Uzasadnienie
Wyrokiem z 15 kwietnia 2004 r. (6 II SA 3402/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. Z. P. C. "Ś." S.A. (skarżąca spółka) na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] lipca 2002 r. (...) w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego słowno-graficznego MICHAŁKI ZAMKOWE.
Z akt sprawy wynika, że 19 kwietnia 2001 r. skarżąca spółka wystąpiła do Urzędu Patentowego z wnioskiem o częściowe unieważnienie prawa z rejestracji znaku MICHAŁKI ZAMKOWE zarejestrowanego na rzecz spółki Z. P. C. W. S.A. Jako podstawę wskazano art. 8 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz.U. Nr 5, poz. 17 ze zm.). We wniosku spółka skarżąca wnioskowała o unieważnienie znaku na towary z klasy 30 (wyroby cukiernicze, cukierki, wyroby kakao, wyroby czekoladowe na bazie orzeszków, słodycze).
Decyzją z dnia [...] lipca 2002 r. Urząd Patentowy oddalił wniosek. W uzasadnieniu podkreślił, że nazwa "michałki" kojarzy się konsumentom z określonym gatunkiem cukierka, jak "kukułka" czy "krówka" i mimo rejestrowania znaków z tym słowem na rzecz różnych przedsiębiorców nie nadaje się do odróżnienia towarów określonego przedsiębiorcy od towarów innych przedsiębiorców. Urząd uznał, że znak MICHAŁKI i znak MICHAŁKI ZAMKOWE nie są do siebie podobne w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych. Urząd zwrócił również uwagę, że ze względu na to, iż wielu przedsiębiorców (poza spółką skarżącą) używa znaków ze słowem "michałki", nie można uznać, że rejestracja znaku MICHAŁKI ZAMKOWE nastąpiła z naruszeniem art. 8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych.
W skardze do sądu administracyjnego spółka zarzuciła naruszenie przez Urząd Patentowy art. 8 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych, a także art. 7, 8, 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego. Spółka skarżąca zarzuciła, że Urząd Patentowy wyszedł poza granice wniosku, stwierdzając, że znak towarowy MICHAŁKI nie ma znamion odróżniających.
W odpowiedzi na skargę Urząd wniósł o jej oddalenie. Podkreślił, że w zaskarżonej decyzji nie uznał, iż znak towarowy MICHAŁKI nie ma znamion odróżniających, a jedynie orzekł, że słowo "michałki" nie ma takiego charakteru.
Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2004 r. (6 II SA 3402/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że zaskarżona decyzja nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów k.p.a. Zdaniem Sądu, spółka skarżąca nie wykazała, że rejestracja znaku towarowego MICHAŁKI ZAMKOWE na rzecz spółki W. S.A. (spółka uprawniona z rejestracji) "mogła stanowić zagrożenie dla renomy znaku" słowno-graficznego skarżącej MICHAŁKI. Skarżąca nie wykazała, że rejestracja znaku MICHAŁKI ZAMKOWE jest sprzeczna z art. 8 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych. Zdaniem Sądu, aby – zgodnie z art. 8 pkt 2 ustawy o znakach towarowych – "zaistniała przeszkoda dla zarejestrowania znaku towarowego, a tym samym podstawa do unieważnienia praw wynikających z takiej rejestracji, wspomniana rejestracja powinna naruszać prawa osobiste lub majątkowe przedsiębiorcy wcześniej używającego wspomniany znak. Powołany przepis wprawdzie nie precyzuje bliżej przejawów naruszenia praw osobistych i majątkowych przedsiębiorcy używającego wcześniej ten znak, niemniej – w ocenie Sądu, szkoda może polegać przykładowo na obniżeniu przez późniejszą rejestrację siły odróżniającej znaku towarowego używanego wcześniej przez danego przedsiębiorcę, kojarzonego przez nabywców z towarami (usługami) tego właśnie przedsiębiorcy, nie zaś przedsiębiorcy używającego później ten znak". Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie "brak jest jakichkolwiek dowodów na poniesienie przez skarżącą spółkę wspomnianego uszczerbku, czy też spadku wartości znaku towarowego MICHAŁKI".
Rozważając kwestię zgodności decyzji Urzędu Patentowego z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o znakach towarowych, Sąd podkreślił, że "niebezpieczeństwo wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów, polega na możliwości błędnego, nie odpowiadającego rzeczywistości, przypisania przez przeciętnego odbiorcę uprawnionemu z rejestracji danego towaru ze względu na nałożony przez niego znak". Sąd zwrócił uwagę, że w obu porównywanych znakach występuje słowo "michałki", ale oba znaki są znakami słowno-graficznymi, różniącymi się wizualnie, ponieważ znak MICHAŁKI ZAMKOWE "posiada bogatą, kolorową szatę graficzno-obrazową", więc w rozpatrywanej sprawie ryzyko konfuzji nie występuje. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie można również pominąć faktu, że poza spółką uprawnioną z rejestracji, cukierki czekoladowe o nazwie "Michałki" produkują również inni przedsiębiorcy. Sąd podkreślił, że "siła oddziaływania znaku i tym samym zakres jego oddziaływania (zakres ochrony) jest zredukowany przez używanie takiego samego lub podobnego znaku towarowego przez osoby trzecie".
Odnosząc się do kwestii powszechnej znajomości znaku MICHAŁKI, Sąd, powołując się na poglądy doktryny, podkreślił, że spółka skarżąca nie wykazała, iż jej znak jest znakiem powszechnie znanym.
Również powołane przez skarżącą zarzuty naruszenia przez Urząd Patentowy przepisów k.p.a. Sąd uznał za bezzasadne.
W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuca się:
1/ naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwie ustalony stan faktyczny:
- powodujący błędną wykładnię art. 8 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych,
- powodujący pominięcie art. 14 ust 1 ustawy o znakach towarowych,
- polegający na braku poddania analizie kwestii wtórnej zdolności odróżniającej z uwzględnieniem art. 24 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych, 2/ naruszenie przepisów postępowania – art. 6, 7, 8, 75 § 1, 77 § 1 i 4, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., jak również przepisów art. 22 i art. 32 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że nie wyjaśniono wnikliwie zagadnień związanych z prawem skarżącej spółki do znaku MICHAŁKI, a w szczególności kwestii związanych z ugodą sądową pomiędzy skarżącą a ZPC J s.c. Skarżąca podkreśliła, że rejestracja znaku towarowego MICHAŁKI ZAMKOWE była niedopuszczalna, ponieważ jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i narusza prawa majątkowe skarżącej spółki. Dowodem naruszenia praw majątkowych jest – zdaniem skarżącej – prowadzone wobec niej postępowanie upadłościowe. Skarżąca podkreśliła, że z powodu poniesionych przez nią strat majątkowych nie była w stanie ponieść nakładów na udowodnienie powszechnej znajomości znaku MICHAŁKI. Skarżąca zwróciła również uwagę, że teza, iż znak towarowy MICHAŁKI nie ma dostatecznych znamion odróżniających, wobec używania go przez innych przedsiębiorców, nie znajduje oparcia w przepisach ustawy o znakach towarowych, zwłaszcza w art. 32 (znak wspólny). Skarżąca spółka podkreśliła, że jedynym elementem graficznym w jej znaku jest rodzaj stosowanej czcionki w wyrazie "michałki", w znaku tym nie zastrzeżono kolorystyki liter ani żadnego kształtu i koloru tła znaku. Z tych powodów – zdaniem skarżącej – jej znak jest właściwie znakiem słownym. Natomiast w znaku MICHAŁKI ZAMKOWE dominującym elementem jest słowo "michałki". Prowadzi to w oczywisty sposób – według skarżącej – do konfuzji obu znaków.
W piśmie uczestnika postępowania, spółki uprawnionej ze znaku MICHAŁKI ZAMKOWE wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu podkreślono, że bezpodstawne są twierdzenia spółki skarżącej, że w toku postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął przedstawiane przez nią dowody. Ponadto podkreślono, że przytoczone przez skarżącą dowody nie mogą stanowić dostatecznej podstawy do twierdzenia, że rejestracja znaku towarowego MICHAŁKI ZAMKOWE nastąpiła z naruszeniem art. 8 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2. Uznano, że twierdzenie skarżącej spółki, iż powodem prowadzonego w stosunku do niej postępowania upadłościowego był spadek siły odróżniającej znaku MICHAŁKI, na skutek używania znaku MICHAŁKI ZAMKOWE, jest bezzasadne, ponieważ na rynku występują cukierki oznaczane znakami: MICHAŁKI Z HANKI, MICHAŁKI BAŁTYK, MICHAŁKI ŚNIEŻKA, MICHASIE itp. Powołując się na wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w sprawie CHIEMSEE, podkreślono, że znak MICHAŁKI nie ma wtórnego charakteru odróżniającego, ponieważ – zgodnie z poglądami wyrażonymi przez ETS – znak towarowy ma wtórną zdolność odróżniającą, jeżeli identyfikuje zgłoszone towary lub usługi jako pochodzące z danego przedsiębiorstwa i przez to odróżnia je od towarów i usług innych przedsiębiorców.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego nie mogła być uwzględniona.
Według przepisu art. 174 P.p.s.a skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy zarzucie naruszenia prawa materialnego chodzi o wadliwe rozumienie normy prawnej odniesionej do bezspornie ustalonego przez organ administracji publicznej a następnie przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego sprawy, bądź o błędne posłużenie się nią w sprawie, w której nie ma ona zastosowania.
Zarzuty skargi kasacyjnej – naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.) dotyczą w rozpoznawanej sprawie naruszenia art. 8 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 14 ust. 1 oraz art. 24 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o znakach towarowych, polegające według skarżącego na niewłaściwie ustalonym stanie faktycznym powodującym błędną wykładnię tych przepisów.
Jednak z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż strona skarżąca nie zakwestionowała przyjętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wykładni powyższych przepisów prawa materialnego. Zarzuciła jedynie Sądowi niedostateczne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie wspomnianych przepisów prawa.
W tych warunkach brak było podstaw do przyjęcia za skuteczny zarzut skargi kasacyjnej oparty na podstawie wynikającej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., a dotyczący naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.
Wprawdzie w skardze kasacyjnej podnosi się zarzut naruszenia prawa materialnego lecz wiąże się go nie tyle z błędną wykładnią lub niewłaściwym zastosowaniem konkretnego przepisu prawa materialnego lecz w istocie z kwestią ustalenia stanu faktycznego. Potraktowanie tego zarzutu jako naruszenia prawa materialnego jest całkowicie błędne. Odnosi się bowiem do wadliwego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego zmierzającego do wyjaśnienia stanu faktycznego, zaś taki zarzut mógłby być sformułowany wyłącznie jako naruszenie prawa procesowego ze wskazaniem stosownych przepisów.
Dodatkowo uzasadnienie skargi kasacyjnej przytaczające szereg argumentów świadczących o błędnych ustaleniach stanu faktycznego, pominięciu okoliczności faktycznych i dowodów zgłoszonych przez stronę w toku instancji, braku wnikliwej oceny istotnych okoliczności faktycznych, przekonuje Naczelny Sąd Administracyjny, że tak uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego nie mieści się w ramach podstawy kasacyjnej wynikającej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a.
W tej sytuacji jedyną podstawę rozpoznawanej skargi kasacyjnej mógłby stanowić zarzut naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
W ramach tej podstawy skarżący winien wskazać na konkretne przepisy postępowania sądowego, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, a także wykazać, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Strona skarżąca zarzut naruszenia przepisów postępowania sformułowała natomiast w postaci uchybienia przepisom art. 6, art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i 4, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Jest to zarzut bezpodstawny, ponieważ Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzekał na podstawie powyższych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, które nie mają zastosowania przed sądem administracyjnym. Postępowanie przed sądami administracyjnymi reguluje wspomniana ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z tym podnoszonym w skardze kasacyjnej zarzutom, takim jak niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, przeprowadzenie postępowania w sposób budzący brak zaufania, pominięcie dowodów przedkładanych przez skarżącą, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, brak oceny całokształtu materiału dowodowego oraz brak wykazania powodów odmowy wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeń strony skarżącej, powinno nieodłącznie towarzyszyć wskazanie naruszonych przez Sąd stosownych przepisów tej ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie mógł rozpoznać niewłaściwie i w konsekwencji nieskutecznie postawionych zarzutów procesowych i w związku z tym nie mógł uznać za usprawiedliwione zarzuty oparte na przepisie art. 174 pkt 2 P.p.s.a.
Podkreślenia wymaga, że związanie Sądu granicami skargi kasacyjnej uniemożliwia mu poszukiwanie brakujących lub błędnie określonych jej elementów konstrukcyjnych.
Należy zauważyć, że przy formułowaniu skargi kasacyjnej kluczowe znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy naruszeniem prawa materialnego, a naruszeniem przepisów postępowania według których ocenia się gromadzenie i ocenę dowodów koniecznych do rozstrzygnięcia sprawy.
W orzecznictwie ukształtowanym przez Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu kasacji przewidzianej w procedurze cywilnej przyjmuje się, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony podważaniem ustaleń faktycznych (vide postanowienie SN z dnia 24 kwietnia 2003 r. I CKN 256/01 – LEX nr 78889).
Zauważyć wypada nadto, że badanie podobieństwa znaków towarowych nie należy do sfery prawa materialnego, które określa jedynie skutki ustaleń dowodowych i ocen w postaci niedopuszczalności rejestracji znaków w razie zaistnienia określonych przesłanek.
O podobieństwie znaków towarowych decydują wyłącznie ustalenia faktyczne, a tych w skardze kasacyjnej skutecznie nie podważono z braku wskazania przepisów postępowania sądowego naruszonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Nie mogą być potraktowane za usprawiedliwione zarzuty naruszenia art. 22 oraz art. 32 Konstytucji RP, wyrażające ogólne zasady konstytucyjne wolności prowadzenia działalności gospodarczej oraz równego traktowania wszystkich podmiotów przez władze publiczne, gdyż strona skarżąca nie wykazała w uzasadnieniu na czym naruszenie tych przepisów miałoby polegać, zaś stosownie do art. 176 P.p.s.a. każdy zarzut skargi kasacyjnej musi być uzasadniony.
Ubocznie tylko wypada stwierdzić, że brak jest w aktach dowodów wskazujących na naruszenie tych przepisów.
Z braku usprawiedliwionych podstaw rozpoznawanej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 p.p.s.a.