Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie III SA 2591/00 oddalił skargę Zdzisława A. na decyzję Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń z dnia 25 sierpnia 2000 r. (...) w przedmiocie kary pieniężnej z zakresu nadzoru ubezpieczeniowego.
Od wyroku tego Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną do Sądu Najwyższego.
Sąd Najwyższy rozpoznał tę rewizję nadzwyczajną na rozprawie w dniu 7 marca 2003 r., w rozprawie tej wziął udział skarżący oraz jego pełnomocnik radca prawny. W protokole rozprawy zapisano, że "Pełnomocnik skarżącego popiera rewizję nadzwyczajną".
Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 7 marca 2003 r. w sprawie III RN 43/02, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał ponownie ww. sprawę /III SA 1270/03/ w dniu 19 listopada 2003 r. W rozprawie tej wziął udział skarżący osobiście, który popierał skargę oraz wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z przedstawionym zestawieniem (...).
NSA wyrokiem z dnia 19 listopada 2003 r. uchylił zaskarżoną decyzję, a ponadto zasądził od Państwowego Urzędu Nadzoru Ubezpieczeń kwotę 700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego na rzecz strony skarżącej.
Skarżący w dniu 2 grudnia 2003 r. /data wpływu/ wniósł o uzupełnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2003 r. III SA 1270/03 w części dotyczącej zwrotu poniesionych przez niego kosztów celowej obrony stanowiących wynagrodzenie kancelarii prawniczej "L." T. K. i Wspólnicy Spółka komandytowa, za usługi prof. dr hab. Marka W. - radcy prawnego z tej kancelarii, według faktycznie poniesionych kosztów zgodnie z fakturami na łączną kwotę 3.152,55 zł. W uzasadnieniu podał, iż kwota ta stanowi wynagrodzenie radcy prawnego za opracowanie podania o wniesienie rewizji nadzwyczajnej i jego uczestnictwo na rozprawie przed Sądem Najwyższym, a zatem są to koszty celowej obrony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 stycznia 2004 r. oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku. W uzasadnieniu podał, że skarżący nie ustanowił pełnomocnika do reprezentowania go przed sądem w tej sprawie, a pełnomocnictwo z daty 26 listopada 2001 r. nie zostało złożone przed wyznaczeniem rozprawy. Brak stawiennictwa pełnomocnika na rozprawie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o uzupełnienie wyroku.
Zdzisław A. wniósł zażalenie na ww. postanowienie, w którym zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ i domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia i przyznania poniesionych kosztów wynagrodzenia radcy prawnego.
W uzasadnieniu podał, że w związku z rozprawą przed Sądem Najwyższym wywołaną wniesieniem rewizji nadzwyczajnej poniósł koszty w kwocie 3.152 zł.
Sąd Najwyższy uwzględnił rewizję nadzwyczajną i uchylił wyrok NSA. Orzeczenie Sądu Najwyższego wiązało Sąd, który je wydał, strony, a także Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania.
Z powyższego wynika, że dochodzi on zwrotu kosztów niejako postępowania apelacyjnego, co wynika z art. 393[19] Kpc, a co bezsprzecznie mieści się w dyspozycji powołanego wyżej art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - jako koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw. Wniosek o zasądzenie kosztów skarżący mógł złożyć tylko przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, gdyż przed Sądem Najwyższym wniosek ten uznany byłby za przedwczesny, zaś rozstrzygnięcie to pozostawione jest sądowi "pierwszej instancji", któremu została przekazana sprawa do ponownego rozpoznania.
Z pomocy prawnej przy ponownym rozpoznaniu sprawy nie korzystał, gdyż nie chciał obciążać dodatkowymi kosztami postępowania strony przegrywającej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest uzasadnione z przyczyn niżej przytoczonych. Z opisanych wyżej wyroków wynika, że wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane zostały na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, które utraciły moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2003 r. i od tej daty wyroki tego Sądu nie podlegają już kontroli Sądu Najwyższego w drodze rewizji nadzwyczajnej /art. 39 i art. 102 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/. Według art. 57 ustawy o NSA - orzeczenia Sądu były prawomocne i mogły być wzruszone tylko w drodze rewizji nadzwyczajnej wnoszonej do Sądu Najwyższego m.in. przez Ministra Sprawiedliwości, Prokuratora Generalnego, Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Art. 10 zdanie pierwsze ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189/ stanowił: "Rewizje nadzwyczajne od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz organów pozasądowych przewidziane w ustawach szczególnych rozpoznaje Sąd Najwyższy, stosując odpowiednio przepisy o postępowaniu kasacyjnym (...)". W myśl art. 393[19] zamieszczonego w Dziale V środki odwoławcze Rozdział 1[1] - Kasacja Kodeksu postępowania cywilnego: "Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed Sądem Najwyższym do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o apelacji". Art. 391 par. 1 zdanie pierwsze ww. Kodeksu zamieszczony w Dziale V Rozdział I - Apelacja, stanowi: "Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed sądem drugiej instancji, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji". Z powyższego wynika, że w postępowaniu spowodowanym wniesieniem rewizji nadzwyczajnej stosowane były reguły postępowania określone w Kpc.
A zatem art. 98-110 Kpc o zwrocie kosztów procesu obowiązywały bezpośrednio także w postępowaniu wywołanym wniesieniem rewizji nadzwyczajnej i nie było odwołania do nich w przepisach normujących to postępowanie. Wobec tego stronie, która wygrała sprawę na skutek rewizji nadzwyczajnej należał się zwrot kosztów procesu na mocy art. 98 Kpc. Z tym, że w myśl art. 109 Kpc. "Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeżeli strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego sąd orzeka z urzędu".
Przepis art. 109 ustanawia prekluzję żądania zwrotu kosztów przez stronę reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego. Jej konsekwencją jest bezskuteczność takiego żądania zgłoszonego po zamknięciu rozprawy i wydaniu wyroku bądź postanowienia kończącego postępowanie.
Wobec tego, żądanie przyznania kosztów przez złożenie spisu kosztów albo zgłoszenia wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych winno nastąpić przed zamknięciem rozprawy w poszczególnych instancjach, pod rygorem utraty roszczenia o ich zwrot. Skutku tego nie uchyla późniejsze złożenie ogólnego spisu kosztów za wszystkie instancje przed zamknięciem rozprawy poprzedzającej wydanie ostatecznego orzeczenia. W tym zakresie w dalszym ciągu jest aktualny pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z dnia 25 października 1965 r. I C 296/65 /nie publ./.
Podobne unormowanie zawiera art. 210 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /dalej Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/.
Jak zaznaczono wyżej pełnomocnik skarżącego będący radcą prawnym na rozprawie przed Sądem Najwyższym nie złożył spisu kosztów ani też nie zgłosił wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych.
Wniosek o uzupełnienie wyroku wpłynął do Naczelnego Sądu Administracyjnego w czasie, gdy obowiązywała ww. ustawa o NSA. Ustawa ta nie zawierała uregulowania instytucji uzupełnienia wyroku, wobec tego zgodnie z art. 59 in fine tej ustawy odpowiednie zastosowanie miał przepis art. 351 Kpc. Jak zaznaczono wyżej przepisy ustawy o NSA utraciły moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2003 r. Ustawa zaś z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające (...) nie zawiera przepisu przejściowego, który nakazywałby w takich przypadkach stosowanie przepisów dotychczasowych. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji słusznie zastosował przepisy ustawy nowej. Chodzi mianowicie o przepis art. 157 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który normuje instytucję uzupełnienia wyroku.
Skarżący domagał się właśnie uzupełnienia wyroku przez zasądzenie kosztów postępowania, o których mowa wyżej. W świetle przytoczonej wyżej treści wniosku złożonego na rozprawie przed Sądem Najwyższym, a także treści art. 109 Kpc stwierdzić należy, że roszczenie to wygasło w dniu 7 marca 2003 r. po ogłoszeniu wyroku przez Sąd Najwyższy w sprawie III RN 43/02, a zatem skarżący nie może skutecznie domagać się uzupełnienia ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2003 r. w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania.
Z tego też powodu rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym postanowieniu odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 197 w zw. z art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zażalenie zostało oddalone.
Na podstawie art. 227 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł zwrot uiszczonego wpisu w kwocie 100 zł, albowiem od zażaleń w przedmiocie kosztów sądowych nie pobiera się opłat sądowych.