Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 maja 2000 r. nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w Cieszynie z dnia 6 grudnia 1999 r. w przedmiocie uznania za nieprawidłowe zgłoszenia towaru do tranzytu przez spółkę z o.o. CAWA Poland Ltd z Tczewa i nakazania cofnięcia towaru za granicę.
W dniu 22 października 1999 r. firma [...]. Sp. z o. o. zgłosiła na podstawie dokumentu SAD nr [...] do objęcia procedurą tranzytu towar określony jako "wsad do dezodorantów", wnioskując jego zaliczenie do kodu PCN 3307 20 000 Taryfy celnej. Organy celne uznały, że towar ten jest alkoholem etylowym skażonym i podlega zaliczeniu do kodu PCN 2207 20 00 0. Obrót z zagranicą towarami klasyfikowanymi do pozycji 2207 wymagał koncesji, której importer nie posiadał i z tego względu orzeczono na podstawie art. 59 Kodeksu celnego o nakazie cofnięcia towaru za granicę.
Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 26 marca 2001 r. sygn. akt I SA/Ka 1513/00 skarga spółki na wymienioną na wstępie decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 22 maja 2000 r. została oddalona. Sąd podzielając stanowisko organów celnych, że importowany towar podlega klasyfikacji do kodu Taryfy celnej PCN 2207 20 00 0 stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Wniosek skarżącej o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 26 marca 2001 r. sygn. akt I SA/Ka 1513/00 został oddalony postanowieniem tego Sądu z dnia 23 kwietnia 2002 r. sygn. akt I SA/Ka 1724/01.
Wnioskiem z dn. 4 marca 2002 r. spółka zwróciła się o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa GUC nr [...] z dnia 22 maja 2000 r. z powodu rażącego naruszenia prawa, tj.: uwagi nr 3 do działu 33 Taryfy celnej (Dz.U. z 1998 r. Nr 158, poz.1036), oraz art. III lit. d Konwencji o utworzeniu Rady Współpracy Celnej (Dz.U. z 1978 r., Nr 11, poz. 43), przez klasyfikację dezodorantu do grupy "skażony alkohol etylowy", podczas gdy zaliczenie towaru do grupy 3307 20 potwierdza wiążąca polskie organy celne opinia Światowej Organizacji Celnej z dnia 23 marca 2001 r.
Dyrektor Izby Celnej w Cieszynie decyzją z dnia 4 września 2002 r. Nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji a następnie, po rozpatrzeniu wniosku spółki o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 29 listopada 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy swą decyzję z dnia 4 września 2002 r. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa GUC z powodu rażącego naruszenia prawa. Opinia [...], na która powołuje się strona wydana została w dniu 23 marca 2001 r. a więc w momencie wydania decyzji Prezesa GUC z dnia 22 maja 2000 r. nie istniała i nie mogła być brana pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy. Kwestionowana przez stronę decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 22 maja 2000 r. była, zdaniem organu, zgodna ze stanem prawnym obowiązującym w dacie jej wydania.
Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 lutego 2004 r. sygn. akt. 3/I SA/ Ka 3045/02 skarga [...]. Spółki z o. o. w Tczewie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z dnia 25 listopada 2002 r. została oddalona. Sąd stwierdził, że z mocy art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej p. s. a., jest związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2001 r. sygn. akt I SA/Ka 1513/00, którym oddalono skargę na ostateczną decyzję organu celnego, stwierdzając tym samym jej legalność. Sąd wskazał, że pogląd strony jakoby opinia WCO z dnia 23 marca 2001 r. stanowić miała o tym, że decyzja organu celnego zaliczająca towar do pozycji 2207 dotknięta była wadą nieważności nie jest uzasadniony także i dlatego, że opinia, na którą powołuje się strona pochodzi od Sekretariatu WCO, a nie jest to organ uprawniony do wydawania wiążących opinii na temat klasyfikacji towarów.
W konsekwencji Sąd uznał, że kwestionowanie- z powołaniem się na dokument, który nie był opinią WCO - na obecnym etapie postępowania legalności ostatecznej decyzji administracyjnej - której zgodność z prawem potwierdził sąd administracyjny - nie stanowi o tym, że zaistniała przesłanka rażącego naruszenia prawa. Sąd podkreślił, że poza jego oceną pozostają argumenty dotyczące decyzji Prezesa GUC z dnia 22 maja 2000 r. a przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie zasadność decyzji Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z dnia 29 listopada 2002 r.
Od powyższego wyroku [...] spółka z o. o. wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, w której wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, sformułowała następujące podstawy tej skargi:
- mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 170 p. s. a. oraz art. 249 § 1 pkt. 2 ordynacji podatkowej (dalej: o. p.) polegające na uznaniu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydając wyrok z dnia 20 lutego 2004 r. był związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2001 r.sygn. akt. I SA/Ka 1513/00, którym oddalona została skarga na ostateczną decyzję organu celnego. Według autora skargi kasacyjnej, z art. 170 p. s. a. nie wynika zakaz wzruszania ostatecznej decyzji w trybie stwierdzenia nieważności, nawet jeśli skarga na taką decyzję została przez sąd oddalona i ani organ administracji ani sąd nie mogą uchylić się od merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności. Gdyby było inaczej, to obowiązujący od 1 stycznia 2003 r. znowelizowany przepis art. 249 § 1 pkt. 2 o. p. nakazujący wydanie decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, w sytuacji gdy uprzednio skarga na tę decyzję została oddalona przez sąd - byłby zbędny,
- mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 46 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070) w zw. z art. 29 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz 1269) (dalej jako: u. s. p) polegające na wydaniu wyroku z dnia 20 lutego 2004 r. przez sąd w niewłaściwym składzie, bowiem w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego znajdowało się dwóch sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, a powołane przepisy dopuszczają by w składzie sądu brał udział tylko jeden sędzia innego sądu, zaś skład sądu sprzeczny z przepisami prawa skutkuje nieważnością postępowania,
- naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania powołanych w skardze: art. 247 § 1 pkt. 3 o. p., uwagi 2 do sekcji VI i uwagi 3 do działu 33 sekcji VI rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 158, poz. 1036 z zm.), zdania 4 Uwag ogólnych do działu 33 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 24 sierpnia 1999 r. w sprawie wyjaśnień do Taryfy celnej (Dz.U. Nr 74, poz. 830), art. 122 i 180 § 1 o. p. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej odniósł się wyłącznie do zarzutów naruszenia prawa materialnego stwierdzając w odniesieniu do Taryfy celnej, że z uwagi 3 do działu 33 wynika, iż wyliczenie towarów ma charakter przykładowy, z uwagi 2 nie wynika by do pozycji 3307 należały wyłącznie towary występujące w określonych dawkach lub ze względu na przeznaczenie do sprzedaży detalicznej, a zdanie 4 Uwag ogólnych do działu 33 Wyjaśnień do Taryfy celnej przekracza delegację ustawową. W konkluzji autor skargi kasacyjnej stwierdził, że załatwienie sprawy decyzją dnia 22 maja 2000 r. i wcześniejszą decyzja z dnia 6 grudnia 1999 r. stanowiło zaprzeczenie jej stanu prawnego a oczywista sprzeczność między rozstrzygnięciem sprawy a treścią przepisu stanowi rażące naruszenie prawa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Katowicach wniósł o jej oddalenie i odnosząc się do trzeciej (ostatniej) grupy zarzutów w szeroko umotywowany sposób stwierdził, że nie są one uzasadnione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 174 p. s. a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Z mocy art. 183 § 1 p. s. a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Skarżąca opiera skargę kasacyjną zarówno na zarzutach naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Jeśli chodzi o zarzuty procesowe, to zarzut dotyczący niewłaściwego składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach jako równoznaczny z zarzutem nieważności postępowania przed tym Sądem wymaga odniesienia w pierwszej kolejności.
Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie przepisy reformujące sądownictwo administracyjne, a celem tej reformy było spełnienie konstytucyjnego wymogu dwuinstancyjności postępowania sądowego (art.176 ust. 1 Konstytucji) także w odniesieniu do sądownictwa administracyjnego. Reforma wprowadzana była w warunkach funkcjonującego do dnia 31 grudnia 2003 r. sądownictwa administracyjnego jako jednoinstancyjnego, zaś po tej dacie działalność orzeczniczą w I instancji podjęły wojewódzkie sądy administracyjne, a w II - kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny. Ta specyficzna sytuacja, gdy niejako "w biegu" następowała zmiana modelu sądownictwa administracyjnego wymagała, w pierwszym, przejściowym okresie, szczególnych regulacji związanych między innymi z zapewnieniem sprawnego funkcjonowania wojewódzkich sądów administracyjnych w warunkach, gdy nie została jeszcze powołana odpowiednia liczba sędziów tych sądów. Jednocześnie zmniejszyły się potrzeby w zakresie kadry sędziowskiej w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, bowiem nie w każdej sprawie strona niezadowolona z wyroku I instancji korzysta z prawa do wniesienia skargi kasacyjnej. Z tego też względu, prócz docelowych regulacji ustrojowych, niezbędne były unormowania dotyczące okresu przejściowego, uzupełniające w tym okresie regulacje docelowe a w wypadku sprzeczności korzystające z prawa pierwszeństwa jako lex specialis.
Sprawy ustroju sądów administracyjnych zostały unormowane w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jednak nie wszystkie zagadnienia zostały uregulowane odrębnie. W myśl art. 29 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych, a do takich należą zagadnienia składów sędziowskich orzekających w wojewódzkich sądach administracyjnych, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych. Te ostatnie przewidują, że w składzie sądu może brać udział tylko jeden sędzia innego sądu. Są to rozwiązania prawne docelowe. Rozwiązania na okres przejściowy zawarte w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 z zm.), dalej: Przepisy wprowadzające, przewidziały, że osoby powołane na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych pozostają sędziami Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 93). Oznacza to jednak zachowanie przez tych sędziów tytułu i statusu oraz wszelkich uprawnień należnych sędziemu Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale nie stanowiska sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z przyczyn związanych z reformą, w początkowym okresie jej wdrażania niemalże wszyscy sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostali delegowani do orzekania w wojewódzkich sądach administracyjnych, w których nie było jeszcze wystarczającej ilości sędziów, a następnie większość sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (220) została przeniesiona na stanowiska sędziów wojewódzkiego sądu administracyjnego do wojewódzkich sądów administracyjnych z zachowaniem statusu sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. Powyższe działania, mające na celu sprawne funkcjonowanie sądownictwa administracyjnego w zreformowanym kształcie, miały oparcie w przepisach ustawy - Przepisy wprowadzające... Stosownie do art. 94 § 1 tej ustawy, w okresie trzech miesięcy od daty wejścia w życie ustawy ustrojowej, Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, po zasięgnięciu opinii Kolegium tego Sądu, mógł przenieść sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaś z mocy art. 95 § 1 delegować sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do wojewódzkich sądów administracyjnych, ale tylko do czasu powołania odpowiedniej liczby sędziów tych sądów i w okresie nie dłuższym niż dwa lata.
W składzie orzekającym w niniejszej sprawie w I instancji w dniu 20 lutego 2004 r., a więc w okresie, o którym mowa wyżej i w warunkach, gdy odpowiednia liczba sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach nie była jeszcze powołana, zasiadało dwóch sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego i byli to sędziowie delegowani oraz jeden sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wykładnia art. 46 u. s. p., który z mocy art. 29 prawa o ustroju sądów administracyjnych stosuje się nie wprost, lecz odpowiednio, w zestawieniu z art. 95 § 1 ustawy - Przepisy wprowadzające... skłania do przekonania, że użyte w pierwszym z tych przepisów określenie " sędzia innego sądu" nie obejmuje sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, delegowanych na zasadach i w warunkach określonych w tym ostatnim przepisie. Odpowiednie stosowanie przepisów u.s.p. polega bowiem w szczególności na uznaniu za prawidłowe składów orzekających Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, utworzonych zgodnie z wymaganiami stanowiącego lex specialis przepisu art. 95 § 1 ustawy - Przepisy wprowadzające.... Zatem zarzut, dotyczący naruszenia prawa w sposób określony w art. 183 § 2 pkt. 4 p. s. a., prowadzący do nieważności postępowania, uznać należy za nieusprawiedliwiony. Ubocznie zauważyć należy, że analogiczna sytuacja zachodzi na tle art. 94 § 1 ustawy – Przepisy wprowadzające..., co oznacza, że sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego przeniesieni na stanowiska sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego także nie mogą być traktowani jako "sędziowie innego sądu" w rozumieniu u. s. p. Sędziowie ci bowiem mają wprawdzie status sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale zajmują stanowiska sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Nie jest trafny kolejny zarzut procesowy, dotyczący naruszenia art. 170 p. s. a. oraz art. 249 § 1 pkt. 2 o. p. (ten ostatni w brzmieniu obowiązującym z dniem 1 stycznia 2003 r.), bowiem wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, którego prejudykacyjny charakter strona kwestionuje, wydany był w marcu 2001 r., a więc w okresie, gdy przepisy te jeszcze nie obowiązywały i wobec tego nie mogą znaleźć w sprawie zastosowania. Zagadnieniu związania wojewódzkiego sądu administracyjnego i organu oceną prawną, wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., poświęcony jest przepis art. 99 ustawy – Przepisy wprowadzające..., jednak nie został on wskazany jako podstawa skargi kasacyjnej, co w ramach tego zarzutu nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na odniesienie się. Stwierdzić natomiast należy, że zarzut naruszenia art. 170 p. s. a. i art. 249 § 1 o. p. nie stanowi usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej.
Kwestia, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, orzekając w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Cieszynie z dnia 29 listopada 2002 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa GUC z dnia 22 maja 2000 r., był związany oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z dnia 26 marca 2001 r. sygn. akt I SA/Ka 1513/00, którym oddalona została skarga na omawianą decyzję Prezesa GUC z dnia 22 maja 2000 r., wymaga jednak wyjaśnienia w związku z ostatnią grupą zarzutów skargi kasacyjnej, dotyczących naruszenia prawa materialnego.
Przypomnieć należy, że wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2001 r. oddalona została skarga spółki CAWA na decyzję Prezesa GUC z dnia 22 maja 2000 r. Zgodnie z przepisem art. 22 ust. 2 i 3 obowiązującej w dacie orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 z zm.), w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, sąd administracyjny obowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję, a gdy zachodziły przyczyny nieważności decyzji, nieważność tę stwierdzić. Wyrok oddalający skargę oznacza, że w ocenie Sądu żadna z wymienionych przesłanek wzruszenia decyzji nie wchodziła w grę, a tym samym, że wedle tej oceny zaskarżona decyzja Prezesa GUC nie naruszała prawa w sposób, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy. Czy zatem w sytuacji, gdy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2001 r. powyższą ocenę zawierający jest prawomocny i pozostaje w obrocie prawnym, jest prawnie dopuszczalne oceny tej podważenie i stwierdzenie, że omawiana decyzja Prezesa GUC nie tylko prawo narusza, ale czyni to jeszcze w stopniu rażącym. Na tak postawione pytanie odpowiedź może być tylko przecząca. W myśl art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające... ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r., z zastrzeżeniem art. 100, który niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania, wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalając skargę, stwierdził w motywach zaskarżonego skargą kasacyjna wyroku, iż "jest związany wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2001 r., sygn. akt I SA/Ka 1513/00, którym oddalono skargę na ostateczną decyzję administracyjną organu celnego, stwierdzając tym samym jej legalność.". Związanie zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 marca 2001 r. oceną prawną zamknęło drogę do podważania tej oceny i rozważania zarzutów strony o rażącym naruszeniu prawa, jak też do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, gdyż byłaby to niedopuszczalna ingerencja w prawomocne orzeczenie Sądu. W konsekwencji, zarzuty dotyczące sanowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rażącego naruszenia prawa materialnego przez organ nadzoru, który winien był w ocenie autora skargi kasacyjnej stwierdzić nieważność decyzji wydanej w trybie zwykłym, uznać należy za nie wymagające odniesienia jako nie stanowiące usprawiedliwionej podstawy skargi kasacyjnej. Nie wymaga odniesienia także zarzut naruszenia wymienionych w pkt. 3 skargi przepisów Ordynacji podatkowej, bowiem przepisy te nie znajdują zastosowania w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Dodatkowo wskazać należy, że zarzuty te ograniczono do wymienienia przepisów o. p., bez wymaganego artykułem 176 p. s. a. uzasadnienia.
Biorąc powyższe pod uwagę należało oddalić skargę kasacyjną na mocy art. 184 p.s.a. jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt. 1 p. s. a.