Uzasadnienie
Wyrokiem z 27 kwietnia 2011 r., I SA/Sz 85/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę V. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z 8 grudnia 2010 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2009 r. oraz styczeń 2010 r.
W wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej strony od ww. wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 4 lipca 2012 r., I FSK 1216/11, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.
Pismem z 29 października 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej poinformował, że uwzględniając skargę uchylił w całości zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu podatkowego pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W związku z powyższym Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o umorzenie postępowania sądowego w sprawie.
Uwzględniając wniosek organu Sąd, postanowieniem z 7 listopada 2012 r., I SA/Sz 806/12, umorzył postępowanie sądowe jako bezprzedmiotowe, stosownie do art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 54 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 zw zm., dalej Ppsa); postanowienie zostało doręczone 19 listopada 2012 r.
W skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem ostatnio wymienionego orzeczenia, wniesionej 18 grudnia 2014 r., strona, powołując się na art. 285a § 1 Ppsa, wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem w całości ww. prawomocnego postanowienia umarzającego postępowanie w sprawie. Jako podstawy skargi i zarazem przepisy, z którymi zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, wskazano art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 161 § 1 pkt 3, art. 54 § 3, art. 190, art. 47 § 1, art. 49 § 1, art. 91 § 2, art. 109, art. 67 § 5, art. 75, art. 76 § 1, art. 72 § 1 Ppsa. Strona podniosła przy tym, że wady zaskarżonego postanowienia skutkowały wyrządzeniem skarżącemu szkody w wysokości 178028,80 zł. Ponadto wobec odrzucenia skargi kasacyjnej od tegoż postanowienia, wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej odrzucenie, a ewentualnie oddalenie, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem podlega odrzuceniu, jakkolwiek z innych przyczyn, aniżeli wskazane organ w odpowiedzi na skargę, który akcentował brak uprawdopodobnienia wyrządzenia szkody spowodowanej zaskarżonym orzeczeniem (s. 6 i n. odpowiedzi).
W pierwszym rzędzie należy bowiem wziąć pod uwagę, że skargę wniesiono na podstawie art. 285a § 1 Ppsa, czym skład orzekający jest związany, stosownie do art. 285j zdanie pierwsze tej ustawy. Zgodnie zaś z ww. art. 285a § 1 Ppsa, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy:
- - przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda,
- - zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.
Wskazane przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie, jednakże badanie szkody dopuszczalne jest dopiero po stwierdzeniu, że strona nie mogła (i nie może) skorzystać z innych środków prawnych, pozwalających na wzruszenie zaskarżonego orzeczenia. Taką interpretację potwierdza treść art. 285a § 2 Ppsa, który pozwala na wniesienie skargi także w wyjątkowych przypadkach, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych. Prawodawca wyraźnie akcentuje w tych przepisach kolejność oceny przesłanek warunkujących możliwość wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, wykluczając jej dopuszczalność w pierwszym rzędzie z tego powodu, że możliwa jest (lub była) weryfikacja zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych.
Jest to zgodne z istotą instytucji przedmiotowego, nadzwyczajnego środka zaskarżenia, który nie zmierza (z zastrzeżeniem art. 285k § 3 Ppsa) do podważenia zaskarżonego orzeczenia, a do uzyskania prejudykatu na potrzeby sprawy przed sądem powszechnym o odszkodowanie, w razie (obiektywnej) niemożności zakwestionowania tegoż orzeczenia.
Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej skargi przypomnieć należy, że zaskarżone postanowienie doręczono skutecznie pełnomocnikowi strony skarżącej 19 listopada 2012 r., jednakże strona nie skorzystała z możliwości wniesienia skargi kasacyjnej w terminie określonym w art. 177 § 1 Ppsa. Skargę kasacyjną złożono dopiero 12 czerwca 2014 r., w związku z czym podlegała ona odrzuceniu, stosownie do art. 178 Ppsa. Okoliczności te znane są składowi orzekającemu z urzędu, w związku z treścią postanowienia NSA z 25 marca 2015 r., I FZ 46/15, oddalającego zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 25 listopada 2014 r., I SA/Sz 806/12, na mocy którego odrzucono skargę kasacyjną od orzeczenia zaskarżonego obecnie skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem.
Już tylko ta okoliczność przesądza o tym, że "zmiana zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych była (...) możliwa" w rozumieniu art. 285h § 2 Ppsa. Podobne stanowisko zajęto w postanowieniach NSA: z 22 listopada 2012 r., II FNP 19/12 oraz z 28 sierpnia 2012 r., I FNP 9/12 (CBOSA), w których wywiedziono, że "sama okoliczność, że skargę kasacyjną odrzucono, nie świadczy o tym, że zmiana lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia nie było możliwe w rozumieniu art. 285a § 1", gdyż "strona miała taką możliwość, z której mogłaby skorzystać, np. poprzez wniesienie w terminie skargi kasacyjnej, w sposób prawidłowy i skuteczny".
Co więcej, z treści analizowanej skargi wynika, że według skarżącego, wskutek uchybień popełnionych w toku postępowania (w zakresie doręczenia zawiadomienia o terminie posiedzenia), nie brał on udziału w rozprawie poprzedzającej wydanie zaskarżonego postanowienia, czym pozbawiono stronę możności działania (por. zwłaszcza k. 1099-1101 akt). Jest to tymczasem podstawa skargi o wznowienie postępowania określona w art. 271 pkt 2 Ppsa. Nawet więc przyjąwszy kontrfaktyczne w okolicznościach sprawy założenie (zważywszy na treść ww. postanowienia o sygn. I FZ 46/15), że niemożność działania nie ustała przed uprawomocnieniem się zaskarżonego postanowienia, uznać by należało, że skarżący mógł skorzystać z ww. środka prawnego, czego również nie uczyniono.
Nieskorzystanie przez stronę z przysługujących jej środków prawnych umożliwiało wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem na podstawie art. 285a § 2 Ppsa, czego jednak skarżący nie uczynił, wyraźnie ograniczając skargę do podstawy określonej w § 1 ww. artykułu i nie przytaczając okoliczności wskazanych w art. 285e § 1 pkt 5 in fine Ppsa.
Mając powyższe na względzie należało orzec jak w sentencji, stosownie do ww. art. 285h § 2 Ppsa. Nie rozstrzygnięto wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania, gdyż art. 285l w zw. z art. 209 Ppsa nie przewidują możliwości przyznania kosztów postępowania w przypadku odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia. O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 Ppsa.