Postanowienie NSA z 16 listopada 2004 r., GZ 103/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 16 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 września 2004 r. sygn. akt [...] odrzucające jego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2004 r. sygn. akt [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w części ustanowienia adwokata postanawia:

Skład

Sędzia NSA Edward Kierejczyk

Teza

Uprawnienie strony do odebrania wydanych w jej sprawie orzeczeń sądowych nie jest natomiast limitowane terminami procesowymi. Późniejsze doręczenie na żądanie strony orzeczenia, którego wcześniej nie odebrała, nie obala domniemania doręczenia jej orzeczenia w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ i wynikających z tego tytułu skutków prawnych.

Sentencja

oddalić zażalenie na wymienione postanowienie z dnia 20 września 2004 r. U Z A S A D N I E N I E W uzasadnieniu postanowienia WSA z 20 września 2004 r. podkreślono, że z powodu nieobecności J. D. w miejscu zamieszkania, postanowienie z 1 czerwca 2004 r. w przedmiocie odmowy przyznania mu prawa pomocy w części ustanowienia adwokata, złożono 9 czerwca 2004 r. na okres siedmiu dni w miejscowej placówce pocztowej, a zawiadomienie o tym doręczyciel umieścił na drzwiach mieszkania adresata. Stosownie do art. 73 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.s.a., WSA przyjął, że doręczenie postanowienia nastąpiło 16 czerwca, siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia określony w art. 194 § 2 p.s.a. upłynął 23 czerwca i dlatego zażalenie na postanowienie z 1 czerwca nadane w urzędzie pocztowym 10 sierpnia 2004 r. podlegało odrzuceniu na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 178 p.s.a. jako wniesione po upływie terminu. W zażaleniu na postanowienie z 20 września 2004 r. J. D. wniósł o jego uchylenie przez NSA i przyznanie prawa pomocy w części ustanowienia adwokata lub o skorzystanie przez WSA z przewidzianej w art. 195 § 2 p.s.a. możliwości uwzględnienia jego żądania. Zażalenie powiązał z faktem odebrania tego postanowienia – jako przesyłki poleconej nr 022742 – w dniu 6 sierpnia i dlatego wysłanie zażalenia pocztą 10 sierpnia 2004 r. nastąpiło przed upływem siedmiodniowego terminu do dokonania tej czynności procesowej, liczonego od doręczenia postanowienia. Ponadto w piśmie z 3 listopada 2004 r. nawiązującym do czynności przekazania przez WSA akt sprawy do NSA, zwrócił uwagę na zawinione przez organy administracji skomplikowanie sprawy o wpis do rejestru działalności spółki cywilnej [...] (ma w niej ½ udziału), co doprowadziło do wyodrębnienia trzech oddzielnych postępowań i konieczności wniesienia skarg kasacyjnych, na co nie ma stosownych środków pieniężnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Wg art. 260 i 194 § 2 p.s.a. zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane po rozpatrzeniu sprzeciwu od orzeczenia dotyczącego m.in. odmowy przyznania prawa pomocy (art. 258 § 2 pkt 7 p.s.a.) wnosi się do NSA w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Stosownie do art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny obowiązany jest odrzucić na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione m.in. po upływie terminu i wówczas NSA rozpoznając zażalenie na takie postanowienie ocenia, czy omawiana czynność procesowa strony została dokonana z opóźnieniem. Art. 73 p.s.a. stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, zaś doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Podobne rozwiązania, tworzące prawną fikcję doręczenia pisma, przyjęto np. w art. 44 k.p.a. oraz w art. 139 § 1 k.p.c., co wymaga uwzględnienia dorobku orzecznictwa i doktryny ukształtowanego na tle omawianej instytucji procesowej. W szczególności należy przypomnieć, że w wyroku z 15 października 2002 r. SK 6/02 (Dz.U. Nr 178, poz. 1486) Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności art. 139 § 1 k.p.c. z art. 45 i 47 Konstytucji RP, zwracając w jego uzasadnieniu uwagę na powszechne stosowanie w różnych systemach prawnych doręczenia zastępczego, którego funkcją jest zapewnienie szybkości postępowania i ochrona interesów stron, zwłaszcza o sprzecznych interesach. Doręczenie zastępcze nie może być traktowane jako zamknięcie drogi do sądowej ochrony interesów strony przy istniejącej w procedurach instytucji przywrócenia terminu, z której można skorzystać w razie braku winy w nieodebraniu awizowanej przesyłki. Uzależnienie skuteczności doręczenia zastępczego od spełnienia warunków takiego doręczenia było także eksponowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle art. 44 k.p.a. (np. wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2001 r. III RN 70/00 – OSNAPiUS 2001, Nr 19, poz. 574). Powracając do art. 73 p.s.a. należy podkreślić, że zawiadomienie o złożeniu pisma na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy powinno być umieszczone w skrzynce na korespondencję, a dopiero gdy jest to niemożliwe, wystarcza umieszczenie zawiadomienia w jednym z alternatywnych miejsc, przy czym skutek doręczenia nieodebranego pisma powstaje z upływem ostatniego dnia tego okresu. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi zatem w razie niespełnienia tak ukształtowanych warunków i nie wywoła skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej. Uprawnienie strony do odebrania wydanych w jej sprawie orzeczeń sądowych nie jest natomiast limitowane terminami procesowymi. Późniejsze doręczenie na żądanie strony orzeczenia, którego wcześniej nie odebrała, nie obala domniemania doręczenia jej orzeczenia w trybie art. 73 p.s.a. i wynikających z tego tytułu skutków prawnych. W rezultacie zażalenie na postanowienie wniesione po upływie siedmiu dni od tego rodzaju doręczenia zastępczego, podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.s.a. przez wojewódzki sąd administracyjny jako spóźnione. W razie nieodebrania takiego postanowienia bez winy strony, może ona wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, spełniając warunki określone w art. 87 p.s.a. W rozpoznawanej sprawie przesyłka pocztowa, zawierająca postanowienie z 1 czerwca 2004 r., nie została odebrana przez J. D. w terminie siedmiu dni od jej złożenia w urzędzie pocztowym (o czym zawiadomiono go przez umieszczenie informacji na drzwiach mieszkania) i wywołała domniemanie jej doręczenia adresatowi w dniu 16 czerwca 2004 r. Siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia na to postanowienie upłynął więc 23 czerwca 2004 r., a przesyłkę urząd pocztowy 29 czerwca 2004 r. zwrócił WSA. Pismem z 15 lipca 2004 r. J. D. wystąpił do WSA "o ponowne przesłanie" nieodebranego postanowienia z 1 czerwca 2004 r. z powodu niezawinionych przez niego okoliczności i pokwitował jego odbiór 6 sierpnia 2004 r., błędnie przyjmując, że od tego dnia rozpoczął się bieg siedmiodniowego terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie. Z uwagi na zaistniałe skutki doręczenia postanowienia w trybie art. 73 p.s.a., WSA obowiązany był odrzucić zażalenie na wymienione postanowienie z omówionych powodów. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 184 p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Uzasadnienie

Postanowienie

Dnia 16 listopada 2004 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie:

Sędzia NSA Edward Kierejczyk po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 września 2004 r. sygn. akt SA/Bd 2349/03 odrzucające jego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2004 r. sygn. akt SA/Bd 2349/03 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w części ustanowienia adwokata postanawia:

oddalić zażalenie na wymienione postanowienie z dnia 20 września 2004 r.

Uzasadnienie

W uzasadnieniu postanowienia WSA z 20 września 2004 r. podkreślono, że z powodu nieobecności J. D. w miejscu zamieszkania, postanowienie z 1 czerwca 2004 r. w przedmiocie odmowy przyznania mu prawa pomocy w części ustanowienia adwokata, złożono 9 czerwca 2004 r. na okres siedmiu dni w miejscowej placówce pocztowej, a zawiadomienie o tym doręczyciel umieścił na drzwiach mieszkania adresata. Stosownie do art. 73 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.s.a., WSA przyjął, że doręczenie postanowienia nastąpiło 16 czerwca, siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia określony w art. 194 § 2 p.s.a. upłynął 23 czerwca i dlatego zażalenie na postanowienie z 1 czerwca nadane w urzędzie pocztowym 10 sierpnia 2004 r. podlegało odrzuceniu na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 178 p.s.a. jako wniesione po upływie terminu.

W zażaleniu na postanowienie z 20 września 2004 r. J. D. wniósł o jego uchylenie przez NSA i przyznanie prawa pomocy w części ustanowienia adwokata lub o skorzystanie przez WSA z przewidzianej w art. 195 § 2 p.s.a. możliwości uwzględnienia jego żądania. Zażalenie powiązał z faktem odebrania tego postanowienia – jako przesyłki poleconej nr 022742 – w dniu 6 sierpnia i dlatego wysłanie zażalenia pocztą 10 sierpnia 2004 r. nastąpiło przed upływem siedmiodniowego terminu do dokonania tej czynności procesowej, liczonego od doręczenia postanowienia. Ponadto w piśmie z 3 listopada 2004 r. nawiązującym do czynności przekazania przez WSA akt sprawy do NSA, zwrócił uwagę na zawinione przez organy administracji skomplikowanie sprawy o wpis do rejestru działalności spółki cywilnej "[...]" (ma w niej ½ udziału), co doprowadziło do wyodrębnienia trzech oddzielnych postępowań i konieczności wniesienia skarg kasacyjnych, na co nie ma stosownych środków pieniężnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wg art. 260 i 194 § 2 p.s.a. zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane po rozpatrzeniu sprzeciwu od orzeczenia dotyczącego m.in. odmowy przyznania prawa pomocy (art. 258 § 2 pkt 7 p.s.a.) wnosi się do NSA w terminie siedmiu dni od doręczenia postanowienia. Stosownie do art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny obowiązany jest odrzucić na posiedzeniu niejawnym zażalenie wniesione m.in. po upływie terminu i wówczas NSA rozpoznając zażalenie na takie postanowienie ocenia, czy omawiana czynność procesowa strony została dokonana z opóźnieniem.

Art. 73 p.s.a. stanowi, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających, pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza się w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, zaś doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Podobne rozwiązania, tworzące prawną fikcję doręczenia pisma, przyjęto np. w art. 44 k.p.a. oraz w art. 139 § 1 k.p.c., co wymaga uwzględnienia dorobku orzecznictwa i doktryny ukształtowanego na tle omawianej instytucji procesowej. W szczególności należy przypomnieć, że w wyroku z 15 października 2002 r. SK 6/02 (Dz.U. Nr 178, poz. 1486) Trybunał Konstytucyjny orzekł o zgodności art. 139 § 1 k.p.c. z art. 45 i 47 Konstytucji RP, zwracając w jego uzasadnieniu uwagę na powszechne stosowanie w różnych systemach prawnych doręczenia zastępczego, którego funkcją jest zapewnienie szybkości postępowania i ochrona interesów stron, zwłaszcza o sprzecznych interesach. Doręczenie zastępcze nie może być traktowane jako zamknięcie drogi do sądowej ochrony interesów strony przy istniejącej w procedurach instytucji przywrócenia terminu, z której można skorzystać w razie braku winy w nieodebraniu awizowanej przesyłki. Uzależnienie skuteczności doręczenia zastępczego od spełnienia warunków takiego doręczenia było także eksponowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego na tle art. 44 k.p.a. (np. wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2001 r. III RN 70/00 – OSNAPiUS 2001, Nr 19, poz. 574).

Powracając do art. 73 p.s.a. należy podkreślić, że zawiadomienie o złożeniu pisma na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy powinno być umieszczone w skrzynce na korespondencję, a dopiero gdy jest to niemożliwe, wystarcza umieszczenie zawiadomienia w jednym z alternatywnych miejsc, przy czym skutek doręczenia nieodebranego pisma powstaje z upływem ostatniego dnia tego okresu. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi zatem w razie niespełnienia tak ukształtowanych warunków i nie wywoła skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej.

Uprawnienie strony do odebrania wydanych w jej sprawie orzeczeń sądowych nie jest natomiast limitowane terminami procesowymi. Późniejsze doręczenie na żądanie strony orzeczenia, którego wcześniej nie odebrała, nie obala domniemania doręczenia jej orzeczenia w trybie art. 73 p.s.a. i wynikających z tego tytułu skutków prawnych. W rezultacie zażalenie na postanowienie wniesione po upływie siedmiu dni od tego rodzaju doręczenia zastępczego, podlega odrzuceniu na podstawie art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.s.a. przez wojewódzki sąd administracyjny jako spóźnione. W razie nieodebrania takiego postanowienia bez winy strony, może ona wystąpić z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia, spełniając warunki określone w art. 87 p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie przesyłka pocztowa, zawierająca postanowienie z 1 czerwca 2004 r., nie została odebrana przez J. D. w terminie siedmiu dni od jej złożenia w urzędzie pocztowym (o czym zawiadomiono go przez umieszczenie informacji na drzwiach mieszkania) i wywołała domniemanie jej doręczenia adresatowi w dniu 16 czerwca 2004 r. Siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia na to postanowienie upłynął więc 23 czerwca 2004 r., a przesyłkę urząd pocztowy 29 czerwca 2004 r. zwrócił WSA.

Pismem z 15 lipca 2004 r. J. D. wystąpił do WSA "o ponowne przesłanie" nieodebranego postanowienia z 1 czerwca 2004 r. z powodu niezawinionych przez niego okoliczności i pokwitował jego odbiór 6 sierpnia 2004 r., błędnie przyjmując, że od tego dnia rozpoczął się bieg siedmiodniowego terminu do wniesienia zażalenia na to postanowienie.

Z uwagi na zaistniałe skutki doręczenia postanowienia w trybie art. 73 p.s.a., WSA obowiązany był odrzucić zażalenie na wymienione postanowienie z omówionych powodów.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 184 p.s.a. orzekł jak w sentencji.