Uzasadnienie
I FNP 9/12
Wyrokiem z dnia 10 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Po 83/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 6 listopada 2006 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca 2004 r. do lipca 2005 r.
Wskazany powyżej wyrok wraz z uzasadnieniem został 10 marca 2008 r. doręczony pełnomocnikowi skarżącej.
Dnia 29 września 2008 r. złożona została do akt sprawy I SA/Po 83/07 skarga kasacyjna wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Wniosek o przywrócenie terminu został postanowieniem z 6 października 2008 r. oddalony. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 3 grudnia 2008 r., I FZ 478/08. W rezultacie powyższego postanowieniem z 14 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną skarżącej. Również zażalenie na to postanowienie zostało oddalone (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2009 r., I FZ 45/09).
Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej pismem z 10 kwietnia 2012 r. działając na podstawie art. 285a § 1 i art. 285d w zw. z art. 173 § 1 i 2, art. 174 pkt 1, art. 175 § 3 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej P.p.s.a.), wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 10 stycznia 2008 r., I SA/Po 83/07, w całości.
W powyższym piśmie jego autorka przytoczyła podstawy skargi, ich uzasadnienie oraz przepisy prawa, z którymi zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, powołała również okoliczności mające przemawiać za uprawdopodobnieniem wyrządzenia szkody spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy, jak również za tym, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. W podsumowaniu swoich rozważań strona wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 10 stycznia 2008 r. w sprawie I SA/Po 83/07 oraz o zasądzenie kosztów postępowania i prawa pomocy według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 10 stycznia 2008 r., I SA/Po 83/07, organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 10 stycznia 2008 r., I SA/Po 83/07, podlega odrzuceniu.
Zgodnie z art. 285a § 1 P.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Z rozpatrywanej skargi wynika, że w ocenie strony przesłanki z tego przepisu zostały w okolicznościach sprawy spełnione. Stanowiska tego Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela, gdyż strona nie wykazała, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych nie było możliwe.
Należy wskazać, że zaskarżone orzeczenie to wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego, od którego niewątpliwie przysługiwał środek odwoławczy w postaci skargi kasacyjnej. Stanowi o tym jednoznacznie art. 173 § 1 P.p.s.a. Również strona w rozpatrywanej skardze nie podnosi, że akurat w przypadku zaskarżonego orzeczenia wniesienie skargi kasacyjnej w ogóle nie było możliwe. Co więcej, sama autorka skargi wskazując na okoliczności mające świadczyć o tym, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia nie było i nie jest możliwe, przedstawia tok postępowania niewątpliwie wskazujący na to, że nie tylko zaskarżenie orzeczenia WSA w Poznaniu było możliwe, ale i podjęto kroki do takiego zaskarżenia, tj. wniesiono (po terminie) skargę kasacyjną. Sama okoliczność, że skargę kasacyjną odrzucono i nie przywrócono terminu do jej wniesienia, nie świadczy o tym, że zmiana lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia nie było możliwe (obecna niemożność takiego wzruszenia nie ulega wątpliwości), bowiem bezsprzecznie strona miała taką możliwość, z której mogłaby skorzystać, gdyby np. poprzez wniesienie w terminie skargi kasacyjnej, w sposób prawidłowy i skuteczny (prowadzący do merytorycznego rozpatrzenia skargi kasacyjnej) uruchomiła postępowanie kasacyjne.
W związku z powyższym podkreślić trzeba, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest odrębnym środkiem zaskarżenia orzeczenia, lecz stanowi instytucję nadzwyczajną. W konsekwencji przepisy regulujące dopuszczalność tego rodzaju skargi muszą być interpretowane ściśle. Jak wynika z art. 285a § 1 i 2 P.p.s.a., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie przysługuje od każdego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Oznacza to, że stwierdzenie, iż któraś z przesłanek wskazanych bądź w § 1 bądź w § 2 (zależnie od tego, który z tych przepisów jest adekwatny w danej sprawie) nie wystąpiła, np. zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych było możliwe, prowadzi do konstatacji, iż w takiej sytuacji skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem nie przysługuje, a w przypadku jej wniesienia jest to skarga niedopuszczalna, podlegająca, zgodnie z art. 285h § 1 P.p.s.a., odrzuceniu.
Za takim rozumieniem art. 285a § 1 i 2 P.p.s.a. przemawia istota skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, stanowiącej – jak już wskazano wyżej – nadzwyczajny środek prawny. Skarga ta nie może być zatem w żadnym przypadku traktowana jako alternatywa dla środków odwoławczych, takich jak np. skarga kasacyjna, czy skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz 2011 r., red. R. Hauser, M. Wierzbowski, str. 917). Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia nie może w szczególności zastępować, wyprzedzać ani uzupełniać skargi kasacyjnej, kierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 14 marca 2012 r., I FNP 7/11). Tymczasem to, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia miała w istocie zastąpić skargę kasacyjną, wynika choćby z porównania treści obu pism procesowych, znajdujących się w aktach sprawy.
Analogiczne stanowisko do przedstawionego w niniejszym orzeczeniu zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny np. w postanowieniu z 1 czerwca 2012 r., II ONP 2/12, wskazując, że w świetle art. 285a § 1 P.p.s.a. skarga nie przysługuje, jeżeli stronie przysługiwał środek odwoławczy, jednakże strona nie skorzystała z tego środka lub środek taki został odrzucony.
Na marginesie powyższych rozważań należy zwrócić uwagę na wyjątek od uregulowanej w art. 285a § 1 P.p.s.a. zasady, przewidziany w art. 285a § 2 P.p.s.a., jednak podkreślenia wymaga, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy strona nie wskazywała na spełnienie przesłanek z tego przepisu (zwłaszcza co do zaistnienia "wyjątkowego przypadku" i rangi powołanych naruszeń), stąd Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku badania, czy od zaskarżonego orzeczenia WSA przysługiwała stronie skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem w oparciu o art. 285a § 2 P.p.s.a.
Ze względu na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 285h § 1 w zw. z art. 285a § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Nie rozstrzygnięto wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania, gdyż art. 209 w zw. z art. 285l P.p.s.a. nie przewidują możliwości przyznania kosztów postępowania w przypadku odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.
Zaznaczyć również trzeba, że nawet jeśli uznać, iż zawarty w rozpatrywanej skardze wniosek o "zasądzenie kosztów postępowania i prawa pomocy" jest wnioskiem pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, wniosek ten nie mógł zostać rozpatrzony z uwagi na brak oświadczenia, o którym mowa w § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
----------------------- 1