Uzasadnienie
W dniu 30 kwietnia 1999r., według jednolitego dokumentu administracyjnego SAD nr [...] objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym towar w postaci odzieży, obuwia oraz dodatków, które były przedmiotem importu dokonanego przez firmę [...] Spółka z o.o. w Warszawie. Na podstawie tego zgłoszenia oraz dołączonych do niego dokumentów ustalono wartość celną oraz kwotę długu celnego. W tym okresie w obrocie funkcjonowała decyzja Ministra Gospodarki z dnia 6 stycznia 1999 r., którą wprowadzono opłatę celną dodatkową, między innymi na markowe obuwie sportowe oznaczone znakiem towarowym [...]. W dniu 15 listopada 1999r. Minister Gospodarki wydał decyzję, w której stwierdził brak podstaw prawnych do zmiany swej decyzji z dnia 6 stycznia 1999r. Orzekając na skutek skargi [...] Sp. o.o. w Warszawie Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia 15 listopada 1999r., po czym Minister Gospodarki wydał decyzję z dnia 21 grudnia 2001r. utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia 6 stycznia 1999r. Decyzja z 21 grudnia 2001r. została zaskarżona przez stronę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Pismem z dnia 5 kwietnia 2002r. [...] Sp. z o.o. w Warszawie wniosła do Urzędu Celnego w Warszawie o zwrot należności celnych na podstawie art. 246§4 Kodeksu celnego.
W dniu 30 września 2002r. Naczelnik Urzędu Celnego w Pruszkowie wydał decyzję nr [...], w której uznał zgłoszenie celne z dnia 30 kwietnia 1999r. za prawidłowe.
Po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. z o.o. w Warszawie Dyrektor Izby Celnej w Warszawie uchylił w całości wymienioną decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Warszawie z dnia 30 września 2002 r. i umorzył postępowanie w sprawie.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyraził stanowisko, że decyzja organu pierwszej instancji dotknięta była wadą proceduralną powodującą konieczność usunięcia tej decyzji z obrotu prawnego. Jako podstawę prawną takiego stanowiska powołał art. 65§5 Kodeksu celnego, według którego decyzja organu celnego dotycząca zgłoszenia celnego nie może nie może być wydana, jeżeli upłynęły 3 lata od dnia jego przyjęcia.
[...] Sp. z o.o. w Warszawie wniosła skargę do sądu administracyjnego domagając się uchylenia decyzji organu odwoławczego, której zarzuciła naruszenie:
- - art. 208§1 oraz art. 233§1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez bezpodstawne umorzenie postępowania w sprawie,
- - art. 264§4 Kodeksu celnego poprzez niezastosowanie w sprawie. Art. 65§5 Kodeksu celnego poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie
- - art.121 Ordynacji podatkowej.
Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2004r. sygn.akt V SA 821/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] Sp. z o.o. w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że Naczelnik Urzędu Celnego w Pruszkowie rozstrzygnął o uznaniu zgłoszenia celnego za prawidłowe po upływie trzech lat od daty przyjęcia zgłoszenia celnego, a więc uczynił to z naruszeniem art. 65§5 Kodeksu celnego. Prawidłowo zatem organ celny drugiej instancji uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Pruszkowie. Za słuszne uznał też Sąd stanowisko, iż istniała podstawa do umorzenia postępowania w sprawie, której przedmiotem było uznanie zgłoszenia celnego za prawidłowe.
Nadto, Sąd orzekający przyjął, że po dniu 1 maja 2002r. organem pierwszej instancji właściwym do rozpoznania wniosku strony w trybie art. 246§4 Kodeksu celnego stał się Dyrektor Izby Celnej, a to w związku ze zmianą treści § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia. Uznał też, że nie doszło do naruszenia art. 121§1 Ordynacji podatkowej powołując się na treść art. 139§1 Ordynacji i porównanie daty wpływu wniosku o zwrot należności celnych z datą wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Zaznaczył też, że według oświadczenia pełnomocnika organu celnego wniosek strony z 5 lutego 2002r. został przekazany właściwemu organowi w zakresie żądania zwrotu opłaty celnej.
[...] Sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:
- I. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz 1270), to jest naruszenie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 145§1 pkt 1 lit. c ustawy o Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z dnia 28 stycznia 2003r. wydanej z naruszeniem prawa, to jest:
- 1. Art. 122 Ordynacji podatkowej, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy a to przez przyjęcie przez organy celne, że wniosek strony z dnia 5 kwietnia 2002r. dotyczył uznania zgłoszenia celnego za prawidłowe bądź nieprawidłowe, podczas gdy wniosek ten dotyczył opłaty celnej dodatkowej na podstawie art. 264§4 Kodeksu celnego, co powodowało, że wydana przez organy celne decyzja rozstrzygała o innym przedmiocie niż wynikał z żądania strony skarżącej zawartego w powyższym wniosku. Wpływ naruszenia prawa przez Wojewódzki Sąd Administracyjny na wynik sprawy przejawiał się w tym, ze gdyby Sąd uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie, to możliwe stałoby się wydanie decyzji rozstrzygającej o żądaniu strony,
- 2. Art. 207§1 w zw. z art. 165§1i 2 Ordynacji podatkowej mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez orzeczenie decyzją w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za prawidłowe, który to przedmiot nie był objęty wnioskiem o wszczęcie postępowania celnego, jak i bez wszczęcia z urzędu postępowania w tym przedmiocie, co oznacza, że w sprawie wydana została decyzja pomimo braku wszczęcia postępowania celnego. Wpływ tego naruszenia na wynik sprawy miał się przejawiać tym, że gdyby Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, doprowadziłby do stanu zgodnego z prawem, to jest nie orzekania przez organy celne bez wszczęcia postępowania celnego.
- 3. Art. 233§1 pkt 2 lit a w zw. z art. 208§1i 2 Ordynacji podatkowej mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy a to przez umorzenie postępowania celnego wszczętego na wniosek strony w sytuacji, kiedy postępowanie to nie stało się bezprzedmiotowe, a strona nie wystąpiła z wnioskiem o jego umorzenie. Wpływ naruszenia prawa przez Sąd na wynik sprawy miał się przejawiać w tym, że gdyby uchylono zaskarżoną decyzję, organy celne musiałyby wydać orzeczenie merytorycznie rozstrzygające o żądaniu strony, to jest o zwrocie bądź odmowie zwrotu opłaty celnej dodatkowej.
- 4. Art.201§1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez odmowę zawieszenia postępowania w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy było uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej. Wpływ tego naruszenia prawa przez Sąd na wynik sprawy przejawiać się miał w tym, że gdyby Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, organy celne rozpatrując sprawę z wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej mogłyby zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, co umożliwiłoby organom celnym wydanie decyzji rozstrzygającej w przedmiocie objętym wnioskiem.
- 5. Art. 121§1 Ordynacji podatkowej przez pominięcie przez organy celne żądania strony skarżącej wskazanego we wniosku z 5 kwietnia 2002r. i wydanie decyzji rozstrzygającej o innym przedmiocie niż określony we wniosku strony, co spowodowało, że nie orzeczono o żądaniu strony pomimo przeprowadzenia postępowania. Wpływ naruszenia prawa przez Sąd na wynik sprawy według skarżącej przejawiał się w tym, że gdyby Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, organy celne rozpatrując sprawę z wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej mogłaby wydać decyzję rozstrzygającą o faktycznym żądaniu strony i tym samym zrealizować zasadę działania w sposób pogłębiający zaufanie do organów państwa.
- II. Naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to jest naruszenie art. 1 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 145§1 pkt 1 lit.a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak uchylenia decyzji Dyrektora Izby Celnej w Warszawie z 28 stycznia 2003r., która zdaniem skarżącej została wydana z naruszeniem prawa materialnego, to jest:
- 1. Art. 65§5 Kodeksu Celnego poprzez niewłaściwe zastosowanie z uwagi na zastosowanie trzyletniego terminu do wydania decyzji określonego w tym przepisie, podczas gdy wniosek strony nie zawierał żądania rozstrzygnięcia w przedmiocie, do którego znajdowałyby zastosowanie art. 65§5 kodeksu celnego, w szczególności skarżąca nie wniosła o uznanie zgłoszenia celnego za prawidłowe bądź nieprawidłowe, do którego to żądania znajduje zastosowanie powyższy przepis prawa,
- 2. Art. 246§4 kodeksu celnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, to jest brak zastosowania w sprawie pomimo, że strona skarżąca oparła żądanie na tym przepisie, a w sprawie istniały przesłanki do jej zastosowania z uwagi na brak upływu terminu określonego w tym przepisie.
Dyrektor izby Celnej w Warszawie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej. Podnosił, że żądanie zwrotu opłaty celnej dodatkowej w istocie zawierało również żądanie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe w części dotyczącej naliczenia opłaty celnej dodatkowej w polu 47 zgłoszenia SAD. Dopiero uznanie zgłoszenia celnego za nieprawidłowe otwierałoby możliwość zwrotu należności celnych. Powołał się równocześnie na to, iż decyzja organu pierwszej instancji dotknięta była wadą wynikającą z naruszenia art. 65§5 kodeksu celnego. Upływ terminu wskazanego w wymienionym ostatnio przepisie skutkował bezprzedmiotowością postępowania. Wywodził też, że w sprawie nie występowała prejudycjalność zagadnienia wstępnego uzasadniająca zawieszenie postępowania. Wyjaśnił, że wnioskowi z dnia 3 kwietnia 2002r. o zwrot opłaty celnej dodatkowej nadano odrębny tryb postępowania przed Dyrektorem Izby Celnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty oparte były na błędnych założeniach co do znaczenia i skutków rozstrzygnięcia organu celnego drugiej instancji. Wbrew stanowisku strony skarżącej bowiem nie można było przyjąć by orzekający na podstawie art. 233§1 pkt 2 lit. a Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego organ odwoławczy uchylając decyzje organu pierwszej instancji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za prawidłowe umorzył równocześnie postępowanie wszczęte skutkiem wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej, czego następstwem miałaby być niemożność dalszego dochodzenia zwrotu tej należności.
Wyjaśnić należało, że Naczelnik Urzędu Celnego w Pruszkowie decyzją z dnia 30 września 2002r. rozstrzygnął wyłącznie w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za prawidłowe, to jest wydał decyzję o jakiej mowa w art. 65§4 pkt 1 kodeksu celnego. Nie wydał natomiast decyzji zawierającej rozstrzygnięcie w przedmiocie zasadności bądź nie zasadności wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej złożonego w trybie art. 246§4 kodeksu celnego. Trafnie przy tym Sąd pierwszej instancji zauważył, że wobec treści § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywozowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz.U. nr 158, poz. 1050 ze zm.) w brzmieniu nadanym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 kwietnia 2002r. (Dz.U. nr 43, poz 377) wniosek o zwrot należności celnych podlegał rozpoznaniu przez właściwego miejscowo Dyrektora Izby Celnej a nie przez Naczelnika Urzędu Celnego.
Ta ostatnio wymieniona okoliczność sprzeciwiała się przyjęciu, by Naczelnik Urzędu Celnego w Pruszkowie wyraził stanowisko nie tylko co do prawidłowości zgłoszenia celnego ale również odniósł się do wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej.
W przedstawionych warunkach znaczenie i skutki decyzji organu odwoławczego były takie, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania powodowało wyeliminowanie z obrotu decyzji w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za prawidłowe i umorzenie postępowania wyłącznie w tym przedmiocie. Obowiązkiem, który winien być realizowany w toku dalszych czynności było natomiast przekazanie wniosku o zwrot należności celnych właściwemu Dyrektorowi Izby Celnej celem wydania decyzji przez ten organ celny. Oświadczenia składane w imieniu organu odwoławczego przed sądami obu instancji wskazywały, że obowiązki te były realizowane.
Przedstawione dotąd założenia sprawiają, że w znacznej mierze ograniczona została konieczność szczegółowego odnoszenia się do przedstawionych w skardze zarzutów.
Na podstawę skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. składały się dwie grupy zarzutów. W grupie pierwszej wymieniono zarzuty sprowadzające się do twierdzenia, że z naruszeniem przepisów postępowania sądowoadministracyjnego sąd pierwszej instancji zaniechał uchylenia zaskarżonej decyzji, którą miano wydać z naruszeniem przepisów postępowania. Druga grupa zarzutów odnosiła się natomiast do braku uchylenia decyzji, którą zdaniem strony skarżącej wydano z naruszeniem prawa materialnego.
Odnosząc się kolejno do przedstawionych zarzutów stwierdzić należało, że nie zachodziło zarzucone naruszenie art. 122 Ordynacji podatkowej gdyż, jak to wyjaśniono, organ odwoławczy nie wypowiedział się w kwestii zasadności bądź nie zasadności wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej i nie można było twierdzić by uznał, że wniosek strony obejmował żądanie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Rozstrzygnięciem swym nie oddał stanowiska prezentowanego w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Organowi celnemu drugiej instancji nie można tez było skutecznie zarzucić naruszenia art. 207§1 w zw. z art. 165§1 i 2 Ordynacji podatkowej przez orzeczenie w przedmiocie, który nie był objęty żądaniem strony, gdyż właśnie decyzja organu odwoławczego eliminowała z obrotu decyzję, której taki zarzut mógł dotyczyć. Nadto zgodnie z art. 65§7 kodeksu celnego nie wydaje się postanowienia o wszczęciu postępowania o jakim mowa w art. 65§4 kodeksu celnego.
Nie był też zasadny zarzut naruszenia art.233§1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 208§1 i 2 Ordynacji podatkowej wiążący się z bezpodstawnym zdaniem strony skarżącej umorzeniem postępowania. Bezprzedmiotowe było bowiem postępowanie w przedmiocie uznania zgłoszenia za prawidłowe lub nieprawidłowe, co wynikało z faktu, iż upłynęły 3 lata od dnia przyjęcia zgłoszenia celnego i nie mogła już zostać wydana decyzja we wskazanym przedmiocie. Postępowanie wszczęte skutkiem złożenia wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej pozostawało natomiast w toku, decyzja organu odwoławczego bowiem nie powodowała umorzenia tego postępowania.
Zarzut naruszenia art. 201§1 pkt 2 Ordynacji podatkowej przez odmowę zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez Ministra Gospodarki i Polityki Społecznej był nieuzasadniony zważywszy, że tok postępowania w przedmiocie nałożenia opłat celnych dodatkowych nie miał wpływu na ocenę dopuszczalności rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy o prawidłowości weryfikacji zgłoszenia celnego.
Organ odwoławczy, wbrew kolejnemu zarzutowi orzekł w zgodzie z zasadą działania w sposób budzący zaufanie do organów celnych eliminując z obrotu wadliwą decyzję organu pierwszej instancji i niwecząc przez umorzenie skutki wadliwie prowadzonego postępowania w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Działając jako organ odwoławczy nie mógł równocześnie rozstrzygnąć co do wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej, do którego rozpatrzenia stał się właściwy.
Nie były też zasadne zarzuty związane z naruszeniem przez organy celne prawa materialnego.
Organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 65§5 Kodeksu celnego przyjmując, że organ pierwszej instancji nie mógł wydać decyzji o uznanie zgłoszenia za prawidłowe po upływie określonego w tym przepisie terminu. Całkowicie odrębną kwestią była ocena zasadności wniosku o zwrot opłaty celnej dodatkowej, z którą to oceną zastosowanie art. 65§5 kodeksu celnego nie pozostawało w związku.
Wbrew zarzutowi strony skarżącej nie doszło do naruszenia art. 246§4 kodeksu celnego, którego organ odwoławczy nie mógł zastosować już choćby z tego powodu, że orzekanie w przedmiocie zwrotu opłaty celnej dodatkowej przez ten organ naruszałoby zasadę instancyjności, gdyż organ pierwszej instancji nie rozstrzygał we wskazanym przedmiocie.
Z wymienionych powodów oddalono skargę kasacyjna na podstawie art. 184 P.p.s.a.