Postanowienie NSA z 16 listopada 2004 r., GZ 105/04

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Rozpoznanie

w dniu 16 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. G. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 września 2004 r. sygn. akt III SAB/Lu 7/04 o odmowie przyznania prawa pomocy

Sprawa

w sprawie ze skargi na bezczynność Gminy Lublin w przedmiocie cofnięcia zgody na prowadzenie działalności na terenie składowiska w Rokitnie p o s t a n a w i a: – oddalić zażalenie– U Z A S A D N I E N I E Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 8 września 2004 r. sygn. akt III SAB/Lu 7/04 odmówił przyznania prawa pomocy J. G. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą "[...]" w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Strona wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie zarzucając, że Sąd nie uwzględnił jej aktualnej sytuacji finansowej. Skarżący podniósł, że obecnie znajduje się w bardzo złej sytuacji finansowej, nie osiąga żadnych zysków z prowadzonej działalności gospodarczej, a pieniądze otrzymywane z tytułu renty pozwalają jedynie na skromne utrzymanie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie na postanowienie o odmowie udzielenia prawa pomocy zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /zwanej dalej u.p.s.a./ (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone. W piśmiennictwie podnosi się, iż "zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych" (Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Przegląd Sądowy nr 11-12/2003 s.85). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych. Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 u.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jak słusznie zauważył WSA w Lublinie brak jest podstaw do podzielenia poglądu skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w szczególności z uwagi na fakt spłacania przez stronę komercyjnego kredytu. Złożone przez Skarżącego dokumenty z odpisów jego zeznań podatkowych pozwalają na stwierdzenie, że jego średni miesięczny dochód wynosi około 1000 złotych. Prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu i zamieszkuje u córki. Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, ale posiada z małżonką rozdzielność majątkową. Nie podał jednakże żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji nie utrzymują ze sobą żadnych kontaktów i nie mają wiedzy o warunkach materialnych (źródłach dochodów) współmałżonka. Są to okoliczności szczególnie istotne w tej sprawie, jako że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Ponadto § 14 umowy kredytowej Nr 2003-0966 z dnia 8 września 2003r., którą skarżący dołączył do akt sprawy (k.72 akt sądowych) stanowi, iż "Prawne zabezpieczenie spłaty kredytu stanowi: (...) 4/ poręczenie cywilno-prawne współmałżonki Kredytobiorcy". Fakt ten zdaniem Sądu pozwala na uznanie, iż skarżący może liczyć na pomoc ze strony małżonki. Jak sam Skarżący oświadczył, również córka wspomaga go, udostępniając mu pokój i stwarzając możliwość korzystania ze swojego mieszkania za kwotę 200 złotych miesięcznie. Zdaniem Sądu, wysokość wpisu sądowego określona w § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z 2003r.) w wysokości 100 złotych, w sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący, pozwala na jego uiszczenie. Należy podzielić pogląd WSA w Lublinie, że sytuacja skarżącego, dysponującego stałym źródłem dochodów, mającego zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i nie posiadającego nikogo na utrzymaniu, nie jest szczególnie trudną, uzasadniającą twierdzenie, iż poniesienie z jego strony kosztów sądowych w wysokości 100 złotych tytułem wpisu sądowego, czy kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, nie może się odbyć bez poniesienia uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania. Mając na uwadze wszystkie te okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego jego zażalenie na postanowienie WSA w Lublinie Sąd uznał za nieuzasadnione. Z tych względów i na podstawie art. 184 u.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 u.p.s.a Sąd orzekł, jak w sentencji.

Skład

Sędzia NSA Hanna Rybińska

Uzasadnienie

Postanowienie

Dnia 16 listopada 2004 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie:

Sędzia NSA Hanna Rybińska po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. G. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą "[...]" na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 września 2004 r. sygn. akt III SAB/Lu 7/04 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na bezczynność Gminy Lublin w przedmiocie cofnięcia zgody na prowadzenie działalności na terenie składowiska w Rokitnie p o s t a n a w i a:

• oddalić zażalenie–

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 8 września 2004 r. sygn. akt III SAB/Lu 7/04 odmówił przyznania prawa pomocy J. G. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą "[...]" w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Strona wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie zarzucając, że Sąd nie uwzględnił jej aktualnej sytuacji finansowej. Skarżący podniósł, że obecnie znajduje się w bardzo złej sytuacji finansowej, nie osiąga żadnych zysków z prowadzonej działalności gospodarczej, a pieniądze otrzymywane z tytułu renty pozwalają jedynie na skromne utrzymanie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenie na postanowienie o odmowie udzielenia prawa pomocy zważył, co następuje:

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /zwanej dalej u.p.s.a./ (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone.

W piśmiennictwie podnosi się, iż "zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych" (Prawo pomocy w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Przegląd Sądowy nr 11-12/2003 s.85).

W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Wszakże samodzielna działalność gospodarcza, prowadzona na własny rachunek wiąże się, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych.

Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 u.p.s.a wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.

Jak słusznie zauważył WSA w Lublinie brak jest podstaw do podzielenia poglądu skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w szczególności z uwagi na fakt spłacania przez stronę komercyjnego kredytu.

Złożone przez Skarżącego dokumenty z odpisów jego zeznań podatkowych pozwalają na stwierdzenie, że jego średni miesięczny dochód wynosi około 1000 złotych. Prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu i zamieszkuje u córki.

Skarżący oświadczył, że pozostaje w związku małżeńskim, ale posiada z małżonką rozdzielność majątkową. Nie podał jednakże żadnych dodatkowych informacji, pozwalających wyjaśnić nietypową raczej sytuację, w której małżonkowie niepozostający w separacji nie utrzymują ze sobą żadnych kontaktów i nie mają wiedzy o warunkach materialnych (źródłach dochodów) współmałżonka. Są to okoliczności szczególnie istotne w tej sprawie, jako że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Ponadto § 14 umowy kredytowej Nr 2003-0966 z dnia 8 września 2003r., którą skarżący dołączył do akt sprawy (k.72 akt sądowych) stanowi, iż "Prawne zabezpieczenie spłaty kredytu stanowi: (...) 4/ poręczenie cywilno-prawne współmałżonki Kredytobiorcy".

Fakt ten zdaniem Sądu pozwala na uznanie, iż skarżący może liczyć na pomoc ze strony małżonki. Jak sam Skarżący oświadczył, również córka wspomaga go, udostępniając mu pokój i stwarzając możliwość korzystania ze swojego mieszkania za kwotę 200 złotych miesięcznie.

Zdaniem Sądu, wysokość wpisu sądowego określona w § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z 2003r.) w wysokości 100 złotych, w sytuacji materialnej w jakiej znajduje się skarżący, pozwala na jego uiszczenie. Należy podzielić pogląd WSA w Lublinie, że sytuacja skarżącego, dysponującego stałym źródłem dochodów, mającego zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i nie posiadającego nikogo na utrzymaniu, nie jest szczególnie trudną, uzasadniającą twierdzenie, iż poniesienie z jego strony kosztów sądowych w wysokości 100 złotych tytułem wpisu sądowego, czy kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, nie może się odbyć bez poniesienia uszczerbku dla jego koniecznego utrzymania.

Mając na uwadze wszystkie te okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał dostatecznie zasadności swego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego jego zażalenie na postanowienie WSA w Lublinie Sąd uznał za nieuzasadnione.

Z tych względów i na podstawie art. 184 u.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 u.p.s.a Sąd orzekł, jak w sentencji.