Uzasadnienie
GSK 701/04
Decyzją z dnia 7 listopada 1997r. zawartą w [...] Dyrektor Urzędu Celnego w Toruniu dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy Mercedes typ 210 nr nadwozia [...] sprowadzony z Niemiec przez J. S. i wymierzył cło w kwocie 4.900,30 zł stosując stawkę celną obniżoną /25%/ w oparciu o dokumenty przedłożone przez importera a w szczególności formularz EUR 2 nr L 807236 wystawiony w dniu 25 września 1997r. przez Nolle KG Hahnerberger Str. 17 Wuppertal oraz fakturę – rachunek z tej samej daty wystawiony przez firmę jak wyżej na wartość 9780,00 DEM.
Na skutek wniosku polskich organów celnych o weryfikację danych zawartych w powyższym formularzu EUR 2 i rachunku, niemieckie władze celne w piśmie z dnia 1 lutego 1999r. poinformowały, iż towar wymieniony w przedmiotowym świadectwie preferencyjnego pochodzenia nie jest towarem pochodzącym w rozumieniu umowy pomiędzy Wspólnotą Europejską i Polską oraz, że nie można było ustalić dowodu pochodzenia a świadectwo pochodzenia i rachunek nie zostały wypełnione przez podanego eksportera.
W związku z uzyskaniem opisanej wyżej informacji Dyrektor Urzędu Celnego w Toruniu postanowieniem z dnia 15 marca 1999r. wznowił postępowanie celne zakończone decyzją wymienioną na wstępie a następnie decyzją z dnia 28 kwietnia 1999r. nr [...] uchylił powyższą decyzję własną z dnia 7 listopada 1997r. w części dotyczącej cła i wymierzył cło w kwocie 6.860,40 zł według stawki celnej podstawowej tj. 35%.
Odwołanie od powyższej decyzji z dnia 28 kwietnia 1999r. złożył importer J. S. i po rozpoznaniu tegoż odwołania Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał ją w mocy decyzją z dnia 25 stycznia 2001r. nr [...]
J. S. złożył skargę na powyższą decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z dnia 28 kwietnia 1999 r. Skarżący zarzucił, że organy celne bezpodstawnie oparły się na niekompletnych dokumentach przekazanych przez niemieckie władze celne i uznały te dokumenty za wiarygodne a w konsekwencji odmówiły uznania przedłożonego świadectwa pochodzenia towaru EUR 2 oraz że nie wyjaśniły wszystkich wątpliwości zmierzających do ustalenia stanu faktycznego i podjęły decyzję bez uwzględnienia interesu strony.
Zarzucił także, iż decyzja organu odwoławczego ma charakter wymiarowy i wydana została z naruszeniem art. 83 ust.1 Prawa celnego czyli po upływie terminu przedawnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 5 lutego 2004r. sygn. 3 I SA/Gd 389/01 oddalił wniesioną skargę.
W uzasadnieniu tegoż wyroku Sąd w oparciu o ustalenia poczynione w postępowaniu celnym podkreślił, iż stawka celna preferencyjna będąca odstępstwem od stawki celnej podstawowej może być zastosowana tylko w ściśle określonych warunkach przy czym warunki te mogą również wynikać z porozumień międzynarodowych. Wybór procedury celnej z zastosowaniem stawki preferencyjnej jest uprawnieniem a nie obowiązkiem i stąd też podmiot wyrażający wolę skorzystania z takiej stawki ponosi ryzyko związane z odmową jej zastosowania czy też negatywną weryfikacją dokumentów będących podstawą do zastosowania tej stawki. Sąd stwierdził, iż organy celne prawidłowo ustaliły, że dla skorzystania ze stawki preferencyjnej skarżący J. S. powinien między innymi wykazać pochodzenie towaru z krajów Unii Europejskiej co powinno być udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem EUR 1 lub formularzem EUR 2, gdyż takie warunki wynikają z przepisów art. 13, art. 16 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego oraz obowiązującego wówczas Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 grudnia 1996r. w sprawie ceł na towary przywożone z zagranicy /Dz.U. nr 145 poz. 670 z 1996r./. Na podstawie art. 32 cyt. Protokołu nr 4 władze celne kraju eksportu mogą dokonać weryfikacji dowodów pochodzenia towaru a wynik tej weryfikacji jest rozstrzygający i przeprowadzona w niniejszej sprawie weryfikacja wykazała, że importowany samochód nie pochodzi z kraju Unii Europejskiej co skutkuje brakiem podstaw do zastosowania preferencyjnej stawki celnej. Wyniki weryfikacji przedstawione przez niemieckie władze celne uzasadniały więc wznowienie postępowania celnego na podstawie art. 240 § 1 pkt. 1 i pkt. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 z późn. zm./, gdyż formularz EUR 2 oraz faktura wystawiona przez firmę Nolle KG okazały się fałszywe oraz ujawniona została nowa okoliczność istniejąca w dacie wydania decyzji pierwotnej /7 listopada 1997r./ ale nieznana wówczas organowi celnemu tj. importowany samochód nie jest towarem pochodzącym w rozumieniu Układu Europejskiego. W konsekwencji więc zasadnym było wznowienie postępowania i dokonanie wymiaru cła przy zastosowaniu stawki celnej autonomicznej /niepreferencyjnej/. Zarzut skargi odnośnie naruszenia przez organ odwoławczy przepisu art. 83 ust. 1 Prawa celnego Sąd uznał za nieuzasadniony, gdyż decyzją wymiarową jest decyzja organu I instancji a decyzja ta została wydana przed upływem dwuletniego terminu przedawnienia określonego w powyższym przepisie.
Od wymienionego wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę kasacyjną wniósł J. S. reprezentowany przez ustanowionego pełnomocnika –adwokata.
Skargą powyższą zaskarżono przedmiotowy wyrok w całości a jako podstawę kasacyjną wskazano rażące naruszenie prawa materialnego tj. przepisu art. 83 ust.1 Prawa celnego przez niewłaściwe przyjęcie, że decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Toruniu nie była decyzją w sprawie wymiaru należności celnych i mogła być wydana po upływie dwuletniego terminu określonego w tym przepisie.
W skardze tej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o uchylenie decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 25 stycznia 2001r. ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; wniósł także o zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący po przedstawieniu przebiegu postępowania w sprawie zarzucił, że pogląd Sądu I instancji wyrażony w zaskarżonym wyroku, iż nie doszło do przedawnienia wymiaru należności celnych jest chybiony. Decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w Toruniu z dnia 28 kwietnia 1999r. była bowiem nieprawomocna do dnia 25 stycznia 2001r. tj. do dnia wydania decyzji przez organ II instancji i nie podlegała wykonaniu. W trakcie obowiązywania ustawy – Prawo celne obowiązek zapłaty należności celnych powstawał w terminie 7 dni od dnia, kiedy decyzja stała się ostateczna a dwuletni termin przedawnienia określony w art. 83 ust.1 Prawa celnego powinien być bezwzględnie stosowany również w toku instancji przez organ odwoławczy. Skarżący wskazał także na "pewnego rodzaju" podobieństwo pomiędzy przedawnieniem wymiaru należności celnych według ustawy – Prawo celne a przedawnieniem przewidzianym w przepisach prawa podatkowego, zaś właśnie na gruncie tych ostatnich przepisów Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 czerwca 2003r. III RN 116/02 /Mon. Pod. 2003/11/40/ stwierdził, że 5-letni termin przedawnienia dotyczy także decyzji wydawanych w II instancji /skarżący przytoczył fragment uzasadnienia tegoż wyroku/.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wniósł o jej oddalenie jako pozbawionej podstaw prawnych i podkreślił, że dwuletni termin przedawnienia określony w art. 83 ust.1 ustawy – Prawo celne dotyczy niewątpliwie decyzji organu I instancji orzekającej o wymiarze należności celnych a w niniejszej sprawie decyzja ta zapadła przed upływem tego okresu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ Sąd rozpoznaje skargę w granicach skargi kasacyjnej a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, jednakże w niniejszej sprawie przesłanki nieważności wymienione w § 2 cyt. wyżej przepisu nie zachodzą.
Jak wskazano wyżej, w skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe przyjęcie, że decyzja ówczesnego organu II instancji – Prezesa Głównego Urzędu Ceł utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Toruniu nie była decyzją w przedmiocie wymiaru należności celnej i mogła być wydana po upływie terminu dwóch lat przewidzianego w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989r. Prawo celne /Dz.U. nr 71 poz. 312 z 1994r. z późn. zm./.
Ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie są niesporne - skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów odnośnie naruszenia przepisów postępowania – i wynika z nich, że skarżący J. S. dokonał zgłoszenia sprowadzonego z Niemiec towaru /samochodu/ do odprawy celnej w dniu 7 listopada 1997r. czyli w okresie obowiązywania cyt. wyżej ustawy - Prawo celne. W ustalonym stanie faktycznym i prawnym sprawy, zgłoszenie takie było spełnieniem obowiązku określonego w art. 40 ust. 1 tejże ustawy. Przywóz towaru z zagranicy /obrót towarowy z zagranicą/ podlegał kontroli celnej po zakończeniu której organ celny wydawał decyzję o dopuszczeniu do obrotu na polskim obszarze celnym lub wywozu za granicę zgłoszonego towaru oraz o wymiarze należności celnych przy czym dokonywanie tego wymiaru należało do zadań dyrektora urzędu celnego /art. 67 ust. 1 w związku z art. 22 ust.1, art. 111 pkt.1 cyt. ustawy/. Wydanie takiej decyzji stanowiło dokonanie odprawy celnej rozumianej według art. 2 pkt. 12 cyt. ustawy jako decyzję zawierającą rozstrzygnięcie zarówno o dopuszczeniu towaru do obrotu na polskim obszarze celnym /lub wywozu za granicę/ jak i o wymiarze należności celnych obejmujących cło i inne opłaty przewidziane w ustawie. Decydujące znaczenie dla wymiaru cła miał stan towaru i jego wartość celna oraz obowiązujące stawki w dniu dokonania zgłoszenia celnego /art. 23 ust.1 cyt. ustawy/ z tym, że w art. 83 ust. 1 ustawy zawarty został zakaz wydania takiej decyzji tj. decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie dwóch lat od dnia w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Ponieważ w powoływanej ustawie obowiązek uiszczenia cła powiązany został z przywozem towaru z zagranicy /art. 4 ust.1/, to w konsekwencji obowiązek zapłaty cła powstawał w dniu wprowadzenia towaru na polski obszar celny.
Dopuszczalność wydania decyzji "w sprawie wymiaru należności celnych"- obejmującej również jej doręczenie - jak przyjmuje się w orzecznictwie aprobując uchwałę b. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 20002r.sygn. FPS 10/00 ?ONSA nr 2 poz. 56 z 2002r./ – ograniczone zostało wyraźnie określonym przedziałem czasowym a więc po upływie wskazanego okresu uprawniony organ celny tracił już uprawnienie do wymierzenia czyli obliczenia należnego cła /i ewentualnie innych należności/ na skutek upływu przedawnienia. Stanowisko Sądu I instancji przyjmujące, iż to organ celny I instancji dokonuje wymiaru cła a zatem zachowanie prawa do wydania decyzji w tym przedmiocie przed upływem okresu przedawnienia następuje przez wydanie / i doręczenie/ decyzji przez tenże organ jest – jak wskazano wyżej –kwestionowane w skardze kasacyjnej zarzucającej, iż organem wymiarowym był także ówczesny organ II instancji tj. Prezes Głównego Urzędu Cel, którego decyzja zapadła już po upływie okresu przedawnienia.
Zarzut powyższy i przytoczona na jego poparcie argumenty na poparcie tego zarzutu nie są jednak uzasadnione.
Istotnie – jak wskazano w skardze kasacyjnej- decyzja o wymiarze należności celnych powinna być wykonana przez ich uiszczenie przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą "w terminie 7 siedmiu dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna" o czym stanowił art. 77 ust.1 pkt.1 ustawy - Prawo celne, jednakże zauważyć należy, iż ta ostania regulacja dotyczyła innego zagadnienia. Czym innym jest bowiem "wydanie" decyzji o wymiarze należności celnych o którym mowa w art. 83 ust.1 a czym innym "wykonanie" wydanej już decyzji w tym przedmiocie o czym stanowił art. 77 ust.1 cyt. Prawa celnego. Każdy z tych przepisów dotyczył innego etapu postępowania bo dla wykonania decyzji w określonym w ustawie terminie koniecznym było uprzednie wydanie tejże decyzji. Daty początkowe biegu przewidzianych w tych przepisach terminów określone były odmiennie a mianowicie dla wydania decyzji był to dzień powstania obowiązku uiszczenia należności celnych o którym wspomniano wyżej a dla wykonania tej decyzji był to dzień, w którym stała się ona ostateczna.
Jeśli chodzi o powołany w skardze kasacyjnej fragment uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2003r. III RN 116/2002 /OSNP 11 poz. 184 z 2004r./ to stwierdzić należy, że nie ma on odniesienia do okoliczności występujących w niniejszej sprawie. Rozważania Sądu Najwyższego dotyczyły przepisu art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 z późn. zm./ w którym nie występuje pojęcie pojecie wydania decyzji lecz wskazano w nim termin przedawnienia zobowiązania podatkowego a w dalszych paragrafach tego artykułu wymienione zostały przypadki przerwania, zawieszenia i wyłączenia biegu tego terminu. W oparciu o tę regulację prawną Sąd Najwyższy odniósł się do decyzji w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych co do którego podatnik miał obowiązek dokonać samoobliczenia i zapłacenia w terminie określonym w ustawie a samoobliczenie to zostało zakwestionowane przez organy i skutkiem tego określiły one wysokość tegoż podatku w innej kwocie.
Przepisy ustawy – Prawo celne nakładały na podmioty dokonujące obrotu towarowego z zagranicą różne obowiązki ale nie było wśród nich obowiązku samoobliczenia należności celnych, bo ta czynność w formie decyzji zastrzeżona została wyraźnie dla organu celnego.
Postępowanie celne jest oczywiście postępowanie dwuinstancyjnym, niemniej jednak to organ celny I instancji / ówcześnie dyrektor urzędu celnego/ po zgłoszeniu przez określony podmiot towaru do odprawy celnej oraz po zakończeniu kontroli celnej tego towaru uprawniony był /i zobowiązany/ do wydania decyzji w przedmiocie dopuszczenia tegoż towaru do obrotu na polskim obszarze celnym i wymiaru należności celnych. Jeśli od takiej decyzji wniesione zostało odwołanie, to organ celny II instancji w ramach przyznanych mu przez ustawodawcę uprawnień orzekał w tym przedmiocie jaki objęty był rozstrzygnięciem organu I instancji, niemniej jednak orzeczenie to odnosiło się właśnie do wielkości / wymiaru/ wskazanego w decyzji organu I instancji bo to w tej decyzji ta wielkość została wyliczona.
Ustawodawca ustanawiając przedawnienie orzekania przez organy celne w przedmiocie wymiaru należności celnych uczynił to w interesie podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą stwarzając ustawową gwarancję, że po upływie okresu przewidzianego w art. 83 ust.1 ustawy – Prawo celne nie będzie możliwe dokonanie wymiaru tychże należności. Jeśli przed upływem tego okresu wymiar tych należności został już dokonany przez organ celny I instancji, to - na skutek wniesionego odwołania- organ II instancji orzekający już po upływie tego okresu i utrzymujący w mocy to rozstrzygnięcie nie działa niezgodnie z powyższym przepisem, gdyż jedynie stwierdza prawidłowość ustalonej już wysokości należności co nastąpiło w niniejszej sprawie.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut skargi kasacyjnej co do naruszenia prawa materialnego nie jest uzasadniony i w związku z tym skargę tę oddalił na podstawie art. 181, art. 183 § 1 i art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. U. nr 153 poz. 1270/.