Uzasadnienie
Postanowienie
Dnia 30 sierpnia 2004 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia NSA - Halina Wojtachnio
Sędziowie NSA - Jacek Chlebny
- Hanna Szafrańska-Falkiewicz (spr.)
Protokolant - Krystyna Stasiak po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej AGENCJI [...] w Kaletach od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 marca 2004 r. sygn. akt SA/Bk 1290/03 w sprawie ze skargi AGENCJI [...] w Kaletach na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia 3 września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odsetek od zwróconych należności celnych postanawia:
- odrzucić skargę kasacyjną -
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 listopada 1999 r., adresowaną do Agencji [...] Urząd Celny w Białymstoku stwierdził, iż w stosunku do samochodu osobowego marki Volkswagen Passat Variant powstał na podstawie art. 211 § 1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) dług celny w przywozie z dniem 27 sierpnia 1998 r. w kwocie 10.068,80 zł oraz pobrał na podstawie art. 275 § 4 pkt 2 Kodeksu celnego opłatę manipulacyjną za czynności podejmowane w wyniku usunięcia towaru spod dozoru celnego w wysokości 1.200 zł i na podstawie art. 242 § 3 Kodeksu celnego odsetki (od dnia powstania długu celnego, tj. od 27 sierpnia 1998 r. do dnia 22 listopada 1999 r.).
W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż w dniu 11.08.1998 r. na przejściu granicznym w Budzisku został zatrzymany i niedopuszczony do wywozu samochód osobowy marki VW Passat Variant o numerze nadwozia [...], który był objęty procedurą tranzytu na podstawie dokumentu SAD TR, pozycja ewidencji przywozowej Oddziału Celnego Terminal w Świecku nr [...] z dnia 10.08.1998 r.
Powodem wyłączenia z przesyłki przedmiotowego samochodu był fakt, iż ustalono, że pojazd figuruje jako utracony w dniu 07.08.1998 r. na terenie Niemiec.
W dniu 26.08.1998 r. Prokuratura Rejonowa w Suwałkach w sprawie 1Ds 1126/98 postanowiła przedmiotowy samochód zwrócić właścicielowi za pośrednictwem Agencji Rainer. W dniu 27.08.1998 r. samochód został odebrany z parkingu Komendy Rejonowej w Suwałkach przez pełnomocnika Agencji Rainer w celu wywozu za granicę.
Agencja Rainer nie przedstawiła dokumentów, że samochód został wywieziony i wprowadzony na obszar celny Unii Europejskiej. Organ celny nie uznał za wiarygodny dokument "potwierdzenie" wystawione w dniu 11 maja 1999 r. przez pełnomocnika Towarzystwa Ubezpieczeniowego i Towarzystwo Ubezpieczeniowe z dnia 17.05.1999 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji Agencja Rainer Ewa Rainer-Jośko podniosła, że samochód został wywieziony do Niemiec, a także, że Agencja nie wprowadziła samochodu, a jedynie odebrała pojazd na podstawie postanowienia prokuratora, nie wiedząc, że pojazd objęty jest dozorem celnym.
Pismem z dnia 15.01.2000 r. Agencja Rainer Ewa Rainer-Jośko złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w Białymstoku z dnia 22 listopada 1999 r., załączając zaświadczenie Towarzystwa Ubezpieczeniowego [...], z którego wynika, że przedmiotowy samochód został wywieziony z Niemiec i sprzedany firmie Grimm.
Po wznowieniu postępowania, Dyrektor Urzędu Celnego w Białymstoku decyzją z dnia 09 marca 2000 r. odmówił uchylenia swojej decyzji z dnia 22 listopada 1999 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, iż przedstawiony wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania dowód nie może stanowić podstawy do zmiany decyzji ostatecznej, gdyż stosownie do art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) podstawą wznowienia postępowania mogą być dowody, które aczkolwiek nie były znane organowi celnemu, to istniały w dniu wydania decyzji.
Po rozpoznaniu odwołania z dnia 17.03.2000 r., decyzją z dnia 17 lipca 2000 r. Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy decyzję I instancji z dnia 09 marca 2000 r., podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 września 2001 r. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 17 lipca 2000 r., gdyż w analogicznym stanie faktycznym i prawnym w odniesieniu do innego pojazdu organy celne wydały wobec strony w wyniku wznowienia postępowania decyzję uwzględniającą stanowisko strony. W uzasadnieniu wyroku zaakcentowano także, że sprowadzony pojazd został sprowadzony powtórnie do Niemiec.
Uwzględniając treść wyroku NSA, Prezes Głównego Urzedu Ceł decyzją z dnia 23 listopada 2001 r. uchylił decyzje z dnia 09 marca 2000 r. i z dnia 22 listopada 1999 r. Dyrektora Urzędu Celnego w Białymstoku w części dotyczącej długu celnego i w tym zakresie umorzył postępowanie w pierwszej instancji, natomiast odmówił uchylenia decyzji z dnia 22 listopada 1999 r. w części dotyczącej wymierzenia opłaty manipulacyjnej dodatkowej.
W wyniku wydanej w dniu 23 listopada 2001 r. decyzji przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł, Dyrektor Urzędu Celnego w Białymstoku decyzją z dnia 30 listopada 2001 r., wydaną na podstawie art. 250 § 1-3 Kodeksu celnego, zarządził zwrot uiszczonej kwoty cła w wysokości 10.068,80 zł wraz z uiszczonymi odsetkami w wysokości 11.670,15 zł.
W odwołaniu z dnia 12 grudnia 2001 r. od powyższej decyzji [...]wniosła o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy zapłaty odsetek od nienależnie obliczonej i pobranej należności głównej oraz odsetek od pobranych odsetek, podnosząc naruszenie art. 250 § 3 Kodeksu celnego.
Decyzją z dnia 13 czerwca 2002 r. Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, wyjaśniając, iż brak jest podstaw do dokonania wypłaty odsetek od zwróconej kwoty cła i zwróconych odsetek, bowiem ustalenie kwoty należności w decyzji z dnia 22 listopada 1999 r. nie nastąpiło wskutek błędu organu celnego.
Na rozstrzygnięcie powyższe została wniesiona skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 28 marca 2003 r. sygn. SA/Bk 907/02 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na fakt, iż Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku wydaną przez siebie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji w przedmiocie, którego ta decyzja nie obejmowała, albowiem organ wydając decyzję w I instancji nie rozstrzygał o odsetkach od zwracanych należności celnych. W konsekwencji odwołanie strony nie dotyczyło przedmiotu, który był objęty decyzją Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia 30.11.2001 r.
Uwzględniając treść wyroku NSA z dnia 28 marca 2003 r., decyzją z dnia 17 czerwca 2003 r. Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku na podstawie art. 233 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie, ponieważ odwołanie od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w Białymstoku z dnia 30 listopada 2001 r. nie dotyczyło przedmiotu objętego zakresem rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 25 czerwca 2003 r. skierowanym do Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku strona wyjaśniła, że żądanie zawarte w odwołaniu z dnia 12 lutego 2002 r. należy traktować jako wniosek o uzupełnienie decyzji z dnia 6 lutego 2002 r. poprzez orzeczenie o należnych odsetkach od zapłaconego i zwróconego cła wraz z odsetkami, a także jako żądania poniesienia kosztów egzekucyjnych.
Decyzją z dnia 22 lipca 2003 r. Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku uzupełnił swoją decyzję z dnia 30 listopada 2001 r. w ten sposób, iż odmówił zwrotu odsetek zarówno od kwoty zwróconych należności celnych, jak i od kwoty odsetek od należności celnych oraz odmówił zwrotu poniesionych kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu stwierdzono, że ustalenie kwoty należności nie nastąpiło wskutek błędu organu celnego, natomiast strona jako podmiot prowadzący profesjonalną działalność gospodarczą winna dołożyć należytej staranności w celu uniknięcia ewentualnie powstałych naruszeń prawa. Dokumentem potwierdzającym wywóz samochodu było zaświadczenie o rejestracji pojazdu na terenie Niemiec wystawione przez Naczelnego Burmistrza Disseldorfu Urząd ds. Ruchu Drogowego w postępowaniu odwoławczym.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Ewa Rainer-Jośko podtrzymała dotychczasowe argumenty.
Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku decyzją z dnia 3 września 2003 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku Ewa Rainer-Jośko wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, zarzucając naruszenie art. 250 § 3 Kodeksu celnego, poprzez niezapłacenie stronie odsetek od zwróconych należności celnych i zapłaconych odsetek. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powtórzyła podnoszone wcześniej argumenty, iż organy celne wydając decyzję dysponowały stosownymi dokumentami potwierdzającymi wywóz pojazdu z Polski, a zatem organ celny dopuścił się naruszenia art. 270 Kodeksu celnego. Dodatkowo strona zwróciła uwagę na niekonsekwencję organów celnych, które kwestionując zasadność roszczeń opartych na treści art. 250 § 3 Kodeksu celnego dokonały jednak Stronie zwrotu zapłaconych odsetek za nieterminową zapłatę należności celnych na podstawie art. 249 Kodeksu celnego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko. W odniesieniu do zarzutu niejednolitego stosowania prawa, organ celny wyjaśnił, iż zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepis art. 250 § 3 Kodeksu celnego, a nie jak podniosła strona na podstawie art. 249 Kodeksu celnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 marca 2004 r. o sygn. akt SA/Bk 1290/03 oddalił skargę. W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, iż zgodnie z zasadą wyrażoną w treści art. 250 § 3 Kodeksu celnego, od zwracanych należności celnych przywozowych lub wywozowych nie płaci się odsetek. Jedynie w sytuacji, gdy niewłaściwe ustalenie kwoty należności celnych było wynikiem błędu organu celnego, a dłużnik w żaden sposób nie przyczynił się do jego powstania, jest możliwe odejście od powyższej reguły. W toku prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego organy celne wielokrotnie wzywały stronę skarżącą do przedstawienia dowodów wskazujących, iż samochód został wywieziony za granicę. Przedłożony wówczas dokument z dnia 11 maja 1999 r. jako nie sporządzony przez władze celne lub inne uprawnione organy władz Niemiec nie został uznany przez polskie organy celne, gdyż nie spełniał wymogów określonych w art. 270 § l Kodeksu celnego. Sąd zwrócił uwagę, że do postępowania w sprawach celnych mają odpowiednie zastosowanie przepisy działu IV ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, a zatem jako dowód w postępowaniu celnym należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Wobec istniejącej regulacji przepis art. 270 § l Kodeksu celnego stanowi uszczegółowienie przyjętej w prawie celnym ogólnej reguły dowodzenia. Kwestią odrębną jest natomiast ocena przydatności zgromadzonych w sprawie dowodów, której to oceny organy celne dokonują w oparciu o zasadę wyrażoną w art. 191 Ordynacji podatkowej, a zatem według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania. Dokument przedstawiony z dnia 11 maja 1999 r. i wystawiony prze niemiecką firmę sprowadzającą pojazdy [...], słusznie nie został uznany za wystarczający. W prowadzonej równolegle sprawie ta sama firma wystawiła podobne zaświadczenie, którego prawdziwość została podważona przez inne dokumenty. Według wystawionego zaświadczenia, samochód wjechał na terytorium Niemiec zanim został wydany Agencji Rainer przez policję w Suwałkach. Uzasadnione było więc stanowisko organów celnych, które nie uznały przedstawionego dokumentu za wiarygodny, natomiast wielokrotnie wnosiły o przedłożenie innych potwierdzających wywóz samochodu, te jednak nigdy ma zostały dostarczone władzom celnym. Właściwy dokument wystawiony przez Burmistrza Dusseldorfu pojawił się w postępowaniu dopiero po wydaniu decyzji z dnia 22 listopada 1999 r. Decyzja ta nie może być zatem uznana, jako wydana w wyniku błędu organu, do którego w żaden sposób nie przyczyniła się strona. Z tych wszystkich względów Sąd uznał skargę Agencji Rainer za nieuzasadnioną i orzekł o jej oddaleniu.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Ewa Rainer-Jośko wniosła o jego uchylenie oraz decyzji Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z dnia 3 września 2003 r. Zaskarżonemu wyrokowi strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 250 § 3 Kodeksu celnego, poprzez "bezzasadne przyjęcie, że niezapłacenie skarżącemu odsetek od zwróconej należności celnej jest zgodne z prawem i uzasadnione zebranym w sprawie materiałem dowodowym - podczas gdy zdaniem strony skarżącje, zostały spełnione przesłanki do ich zapłaty ". W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że stanowisko organów celnych było oczywistym błędem, gdyż organy celne w chwili wydawania decyzji dysponowały dokumentem potwierdzającym wywóz samochodu oraz że Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął, że Ordynacja podatkowa nakłada na organy celne obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pouczenia strony o jej prawach i obowiązkach oraz zobowiązuje do wskazania dowodów, których organ wymaga.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył:
Skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom pisma procesowego oraz między innymi zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie [(art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270)]. Skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.s.a.: po pierwsze, zarzucie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, po drugie, zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna winna wskazywać podstawy kasacyjne przez powołanie konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd oraz określenie sposobu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazać dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rygoryzm formalny w stosunku do skargi kasacyjnej ma na celu umożliwienie ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości zakresu rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd rozpoznaje bowiem sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu tylko nieważność postępowania. Sąd nie może zatem ani domyślać się intencji skarżącego, ani też formułować za niego zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku. Mając na uwadze wymogi formalne skargi, których niezachowanie uzasadnia jej odrzucenie (art. 178 p.s.a.) ustawodawca wprowadził tzw. przymus adwokacko-radcowski (art. 175 § l - 3).
Skarga kasacyjna wniesiona w rozpatrywanej sprawie (sporządzona przez radcę prawnego) nie odpowiada w pełni wymaganiom, o których mowa w art. 176 p.s.a. W skardze stwierdza się bowiem, że jej podstawą jest naruszenie prawa materialnego, tj. art. 250 § 3 Kodeksu celnego, poprzez "bezzasadne przyjęcie, że niezapłacenie skarżącemu odsetek od zwróconej należności celnej jest zgodne z prawem i uzasadnione zebranym w sprawie materiałem dowodowym". Z unormowania zawartego w art. 174 pkt l p.s.a. wynika, że naruszenie prawa materialnego może polegać na błędnej jego wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu. Pojęcia - błędna wykładnia oraz niewłaściwe zastosowanie prawa - mają własne, odrębne znaczenia. Błędna wykładnia prawa polega na błędnym rozumieniu treści lub znaczenia normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie prawa polega na błędnym przyjęciu lub zaprzeczeniu związku, jaki zachodzi między faktem ustalonym w procesie a normą prawną. Skarga kasacyjna ani w treści samego zarzutu, ani także w jego uzasadnieniu nie wskazuje na postać naruszenia powołanego przepisu prawa materialnego.
Instytucja skargi kasacyjnej uregulowanej w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi odwzorowanie kasacji przewidzianej w procedurze cywilnej, stanowiącej środek odwoławczy od orzeczeń sądów drugiej instancji w sprawach cywilnych. Uwaga ta dotyczy w szczególności określenia podstaw skargi kasacyjnej (art. 174 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwanej dalej ustawą procesową) oraz przyjęcia zasady związania sądu granicami tej skargi (art. 183 § l ustawy procesowej). Z tych też powodów stosowanie (interpretacja) przepisów ustawy procesowej o skardze kasacyjnej nie może nie uwzględniać dorobku orzecznictwa Sądu Najwyższego i doktryny prawniczej dotyczącego kasacji rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy stwierdził, że powołanie się w kasacji na podstawę naruszenia prawa materialnego wymaga nie tylko podania konkretnego przepisu, który został naruszony, lecz nadto określenia postaci jego naruszenia oraz wyjaśnienia, na czym owo naruszenie polega. W przeciwnym wypadku nie jest możliwa ocena zasadności kasacji, zaś sama kasacja - w części opartej na tej podstawie - stanowi jedynie namiastkę środka odwoławczego (np. wyrok SN z 26 maja 2000 r., I CKN 484/98 LEX nr 50851). Podobny wniosek uzasadnia także pogląd, wyrażony przez Sąd Najwyższy, wedle którego kasacja wymaga nie tylko przytoczenia podstaw, ale także ich uzasadnienia. Nieodzownym elementem uzasadnienia podstawy kasacyjnej jest - poza przytoczeniem naruszonego przepisu - wskazanie sposobu jego naruszenia i wyjaśnienie, na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu prawa i jak, zdaniem skarżącego, powinien on być rozumiany i stosowany (postanowienie z 17 stycznia 2002 r., III CKN 760/00, LEX nr 53138). Wypowiadając się o relacjach pomiędzy sposobami naruszenia, Sąd Najwyższy zauważył, że zarzut niewłaściwego zastosowania prawa nie obejmuje implicite zarzutu błędnej wykładni, co wynika z odmiennej treści każdego z tych pojęć i z alternatywnego ujęcia każdej z tych postaci naruszenia prawa materialnego. Ma to ten skutek, że jeżeli skarżący pragnie zakwestionować zaskarżone orzeczenie z punktu widzenia obydwu postaci naruszenia prawa materialnego powinien wyraźnie każdą z tych postaci wskazać i przytoczyć zarzuty odnoszące się odpowiednio do każdej z nich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2002 r., V CKN 622/00, LEX nr 54327).
Powołane wyżej poglądy wypowiadane w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazują, że zarzut naruszenia prawa materialnego, jako podstawa skargi kasacyjnej, nie może się ograniczyć do powołania przepisu prawa materialnego bez wskazania sposobu jego naruszenia i wyjaśnienia na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie przepisu. Tymczasem w uzasadnieniu wniesionej skargi kasacyjnej skarżąca poza przedstawieniem stanu dotychczasowego postępowania stwierdziła, że Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął, że Ordynacja podatkowa "nakładała jednocześnie na organy celne obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, jak też i pouczenia strony o jej prawach i obowiązkach, jak i nakazywała wskazywać stronie jakich dowodów organ wymaga". W uzasadnieniu skargi stwierdza się nadto, że wiarygodność przedstawionego dowodu wywozu samochodu potwierdzały także inne dokumenty złożone w sprawie. Uzasadnienie skargi wydaje się wskazywać na intencję powołania podstawy kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.s.a. Należy jednak zauważyć, że strona skarżąca nie wskazała jako podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy, a zatem rozpoznanie zasadności cytowanych wyżej zarzutów nie jest możliwe.
Mając na uwadze powyższe należało uznać, że wniesiona skarga kasacyjna nie spełnia wymagań, o których mowa w art. 174 p.s.a. i na podstawie art. 176 w związku z art. 178 i 193 p.s.a. należało orzec jak w postanowieniu.