Uzasadnienie
W Y R O K
W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej
Dnia 30 sierpnia 2004 r.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym:
Przewodniczący Sędzia NSA - Maria Myślińska
Sędziowie NSA - Urszula Raczkiewicz
- Hanna Szafrańska-Falkiewicz (spr.)
Protokolant - Marlena Chmielewska po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 kwietnia 2004 r. sygn. akt SA/Bd 3337/03 w sprawie ze skargi S. N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Toruniu z dnia 24 października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe
- uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy;
- zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Toruniu na rzecz S. N. 1.000 zł (jeden tysiąc złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Decyzją z dnia 20 października 2003 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w Toruniu utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Toruniu z dnia 19 marca 2003 r. nr [...] uznającą za nieprawidłowe zgłoszenie celne SAD nr [...].
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wskazał między innymi, że zgłoszeniem celnym SAD nr [...] z dnia 28 sierpnia 2000 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Toruniu objął procedurą dopuszczenia do obrotu samochód osobowy marki VOLVO S 70 D, nr nadwozia [...], rok produkcji 2000, wobec którego do wymiaru cła zastosowano obniżoną stawkę celną, określoną dla towarów pochodzących z krajów Unii Europejskiej na podstawie dołączonej do zgłoszenia deklaracji eksportera zawartej na fakturze nr 2000/83 z dnia 24 sierpnia 2000 r.
Zgłoszenie złożone przez S. N. zostało przez organ przyjęte, albowiem odpowiadało wymogom formalnym określonym w art. 64 §1 i 2 Kodeksu celnego i zaewidencjonowane pod numerem [...].
Towar został objęty wnioskowaną procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym i zwolniony.
Mając na uwadze art. 83 §1 Kodeksu celnego, w celu upewnienia się co do prawidłowości danych zadeklarowanych w ww. zgłoszeniu celnym, faktura nr 2000/83 z dnia 24 sierpnia 2000 r., stanowiąca załącznik do tego zgłoszenia, została przekazana belgijskiej administracji celnej, w celu dokonania jej weryfikacji w siedzibie sprzedającego, to znaczy w firmie [...]
W niniejszej sprawie organ celny działał na podstawie Protokołu 6 Układu Europejskiego zawierającego postanowienia dotyczące wzajemnej pomocy w sprawach celnych w celu wykrycia naruszenia ustawodawstwa celnego. Dokumenty dające podstawę do zakwestionowania faktury przedłożonej do zgłoszenia celnego zostały ujawnione przez belgijską administrację, która wraz ze sprawozdaniem z przeprowadzonego dochodzenia nadesłała kserokopię faktury, zaksięgowanej przez eksportera, która nie posiadała deklaracji o pochodzeniu towaru, stanowiącej podstawę do zastosowania preferencji celnych.
Przepis art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego stanowi, iż dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego protokołu. Weryfikacji dokonują władze celne kraju eksportu, mają prawo żądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą. Wyniki czynności sprawdzających przekazywane są w formie dokumentów, uwierzytelnionych kopii dokumentów, sprawozdań i temu podobnych, które zgodnie z art. 11 pkt 2 i 3 Protokołu 6 mogą być wykorzystane w postępowaniu sądowym i administracyjnym wszczętym w wyniku wykrycia nieprzestrzegania przepisów celnych. Informacje i dokumenty uzyskane w ten sposób mogą być wykorzystane jako dowody w postępowaniach prowadzonych przez strony.
Weryfikacja w przedmiotowej sprawie ujawniła, że na fakturze zaksięgowanej u sprzedającego nie było poświadczenia o pochodzeniu towaru, natomiast wartość towaru była zgodna z zadeklarowaną w zgłoszeniu celnym.
Naczelnik Urzędu Celnego w Toruniu, mając na uwadze negatywny wynik weryfikacji w dniu 09.07.2002 r., wydał na podstawie art. 165 §1 i 2 Ordynacji podatkowej postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie prawidłowości zgłoszenia celnego.
Opierając się na treści przekazanych przez belgijską administrację celną dokumentów, uznał przedmiotowe zgłoszenie celne z dnia 28 sierpnia 2000 r. za nieprawidłowe i decyzją z dnia 19 marca 2003 r. nr [...] określił prawidłową kwotę wynikającą z długu celnego z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej, określonej dla towarów klasyfikowanych do pozycji 8703 Taryfy celnej, a w jej ramach do kodu PCN 8703 32 90 1. Uzasadniając orzeczenie w zakresie odsetek wyrównawczych, organ celny wskazał na przepis art. 222 §4 Kodeksu celnego.
Stawkę autonomiczną zastosowano z uwagi na brak prawidłowego dokumentu uprawniającego do zastosowania stawki celnej obniżonej, z powodu zakwestionowania wiarygodności danych zawartych w fakturze przedstawionej przez S. N..
Zgodnie z przepisem art. 13 §1 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny, cła określane są na podstawie Taryfy celnej lub innych środków taryfowych. W myśl art. 13 §3 pkt 4 Taryfa celna obejmuje obniżone stawki celne określone w umowach zawartych przez Rzeczpospolitą Polską z niektórymi krajami lub grupami krajów. Stawki celne są stosowane na wniosek zgłaszającego, o ile towary, do których się to odnosi, spełniają warunki do ich zastosowania.
Zastosowanie tych stawek może nastąpić retrospektywnie, o ile zostaną spełnione warunki określone przepisami prawa, w tym umowami międzynarodowymi, o czym mowa w art. 13 §4 ustawy Kodeks celny.
Obowiązujące w dniu dokonania zgłoszenia celnego przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1999 r., w sprawie ustanowienia Taryfy celnej (Dz.U. Nr 107, poz. 1217) oraz art. 16 i 21 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego wprowadzają możliwość stosowania stawek celnych obniżonych w przypadku jednoczesnego spełnienia następujących warunków:
- towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu nr 4 Układu Europejskiego,
- pochodzenie towaru zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR l lub deklaracją na fakturze,
- został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski.
Niezachowanie jednego z tych warunków uniemożliwia zastosowanie stawki celnej obniżonej.
Dyrektor Izby Celnej w Toruniu, po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją nr [...] z dnia 20 października 2003 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy wskazał, że przyczyną wszczęcia postępowania był fakt ujawnienia przez belgijską administrację celną w siedzibie eksportera faktury, która choć potwierdziła wartość transakcyjną zadeklarowaną przez stronę, nie posiadała jednak deklaracji o pochodzeniu, która zgodnie z postanowieniami Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego stanowi niezbędny warunek udzielenia importowanemu towarowi preferencji celnych.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zwartą w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji.
W skardze do Sądu S. N. zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 13 §1, art. 23 §1, art. 83 §2 w związku z art. 64 §2, art. 85 §1 i art. 262 Kodeksu celnego oraz naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 120, 122, 180 §1, 181 pkt 3, 187 §1 i §3, 191, 194 §1 i 2, 200 §1, 210 §4 Ordynacji podatkowej, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarządzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniesiono, iż w prowadzonym postępowaniu organy celne nie udowodniły, że faktura zakupu samochodu załączona do zgłoszenia celnego jest fakturą fałszywą, a zatem brak było podstaw do przyjęcia, że znajdujący się w niej zapis dotyczący świadectwa pochodzenia nie mógł być podstawą do zastosowania preferencyjnej stawki celnej. Dokonując takich błędnych i całkowicie dowolnych ustaleń, organy celne nie wzięły pod uwagę faktu, że postanowieniem Prokuratury Rejonowej we Włocławku z dnia 30 czerwca 2003 r. umorzono dochodzenie prowadzone przeciwko skarżącemu z powodu niepopełnienia przestępstwa sfałszowania faktury zakupu samochodu.
Skarżący wywodził również, że przedmiotem obrotu towarowego był samochód marki VOLVO, a jest faktem powszechnie znanym, że samochody tej marki są produkowane w Szwecji, a więc towar pochodził z jednego z krajów UE.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 07.04.2004 r. sygn. SA/Bd 3337/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy – oddalił skargę S. N. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z postanowienia Prokuratury Rejonowej we Włocławku umarzającego prowadzone przeciwko skarżącemu dochodzenie odnośnie popełnienia przestępstwa fałszowania faktury zakupu samochodu, Sąd stwierdził, że co do zasady zobowiązania z tytułu ceł mają charakter publiczno-prawny i powstają niezależnie od stopnia zawinienia stron.
Powyższe oznacza, że umorzenie dochodzenia prowadzonego przeciwko skarżącemu odnośnie zarzutu popełnienia przestępstwa fałszerstwa faktury nie jest równoznaczne z uznaniem, że organ celny dokonał w zaskarżonej decyzji wymiaru cła od przedmiotowego samochodu z naruszeniem prawa według niewłaściwych stawek celnych (por. wyrok NSA z dnia 08.08.2002 r. sygn. akt SA/Gd 1921/99 nie publ.).
Mając powyższe na uwadze, istota zaistniałego między stronami sporu sprowadzać się będzie do rozstrzygnięcia, czy organy celne zasadnie przyjęły, że świadectwo pochodzenia towaru zawarte w przedłożonej do odprawy celnej fakturze zakupu samochodu nie daje podstaw do zastosowania preferencyjnych stawek celnych.
Zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 16 i 21 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego w związku z art. 13 §3 pkt 4 Kodeksu celnego, możliwość zastosowania obniżonych stawek celnych zachodzi w przypadku jednoczesnego spełnienia warunków:
- towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu nr 4 Układu Europejskiego,
- pochodzenie towaru zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem pochodzenia EUR-l lub deklaracją na fakturze,
- towar został bezpośrednio przywieziony do Polski.
Brak spełnienia którejkolwiek z wyżej wymienionych przesłanek eliminuje możliwość zastosowania preferencyjnych stawek celnych w odniesieniu do importowanego towaru, przy czym dokumentowanie pochodzenia towaru zostało określone ściśle postanowieniami Protokołu nr 4 i jakiekolwiek odstępstwa w tym zakresie niezależnie od faktycznego miejsca pochodzenia towaru również nie dają podstaw do zastosowania obniżonych stawek celnych.
Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący wnosząc o zastosowanie preferencyjnej stawki celnej od importowanego samochodu przedłożył fakturę zakupu z adnotacją, że przedmiotowy samochód pochodzi z kraju UE.
W wyniku przeprowadzonej weryfikacji świadectwa pochodzenia, belgijskie służby celne nadesłały oryginał kopii faktury eksportera, na której nie było żadnej adnotacji co do świadectwa pochodzenia towaru.
Stosownie do unormowania zawartego w art. 28 §2 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego, eksporter jest zobowiązany do posiadania i przechowywania dokumentów dotyczących wystawionych świadectw pochodzenia towaru (kopia faktury z deklaracją).
Skoro zatem w wyniku postępowania weryfikacyjnego nie został potwierdzony fakt autentyczności zapisów na fakturze zakupu przedstawionej przez skarżącego do odprawy celnej w przedmiocie świadectwa pochodzenia towaru, to w ocenie Sądu organy celne zasadnie i bez naruszenia prawa materialnego przyjęły, że brak było podstaw do zastosowania preferencyjnej stawki celnej, określając w konsekwencji wysokość należności celnej według stawki autonomicznej.
Dla oceny zasadności rozstrzygnięcia organów celnych zdaniem Sądu nie ma znaczenia fakt powszechnie znany, że samochody marki VOLVO są produkowane w jednym z krajów UE, albowiem jak już zaznaczono wyżej dokumentować miejsce pochodzenia towaru można tylko i wyłącznie na zasadach i warunkach określonych w Protokole nr 4 do Układu Europejskiego, a więc z wyłączeniem domniemań faktycznych, jak i innych środków dowodowych.
Reasumując, zaskarżona decyzja w ocenie Sądu została wydana bez naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania i to w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy.
Od powyższego wyroku S. N., reprezentowany przez adwokata Józefa Marszałka, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną, żądając uchylenia zaskarżonego orzeczenia i zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270) – przez bezwzględne i rażące naruszenie przepisów: art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 32 ust. 2 i ust. 5 w związku z art. 16 ust. 1 pkt 1b, art. 21 ust. 1, ust. 2, ust. 4 i ust. 5 Porozumienia w formie wymiany listów między Rzecząpospolitą Polską a wspólnotami Europejskimi w sprawie zmiany Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego ustanawiającego Stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z drugiej strony, dotyczącego definicji pojęcia "produkty pochodzące" i metod współpracy administracyjnej (Dz.U. z 1997 r. Nr 104, poz. 662 załącznik), art. 13 § 3 pkt 4 i pkt 5, art. 13 § 4, art. 16 § 1 Kodeksu celnego.
Nadto zarzucono również naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przez naruszenie przepisów art. 106 § 2-5 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 32 ust. 2 i ust. 5 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego, art. 194 § 1, art. 187 § 3 i art. 191 Ordynacji podatkowej (Dz.U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926) w zw. z art. 262 Kodeksu celnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wnosił o jej oddalenie, wywodząc, iż brak jest podstaw do uznania, że zaskarżony wyrok narusza prawo materialne bądź przepisy postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W skardze kasacyjnej zarzucono sądowi orzekającemu naruszenie przepisów postępowania, jak również przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
W pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzuty procesowe, ponieważ związana z nimi ocena może mieć wpływ na ocenę pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
Skarżący zarzuca naruszenie art. 106 § 2-5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 32 ust. 2 i ust. 5 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego, art. 194 § 1, 187 § 3, 191 Ordynacji podatkowej w związku z art. 262 Kodeksu celnego.
Strona w skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Ośrodek Zamiejscowy w Bydgoszczy miała prawo podnosić zarzuty mogące podważyć jej zdaniem ustalenia, oceny i rozstrzygnięcia organów administracji, a więc legalność wydanych decyzji.
W szczególności strona zarzuciła, że dokumenty pochodzące od belgijskich służb celnych nie są wiarygodne i nie mogą stanowić wystarczających dowodów dla ustalenia stanu faktycznego. Nadto zdaniem skarżącego należy uzupełnić postępowanie przez przeprowadzenie dowodu z akt Prokuratury Rejonowej we Włocławku sygn. akt 4Ds. 629/03 o umorzeniu postanowieniem z dnia 30.06.2003 r. w stosunku do skarżącego dochodzenia wszczętego na podstawie zarzutu Urzędu Celnego w Toruniu o sfałszowanie faktury zakupu i posłużenie się tego rodzaju dokumentem.
Powołano przy tym w skardze szereg przepisów ustawy – Ordynacja podatkowa, które zostały według skarżącego naruszone przez organy celne, a to naruszenie winno być poddane ocenie WSA.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku brak jest stanowiska sądu orzekającego co do poszczególnych zarzutów skargi.
Sąd stwierdził, że co do zasady zobowiązania z tytułu ceł mają charakter publiczno-prawny i powstają niezależnie od stopnia zawinienia stron, dlatego też nie przeprowadzono dowodu z postanowienia Prokuratury Rejonowej we Włocławku, umarzającego prowadzone przeciwko skarżącemu dochodzenie odnośnie popełnienia przestępstwa fałszowania faktury zakupu samochodu.
Jeśli jednak ustalenia na podstawie wnioskowanych dowodów mogłyby doprowadzić do zastosowania preferencyjnej stawki celnej, Sąd nie mógł odmówić ich przeprowadzenia – dotyczy to akt Prokuratury Rejonowej we Włocławku 4Ds.-629/03 – bowiem jest istotne na jaką kwotę kształtuje się zobowiązanie publiczno-prawne z tytułu cła.
Z akt administracyjnych nie wynika w sposób nie budzący wątpliwości czy negatywna weryfikacja belgijskich służb celnych dotyczyła skarżącego i faktury z dnia 24.08.2000 r. nr 2000/83. W tym aspekcie zarzut naruszenia art. 106 § 3 ustawy procesowej z 30.08.2002 r. jest zasadny.
Wprawdzie w decyzji z dnia 19.03.2003 r. nr [...], jak i w decyzji II instancji stwierdzono, że "wraz ze sprawozdaniem z przeprowadzonego dochodzenia belgijska administracja celna nadesłała uwierzytelnioną kopię dokumentu, który nie zawierał deklaracji świadczącej o pochodzeniu towaru. Dokumentem tym jest faktura nr 2000/83 z dnia 24.08.2000 r." – jednak w aktach administracyjnych w obu tomach, w których trudno ustalić właściwą numerację z uwagi, iż kilkakrotnie przerabiano numerację stron, brak jest dokumentu, na który powołują się organy administracji i Sąd.
Z pisma Ministerstwa Finansów w Brukseli z 09.04.2002 r. nr [...] – nie wynika czy faktura z dnia 24.08.2000 r. nr 2000/83 opiewająca na nazwisko S. N. jest fałszywa, czy prawdziwa. Wprawdzie Sąd stwierdza, że przy wydaniu decyzji nie nastąpiło naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, lecz brak jest dostatecznego wyjaśnienia motywów tego stanowiska, co uniemożliwia Sądowi kasacyjnemu ocenę zasadności skargi kasacyjnej i przytoczonych w niej zarzutów skierowanej do zaskarżonego wyroku.
Z powyższych przeto względów Naczelny Sąd Administracyjny – na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 cyt. ustawy.