się unieważnienia spornego patentu nr 176027 w trybie art. 68 ust. l ustawy o wynalazczości. Zgodnie z tym przepisem patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny, unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub w części, jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu. Interes prawny uczestników postępowania we wszczęciu postępowania o unieważnienie patentu uzasadnia przegranie przez nich sporu o ustalenie, że wskazana przez uczestników produkcja taśmy oznacznikowo-sygnalizacyjnej nie jest objęta wyżej wymienionym patentem nr 176027, co nastąpiło ostateczną decyzją Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym z dnia 20 września 2000 r. [...]. Powołano się w tej mierze na poglądy piśmiennictwa (T. Szymanek w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, T. Szymanek, Komentarz do prawa wynalazczego. Warszawa 1990, s. 315). Ponadto interes uczestników postępowania do domagania się unieważnienia spornego patentu uzasadnia skierowanie do nich wezwania skarżącego, w którym żądał on zaniechania produkcji taśmy według technologii objętej powyższym patentem, wydania uzyskanych korzyści lub wynagrodzenia szkody na zasadach ogólnych.
Według ustaleń Urzędu Patentowego patent nr 176027 nie spełnia kryterium nieoczywistości wynalazku, o jakim mowa w art. 10 ustawy o wynalazczości.
Na skutek skargi S. S. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia 28 lutego 2002 r. sprawę rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt 6 II SA 2242/02 oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że Urząd Patentowy niewadliwie ustalił, iż omawiane rozwiązanie nie spełnia ustawowego wymogu dla uzyskania ochrony patentowej, o jakiej mowa w art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości z powodu braku jego nieoczywistości w świetle wcześniejszego stanu techniki. W skardze zaś nie podjęto nawet polemiki z tymi ustaleniami. Jeżeli zaś chodzi o zarzut, iż wnioskodawcy nie mieli interesu prawnego w żądaniu unieważnienia patentu, to w postępowaniu przed Urzędem Patentowym skarżący tego zarzutu nie podnosił. Pomimo to kwestia ta była badana przez Urząd Patentowy, który trafnie uznał istnienie po stronie wnioskodawców interesu prawnego, o jakim mowa w art. 68 ust. 1 ustawy o wynalazczości.
W świetle bowiem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2003 r. II SA 81/02), ukształtowanego na gruncie ustawy o znakach towarowych, zachowującego jednakże aktualność także pod rządem ustawy o wynalazczości, stwierdzenie istnienia interesu prawnego po stronie podmiotu ubiegającego się o unieważnienie prawa z rejestracji wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną tego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na jego sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes taki powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniały zastosowanie normy prawa materialnego. Taki związek o charakterze materialnoprawnym można w niniejszej sprawie wywieść z przepisów o swobodzie prowadzenia przez uczestników postępowania działalności gospodarczej (por. art. 20 Konstytucji RP i art. l ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej; Dz.U. Nr 41, poz. 324 ze zm., a obecnie art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej; Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), czemu na przeszkodzie stoi sporny patent. Ponadto interes prawny uczestników postępowania w domaganiu się unieważnienia spornego patentu uzasadnia skierowanie przeciwko nim przez skarżącego pisma z dnia 8 stycznia 1999 r., wzywającego do zaniechania produkcji taśmy według technologii objętej powyższym patentem, wydania uzyskanych korzyści lub wynagrodzenia szkody na zasadach ogólnych.
Niezasadny jest także zarzut zawarty w skardze w przedmiocie naruszenia art. 30 ustawy o wynalazczości. Przepis ten nie został powołany w zaskarżonej decyzji, a ponadto nie ma bezpośredniego związku z toczącym się postępowaniem.
Skarżący S. S., reprezentowany przez adw. M. S., zaskarżył w całości do Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt 6 II SA 2242/02. Jednocześnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Pełnomocnik skarżącego zarzucił temu wyrokowi zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych, a w szczególności:
- naruszenie art. 68 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie,
- naruszenie art. 61 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Zdaniem skarżącego, strona domagająca się unieważnienia patentu powinna wykazać na jakiego rodzaju interesie opiera to żądanie. Interes taki ma niewątpliwie osoba, której oddalono wniosek o ustalenie, że jej produkcja nie jest objęta patentem.
Tymczasem w przedmiotowej sprawie Urząd Patentowy, a następnie Sąd wadliwie przyjął, że wnioskodawca ma interes prawny do wystąpienia z wnioskiem o unieważnienie patentu, mimo iż z postępowania przed Urzędem Patentowym dotyczącym ustalenia, że wskazana przez wnioskodawcę produkcja nie jest objęta patentem nr 176027 nie wynika, aby była to jego produkcja.
Poza tym zdaniem skarżącego Urząd Patentowy oraz Sąd w zaskarżonym wyroku rażąco naruszyli art. 61 k.p.a., wykraczając poza granice wniosku i przeprowadzając niedopuszczalną kontrolę prawidłowości przebiegu postępowania rejestracyjnego z wyłączeniem możliwości zastosowania procedur kontradyktoryjnych, stosowanych w postępowaniu spornym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 183 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. Ze względu na przyjęty model orzekania przez NSA ustawodawca stawia wysokie wymagania skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz m.in. wskazywać podstawy kasacyjne przez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym, według strony skarżącej, uchybił Sąd oraz określenie sposobu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazać dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rygoryzm formalny w stosunku do skargi kasacyjnej służyć ma więc ustaleniu w sposób nie budzący wątpliwości zakresu rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd nie powinien bowiem domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. Z drugiej jednak strony granice tego rygoryzmu wyznaczają standardy dwuinstancyjnego postępowania sądowego, odnoszące się również do postępowania przed sądami administracyjnymi (art. 176 ust. l Konstytucji RP). Obejmują one realny dostęp do środka odwoławczego (skargi kasacyjnej), rozumiany zarówno jako prawo do wniesienia takiej skargi, jak i prawo do merytorycznego jej rozpatrzenia. Ten cel w postaci doprowadzenia w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym do realnej kontroli orzeczenia wydanego przez sąd administracyjny pierwszej instancji może być utrudniony przez daleko idące wymagania formalne i treściowe co do skargi kasacyjnej. Dlatego też ustawodawca mając na względzie ochronę strony przed ryzykiem niewłaściwego, nieprecyzyjnego sformułowania zarzutów takiej skargi, uniemożliwiającego jej rozpoznanie, wprowadził tzw. przymus adwokacko-radcowski. Ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona, z pewnymi wyjątkami, przez adwokata lub radcę prawnego (art. 175 § l-3).
Skarga kasacyjna wniesiona w rozpatrywanej sprawie (sporządzona przez adwokata) nie odpowiada w pełni wymaganiom, o których mowa w art. 176 p.p.s.a. Uwagi te dotyczą przede wszystkim sformułowania przewidzianych w art. 174 p.p.s.a. podstaw skargi kasacyjnej. Nie wskazano bowiem jasno i wyraźnie naruszonych - zdaniem strony skarżącej - przepisów prawa procesowego, jak i sposobu tego naruszenia. Dopiero na podstawie uzasadnienia skargi można ustalić treść zarzutu naruszenia prawa procesowego. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 61 k.p.a., nie wskazując jaki paragraf został jego zdaniem naruszony, a artykuł ten składa się z czterech paragrafów.
Poza tym w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie miały zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a zatem przepis art. 61 k.p.a. nie mógł być bezpośrednio przez Sąd naruszony.
Zdaniem Sądu, sformułowanie w sposób opisowy i pośredni podstawy skargi kasacyjnej można wyjątkowo uznać za dopuszczalne. W tym przypadku skarżący wskazał na istotę naruszenia prawa przez Sąd orzekający kasacyjnie. Sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej z punktu widzenia jej zgodności z prawem. Naruszenie prawa przez sąd administracyjny sprowadza się zatem do tolerowania (sanowania) naruszeń prawa przez organy administracji publicznej. Można również przyjąć, że sformułowany w skardze zarzut naruszenia prawa procesowego ma dostatecznie określone granice, jako że wymieniono przepisy prawne, których naruszenie - zdaniem skarżącego - Sąd sanował.
Na wstępie należy rozważyć zarzut naruszenia tego przepisu postępowania, które zdaniem skarżącego, miały znaczenie dla ustaleń faktycznych. Dla oceny zasadności zarzutu prawa materialnego mają bowiem znaczenie ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Za nietrafny należy uznać zarzut sanowania przez Sąd naruszenia w postępowaniu przed Urzędem Patentowym art. 61 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
W sprawie zaś było bezsporne, iż postępowanie o unieważnienie patentu zostało wszczęte na wniosek S. S.C. K. I., J. G. i R. T., przy czym o wszczęciu tego postępowania skarżący został zawiadomiony (art. 61 § 4 k.p.a.). Postępowanie o unieważnienie patentu toczyło się w granicach wskazanej podstawy unieważnienia, a mianowicie art. 10 w związku z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst Dz.U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 ze zm.). Podstawy unieważnienia patentu nie stanowił przy tym art. 30 omawianej ustawy o wynalazczości.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia przez Sąd art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości. Zgodnie z tym przepisem patent może być na wniosek każdej osoby, która ma w tym interes prawny unieważniony przez Urząd Patentowy w całości lub w części, jeżeli nie zostały spełnione warunki wymagane do uzyskania patentu. Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie przyjął, iż istotą interesu prawnego o jakim mowa w tym przepisie jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego. Może to być norma należąca do każdej gałęzi prawa, a więc nie tylko do prawa administracyjnego. Norma prawna nie musi przyznawać podmiotowi wywodzącemu z niej swój interes prawny konkretnych uprawnień lub obowiązków, bo wtedy interes prawny przekształciłby się w roszczenie prawne lub w publiczne prawo podmiotowe. Wystarczy, że daje możliwość ochrony w sformalizowanym postępowaniu i powoduje, że podmiot, którego sfery prawnej bezpośrednio dotyczy, może skutecznie domagać się wydania orzeczenia administracyjnego (J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 2 lutego 1996 r., IV SA 846/95 - OSP z 1997 r., nr 4, poz. 83). Jeszcze inaczej - interes prawny to związek o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegający na tym, że akt stosowania normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (M. Bogusz: Zaskarżenie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997r., s. 18 i nast.).
Interes prawny dotyczy zatem szeroko rozumianej sytuacji podmiotu prawa, wyznaczonej normami prawnymi różnego rodzaju, z których wynikają jego uprawnienia, obowiązki, korzyści, czy wolności prawnie chronione.
Stąd też należy podzielić pogląd Sądu, iż interes prawny wnioskodawców wynika z przepisów o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej (art. 20 Konstytucji RP i art. 5 ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej - Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm.), czemu na przeszkodzie stał sporny patent. Poza tym interes prawny wnioskodawców w unieważnieniu patentu wynikał z faktu, iż uprawniony z patentu wezwał ich pismem z dnia 8 stycznia 1999 r. do zaniechania produkcji taśmy według technologii objętej patentem i wydania uzyskanych korzyści lub wynagrodzenia szkody na zasadach ogólnych. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, iż uprawniony z patentu domagał się zaniechania konkretnej produkcji chronionej patentem. Również wnioskodawcy we wniosku z dnia 10 lutego 1999 r. domagali się wydania przez Urząd Patentowy decyzji ustalającej, że ich produkcja nie jest objęta patentem nr 176027.
W konsekwencji za niezrozumiały należy uznać zarzut skargi kasacyjnej, iż w tym ostatnim postępowaniu nie ustalono, iż aby chodziło o produkcję prowadzoną przez wnioskodawców, skoro ta okoliczność była między stronami bezsporna.
Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 183 § 1 i art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w wyroku.