Uzasadnienie
Pismem z dnia 15 maja 2024 r. sędzia NSA Sylwester Golec, na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.; dalej: P.p.s.a.), wniósł o wyłączenie go "od rozpoznania sprawy o sygnaturze I FNP 16/23, która została wyznaczona do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maj 2024 r." z jego udziałem jako sędziego sprawozdawcy w składzie orzekającym.
Odnotować w tym miejscu należało, że w ramach sprawy zarejestrowanej pod sygn. akt I FNP 16/23 przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 24 maja 2024 r., w wyznaczonym wcześniej trzyosobowym składzie orzekającym tego Sądu, miała być skarga D. M. (dalej: Skarżący) o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 306/23, którym oddalono skargę kasacyjną Skarżącego.
W uzasadnieniu żądania wyłączenia (bo tym było powołane na wstępie pismo złożone w trybie art. 19 P.p.s.a.) sędzia NSA S. Golec podał, że w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku podniesiono zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, art. 19 Traktatu o Unii Europejskiej i art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w związku z udziałem w składzie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wydał wyrok w sprawie o sygn. akt I FSK 306/23, sędziego NSA Mariusza Goleckiego, powołanego na stanowisko sędziego NSA przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w sposób wadliwy - w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3).
Sędzia S. Golec, mając na uwadze okoliczność, że na stanowisko sędziego NSA również został powołany przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej w trybie określonym przepisami przywołanej wyżej ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., uznał, że jego udział w rozstrzyganiu sprawy ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku może budzić wątpliwości co do jego bezstronności w tej konkretnej sprawie i dlatego domaga się wyłączenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 P.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.). Na mocy art. 193 P.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy z zachowaniem bezstronności sędziowskiej.
Jak wskazuje Jan Paweł Tarno w Komentarzu do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V (LexisNexis 2011) "Dokonując oceny, czy w konkretnej sprawie wystąpiła przyczyna uzasadniająca wyłączenie sędziego na podstawie komentowanego przepisu [art. 19 P.p.s.a. - dop. NSA], należy mieć na względzie dwoisty charakter bezstronności sędziowskiej. Z jednej strony jest ona "niezbywalną cechą władzy sądowniczej", a z drugiej - indywidualną cechą sędziego, konieczną kwalifikacją do pełnienia tej funkcji - por. np. wyr. TK z 26 czerwca 2006 r., SK 55/05, LexPolonica nr 411521 (OTK-A 2006, nr 6, poz. 67). Istotą pierwszego z tych wymiarów bezstronności, tzw. bezstronności obiektywnej, jest "nie tylko to, by sędzia orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego odpowiadało takim standardom.
Reguły wyłączenia sędziego służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości [...] przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności" - wyr. TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, LexPolonica nr 367720 (OTK-A 2004, nr 7, poz. 67). Drugi wymiar bezstronności, tzw. bezstronność subiektywna, polega na tym, że sędzia musi mieć jeszcze dodatkowo wewnętrzne przekonanie o możliwości wydania wyroku bez faworyzowania któregokolwiek z uczestników postępowania.".
Mając powyższe na uwadze, kierując się względami tzw. bezstronności obiektywnej, żądanie sędziego NSA S. Golca wyłączenia go od orzekania w sprawie o sygn. akt I FNP 16/23 ze skargi Skarżącego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I FSK 306/23, zasługiwało na uwzględnienie. W skardze tej Skarżący kwestionuje bowiem status sędziego NSA M. Goleckiego, biorącego udział w wydaniu tego prawomocnego wyroku, jako osoby powołanej na stanowisko sędziowskie przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., a sędzia NSA S. Golec również został powołany na swoje stanowisko na wniosek KRS ukształtowanej tymi przepisami.
W takim stanie rzeczy na gruncie tej konkretnej sprawy, w szczególności z uwagi na przedmiot skargi w sprawie o sygn. akt I FNP 16/23 i wysunięte w niej zarzuty oraz tożsame prawne położenie obu wyżej wymienionych Sędziów NSA, należało przyjąć, że ma miejsce okoliczność tego rodzaju, która może wywołać, zwłaszcza u stron postępowania sądowego, uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego NSA S. Golca.
Celem unormowania art. 19 P.p.s.a. jest budowanie zaufania, które sądy w demokratycznym państwie muszą wzbudzać w społeczeństwie poprzez usunięcie wszelkich uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności danego sędziego oraz zapewnienia takiej bezstronności poprzez wyeliminowanie podstaw do wysuwania takich wątpliwości.
Wydanie orzeczenia w warunkach mogących wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego narusza "powagę i dobro wymiaru sprawiedliwości" (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1975 r., sygn. akt III CRN 22/75).
Dobro wymiaru sprawiedliwości mogłoby ucierpieć, gdyby w sprawie orzekał sędzia, co do którego istniałyby choćby pozory braku bezstronności w sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1970 r., sygn. akt II CO 18/69).
Zasadne zatem stało się wyłącznie sędziego NSA S. Golca od orzekania w sprawie o sygn. akt I FNP 16/23.
Konsekwentnie do powyższych ustaleń i ocen Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w związku z art. 22 § 1 i § 2 oraz art. 193 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.
s.WSA (del.) D. Mączyński s. NSA R. Pęk s. NSA H. Sęk