Wyrok NSA z 12 października 2004 r., GSK 734/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 12 października 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej

Od orzeczenia

od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 marca 2004 r. sygn. akt 3 I SA/Lu 537/03

Skład

Przewodniczący Sędzia NSA - Halina Wojtachnio (spr.) Sędziowie NSA - Kazimierz Brzeziński - Hanna Szafrańska-Falkiewicz
- Małgorzata Suchocka protokolant

Sprawa

w sprawie ze skargi "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w Szczecinie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 2 września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie określenia długu celnego 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, 2) zasądza od [...] Spedycja Międzynarodowa na rzecz skarżącego Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej kwotę 2.000,- (dwa tysiące) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 10 marca 2004 r. sygn. akt 3I SA/Lu 537/03, po rozpoznaniu skargi ze sprawy [...] Spedycji Międzynarodowej Spółki z o.o. w Szczecinie na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 2 września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie długu celnego, uchylił zaskarżoną decyzję.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: w dniu 15 grudnia 2001 r. według dokumentu SAD nr [...] Oddziale Celnym w Olszynie dokonano zgłoszenia celnego w celu objęcia procedurą tranzytu dwa samochody osobowe: marki Ford Transit, rok produkcji 1992, nr nadwozia [...] oraz marki Audi 100, rok produkcji 1988, o numerze nadwozia [...]. Zgłoszenie nastąpiło na wniosek Agencji Celnej CSI Spedycja Międzynarodowa Spółki z o.o. w Szczecinie (dalej zwaną Agencją Celną), działającej jako przedstawiciel pośredni, we własnym imieniu, na rzecz W. P.. Termin dostarczenia towaru do Oddziału Celnego Drogowego wyznaczono na dzień 18 grudnia 2001 r.

W dniu 19 grudnia 2001 r. W. P. przedstawił w Oddziale Celnym Drogowym w Terespolu samochód osobowy marki Ford Transit i oświadczył, że samochód osobowy marki Audi 100 uległ awarii, który po przeprowadzeniu naprawy zostanie wywieziony z polskiego obszaru celnego do dnia 20 grudnia 2001 r.

Dyrektor Urzędu Celnego w Białej Podlaskiej postanowieniem z dnia 11 lutego 2002 r. wszczął z urzędu postępowanie wobec przedmiotowego samochodu osobowego marki Audi 100 - w związku z ustaleniem, że nie została zakończona procedura tranzytu według omawianego wyżej zgłoszenia celnego z dnia 15 grudnia 2001 r., a następnie decyzją z dnia 3 października 2002 r. określił kwotę długu celnego od objętego procedurą tranzytu samochodu marki Audi 100 według zgłoszenia z dnia 15 grudnia 2001 r., która wobec niezłożenia środka odwoławczego - stała się decyzją ostateczną. Organ celny ustalił, że w dniu 2 maja 2002 r. Agencja Celna nadesłała pismo Grodzieńskiego Regionalnego Urzędu Celnego z dnia 19 kwietnia 2002 r., potwierdzające wwóz w dniu 28 grudnia 2001 r. na teren Republiki Białorusi przez A. S. samochodu osobowego marki Audi 100, rok produkcji 1988, numer nadwozia [...]. Z ustaleń Urzędu Celnego w Koroszczynie wynikało natomiast, że wymieniona osoba dokonała odprawy celnej części nadwozia samochodu Audi 100, o takim samym numerze (według pisma Białoruskiego Urzędu Celnego w Mińsku z dnia 9 sierpnia 2002 r.).

Na wniosek Agencji Celnej - Naczelnik Urzędu Celnego w Koroszczynie postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2003 r. wznowił w tej sprawie postępowanie i decyzją z dnia 30 maja 2003 r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z dnia 3 października 2002 r.

W odwołaniu od tej decyzji Agencja Celna powołała się na pismo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w Grodnie z dnia 24 lutego 2003 r. potwierdzającego wwóz kompletnego samochodu osobowego marki Audi 100 na terytorium Białorusi a ponadto twierdziła, że według przedstawionej organowi celnemu w dniu 5 maja 2003 r. oceny technicznej Polskiego Związku Motorowego w Szczecinie Nr [...] silnik o numerze RT 010133 posiada pojemność zgodną z dokumentem SAD oraz że był on montowany fabrycznie w samochodach osobowych marki Audi 100 w 1988 r.

Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej, po rozpatrzeniu odwołania Agencji Celnej, odmówił uchylenia decyzji organu celnego pierwszej instancji i wyjaśnił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, iż nowe okoliczności stanowiące podstawę wznowienia postępowania dotyczą samochodu osobowego marki Audi 100, objętego procedurą tranzytu według zgłoszenia celnego z dnia 15 grudnia 2001 r. Dane z oceny technicznej dotyczące silnika RT montowanego fabrycznie w samochodach osobowych marki Audi 100, rok produkcji 1988, mają charakter powszechny i nie mogą stanowić danych identyfikacyjnych przedmiotowego pojazdu. Z uwagi na te ustalenia organ odwoławczy stwierdził, że brak jest przesłanek z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej do uwzględnienia odwołania.

Agencja Celna wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie skargę na ostateczną decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej wnosząc o jej uchylenie wobec przyjęcia za podstawę tego rozstrzygnięcia dowolnych ustaleń. Skarżąca wyjaśniła, że przedstawiła dokumenty potwierdzające wwóz na teren Białorusi kompletnego samochodu osobowego marki Audi 100 (pismo MSW w Grodnie z dnia 24 lutego 2003 r. i ocena techniczna nr 40/04/BR/2003), a to oznacza że taki pojazd opuścił polski obszar celny i tym samym została zakończona procedura celna tranzytu.

Uchylając zaskarżoną decyzję, w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 - zwanej dalej ustawą procesową), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wywiódł, że istota sporu w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy na teren Republiki Białorusi w dniu 28 grudnia 2001 r. został wprowadzony kompletny samochód osobowy marki Audi 100, rok produkcji 1988, numer nadwozia [...], wobec którego rozpoczęto procedurę tranzytu zgodnie ze zgłoszeniem celnym SAD nr [...] z dnia 15 grudnia 2001 r.. Strona skarżąca, na potwierdzenie okoliczności opuszczenia przez samochód osobowy marki Audi 100 w dniu 28 grudnia 2001 r. polskiego obszaru celnego, przedstawiła organom celnym szereg dokumentów, w tym: pisma Grodzieńskiego Regionalnego Urzędu Celnego z dnia 19 kwietnia 2002 r. nr 03-1/3171, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Republiki Białorusi Wydział Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w Grodnie z dnia 24 lutego 2003 r. nr 30/146 oraz kopie tych dokumentów również w tłumaczeniu na język polski dokonanym przez tłumacza przysięgłego. Organ celny pierwszej instancji z urzędu przeprowadził postępowanie dowodowe, w wyniku czego uzyskał dowody w formie pism białoruskich organów celnych datowanych: 25 maja 2002 r., 9 sierpnia 2002 r. i 20 listopada 2002 r. i kopie dokumentów celnych, które to dowody w ocenie organów celnych potwierdzały fakt wwozu w dniu 28 grudnia 2001 r. na teren Republiki Białoruskiej nadwozia do przedmiotowego samochodu marki Audi 100. Sąd stwierdził, że żadne z ostatnio wymienionych pism nie zostało przetłumaczone na język polski, mimo że zgodnie z art. 270 § 1 Kodeksu celnego organ celny może przyjąć za dowód w postępowaniu celnym dokumenty sporządzone przez organy celne państwa obcego z uwzględnieniem obowiązku urzędowego ich przetłumaczenia na język polski, wynikającego z § 2 § pkt 1 powołanego artykułu. Nie można bowiem przesądzać, że strona zna język obcy, w którym zostały sporządzone dokumenty, zgromadzone przez organ celny jako dowód w sprawie. Obowiązek taki Sąd wywiódł z art. 262 Kodeksu celnego w związku z art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Ostatni z przepisów wyraża zasadę zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania i umożliwienia im wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów przed wydaniem decyzji. Sąd stwierdził nadto, że ta zasada obowiązuje również w prawie celnym. Niezapewnienie skarżącej możliwości czynnego udziału w postępowaniu poprzez pozbawienie możliwości wypowiedzenia się nawet tylko co do niektórych zebranych w postępowaniu dowodów, stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wskazał również na niekonsekwencję organu celnego, który z jednej strony twierdzi, że na teren Republiki Białoruś wwieziono jedynie nadwozie przedmiotowego samochodu (bez silnika), a z drugiej strony przyjmuje, że spod dozoru celnego usunięty został kompletny pojazd, na co wskazuje ostateczna decyzja z dnia 3 października 2002 r., którą Naczelnik Urzędu Celnego w Koroszczynie określił kwotę długu celnego i kwotę należnych odsetek z tytułu usunięcia spod dozoru celnego przedmiotowego samochodu osobowego marki Audi 100. Zastosował przy tym pozycję 8703 23 90 9 taryfy celnej stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz. U. Nr 146, poz. 1639 ze zm.), odnoszącą się do pojazdów samochodowych przeznaczonych zasadniczo do przewozu osób, włącznie z samochodami osobowo-towarowymi (kombi).

Dyrektor Izby Celnej w Białej Podlaskiej wniósł skargę kasacyjną od wymienionego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego żądając uchylenia go w całości i oddalenia skargi bądź uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

W podstawie skargi kasacyjnej skarżący zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 13 § 1 i § 6 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (jednolity tekst Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) w związku z załącznikiem nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie ustanowienia

Taryfy celnej (Dz. U. Nr 146, poz. 1639 z późn. zm.) przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż Reguła 2a Ogólnych Reguł Interpretacji Polskiej

Nomenklatury Scalonej została nieprawidłowo zinterpretowana wskutek zastosowania kodu taryfy celnej w sposób nieprawidłowy oraz naruszenie art. 98 i art.. 99 Kodeksu celnego przez ich pominięcie w trakcie wyrokowania;

2. naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 134 § 1 i art. 145 § 1 lit. c) ustawy procesowej, w związku z art. 262 Kodeksu celnego i art. 123 Ordynacji podatkowej, jako mające istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca podniosła, że naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisu art. 134 § 1 ustawy procesowej upatruje w dokonaniu przez Sąd błędnej oceny prawnej prawomocnej decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia 3 października 2002 r. Zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 2 września 2003 r. została wydana w następstwie wznowienia postępowania jako nadzwyczajnego środka prawnego (w myśl art. 240-246 Ordynacji podatkowej), służącego do wzruszania prawomocnych decyzji. W świetle przyjętych tam rozwiązań wzruszalność decyzji w trybie wznowienia postępowania obwarowana jest wadliwością prawno-procesową. Wznowienie postępowania polega na ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją ostateczną z powodu wadliwości postępowania poprzedzającego tę decyzję i spowodowane jest wadą postępowania. Instytucja wznowienia postępowania pozwala organowi na wydanie ściśle określonego rodzaju rozstrzygnięcia, z uwzględnieniem treści regulacji zawartej w art. 245 Ordynacji podatkowej. Z tego względu niezwiązanie WSA granicami skargi może dotyczyć jedynie tego postępowania, które zostało przeprowadzone w wyniku wniosku o wznowienie postępowania.

WSA w Lublinie, zdaniem skarżącego, z naruszeniem art. 98 Kodeksu celnego, błędnie również przyjął, że towar opuścił polski obszar celny i że w związku z tym procedura tranzytu została zakończona. Zgodnie z tym przepisem istotną okolicznością było zakończenie procedury tranzytu z chwilą przedstawienia towaru i dokumentów w urzędzie celnym przeznaczenia, w tej sprawie w Urzędzie Celnym w Koroszczynie Oddział Celny w Terespolu. Tak się jednak nie stało a więc procedura tranzytu nie została zakończona. Skarżący wyraził pogląd, że z uwagi na powyższe ustalenia wszelkie badania przesłanek wznowieniowych (badanie nowych dowodów i okoliczności w sprawie) powinny zmierzać do wyjaśnienia, czy procedura tranzytu została zakończona, czy nie. W ocenie skarżącego przedłożone przez stronę postępowania dowody w sprawie nie stanowią nowych dowodów w rozumieniu art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Naruszenia art. 123 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego strona skarżąca upatruje w tym, że stosując się do wynikającej z tego przepisu zasady ogólnej czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz prawo strony do wypowiadania się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań organ zawiadomił stronę postępowania o takiej możliwości i strona z tego prawa nie skorzystała. Stąd za bezzasadne, w ocenie skarżącego, jest postawienie przez Sąd zarzutu pozbawienia strony przez organ celny możliwości zaznajomienia się z treścią zebranych dokumentów. Przepis art. 270 Kodeksu celnego, na który powołał się Sąd, nie jest obowiązkiem, jak wynika z treści regulacji, lecz ma charakter fakultatywny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

W myśl art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 - dalej ustawa procesowa)) od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku bądź postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, przysługuje prawo do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 174 ustawy procesowe j skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy procesowej rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze, co oznacza konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - według strony skarżącej - uchybił Sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego -wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (np. wyrok SN z dnia 11 stycznia 2001 r., IV CKN 1594/00, Lex nr 53119). Kasacja nie odpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie spełnia wymogi z art. 174, art. 175 § 1, art. 176 i art. 177 § 1 ustawy procesowej.

Przede wszystkim odnieść się należy do zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego. Strona skarżąca podnosi zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w zaskarżonym wyroku przepisów art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy procesowej. Zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie zaś do drugiego z przepisów objętego zarzutem naruszenia prawa tj. art. 145 § 1 lit. c) ustawy procesowej Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości, albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie jako uzasadnienie przytoczonych zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazuje, że Sąd błędnie ustalił stan faktyczny sprawy. Wbrew mianowicie ustaleniom wynikającym z materiału dowodowego zarzuty naruszenia prawa w rozstrzygnięciu będącym przedmiotem skargi odniósł do decyzji ostatecznej organu celnego pierwszej instancji z dnia 3 października 2002 r., która była decyzją ostateczną, wydaną w postępowaniu administracyjnym zwykłym. Podczas gdy zaskarżona skargą decyzja Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 2 września 2003 r. została wydana w postępowaniu o wznowienie postępowania w trybie art. 240 § 1 cyt. wyżej ustawy Ordynacja podatkowa. Sąd przyjął mianowicie, że organ celny pierwszej instancji przed wydaniem decyzji z dnia 3 października 2002 r. nie zapewnił stronie możliwości udziału w postępowaniu przez pozbawienie jej możliwości wypowiedzenia się nawet tylko co do niektórych dowodów (w tym przypadku wobec nieprzetłumaczenia na język polski zgromadzonych przez organ celny dowodów pochodzących od białoruskich organów celnych), w sytuacji gdy wnoszący skargę kasacyjną wywodzi, że przedmiotem rozważań WSA powinna być zaskarżona skargą decyzja Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 2 września 2003 r. utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Koroszczynie z dnia 30 maja 2003 r. odmawiającą uchylenia w całości decyzji ostatecznej tegoż organu z dnia 3 października 2002 r., wydanej na podstawie art. 245 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Obowiązkiem WSA było oczywiście dokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujący stan prawny. Skoro w niniejszej sprawie, jak trafnie wywodzi strona skarżąca, przedmiotem skargi, której zgodność z prawem badał WSA w Lublinie, była decyzja Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej z dnia 2 września 2003 r. wydana w postępowaniu wznowieniowym, a więc w postępowaniu nadzwyczajnym, wszczętym w związku z żądaniem strony, to Sąd obowiązany był kontroli legalności tej decyzji dokonać na podstawie art. 240 § 1 i art. 245 § 1 Ordynacji podatkowej. Strona skarżąca we wniosku o wznowienie postępowania z dnia 14 marca 2003 r. uzupełnionym pismem z dnia 4 kwietnia 2003 r. powoływała się na nowe dowody, tj. pismo nr 30/146 z dnia 24 lutego 2003 r. wystawione przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Obwodowego Komitetu Wykonawczego w Grodnie, potwierdzające wwóz na obszar Republiki Białorusi kompletnego samochodu osobowego marki Audi 100 nr nadwozia [...], które zostały przedstawione organowi celnemu (oddział Celny w Rubinku) przy piśmie z dnia 3 marca 2003 r. i które pozwalały na przyjęcie, że procedura tranzytu została zakończona. Oceny Sądu w ramach kontroli legalności decyzji wymagało zatem zbadanie, czy przedstawiony przez stronę dowód był nowym dowodem istniejącym w dacie wydania decyzji, który nie był znany organowi celnemu, który wydał tę decyzję (art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej) i czy organ celny odmawiając uchylenia dotychczasowej decyzji organu celnego pierwszej instancji prawidłowo stwierdził nieistnienie przesłanek określonych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Brak rozważań w takim zakresie czyni zasadnym zarzut naruszenia przez Sąd przepisu art. 145 § 1 lit. c) ustawy procesowej.

Mając na względzie przytoczone okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 § 2 ustawy procesowej orzekł jak w sentencji wyroku.