Uzasadnienie
1. W skardze na przewlekłość postępowania z 10 maja 2013 r. A. S. wniósł o stwierdzenie, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie o sygn. akt I FSK 815/12 (błędnie oznaczonej w skardze jako I SSK 815/12) nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki i o przyznanie z tego tytułu sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł od Skarbu Państwa. Skarga ta wpłynęła do NSA 23 maja 2013 r.
Skarżący podniósł, że w sprawie I FSK 815/12 od 28 czerwca 2012 r., kiedy to NSA rozpoznał wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania decyzji, przez ponad 10 miesięcy nie podjęto żadnych czynności zmierzających do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W ocenie skarżącego było to nadmierne odstępstwo od czasu koniecznego do rozpoznania sprawy.
2. Z akt sprawy I FSK 815/12 wynika, że skarga kasacyjna od wyroku WSA w Olsztynie z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Po 653/11 wpłynęła wraz z aktami sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego 1 czerwca 2012 r. W skardze kasacyjnej podatnik wnioskował o wstrzymanie wykonania decyzji. Na posiedzeniu niejawnym 28 czerwca 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania decyzji. Następnie zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Finansowej NSA z 16 maja 2013 r. wyznaczono rozprawę kasacyjną na 13 czerwca 2013 r., o czym strona została powiadomiona za pośrednictwem pełnomocnika. Po rozprawie 13 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał prawomocny wyrok w sprawie I FSK 815/13.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga na przewlekłość postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.
3. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (vide art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - Dz. U. nr 179, poz. 1843 ze zm.).
Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania). W myśl ust. 2 tego przepisu dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym oraz że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. O nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach.
4. Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość jest bowiem pojęciem, które oznacza, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to, co oczywiste, pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania. Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakim mowa w ustawie z 17 czerwca 2004 r. (vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 11 maja 2005 r., sygn. akt II S 26/05, LEX nr 151808). Skoro pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od długości toczącego się postępowania, to tym samym nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia danego środka prawnego (w tym przypadku skargi kasacyjnej) do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. Zauważyć też trzeba, że fakt korzystania przez strony postępowania z przysługujących im uprawnień procesowych może wiązać się z koniecznością podejmowania dodatkowych działań sądów (np. rozpoznanie zażalenia lub wniosku o przyznanie prawa pomocy, odroczenie rozprawy), które również mają wpływ na wydłużenie się czasu trwania postępowania, co samo w sobie żadną miarą nie może być uznane za bezczynność sądu, a jedynie jest oczywistą konsekwencją wykorzystywania przez strony określonych instrumentów prawnych (vide postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 9 lutego 2005 r., sygn. akt II S 5/05; KZS 2005/7-8/155). Jednakże należy mieć na uwadze prawidłowość podjętych w postępowaniu działań, a zwłaszcza to, czy błędne postępowanie sądu nie przyczyniło się do nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (vide postanowienie Sądu Najwyższego z 29 listopada 2004 r., sygn. akt III SPP 48/04; OSNP 2005 nr 5, poz. 75).
5. Odnosząc powyższe uwagi do skargi A. S. na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie I FSK 815/12, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie tej nie doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.
5.1. Dokonując tego rozstrzygnięcia uwzględniono okoliczności wskazane w art. 2 ust. 2 ustawy - charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania, zwłaszcza zaś to, że obecnie sprawa została już zakończona prawomocnym wyrokiem, a skarżący w czasie oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy nie podejmował żadnych kroków, na podstawie których Sąd kasacyjny miałby możliwość przyspieszenia rozpoznania sprawy.
5.2. Stosownie do § 39 ust. 1 uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2004 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania Naczelnego Sądu Administracyjnego (M. P. Nr 11, poz. 176) sprawy wniesione do sądu rozpoznaje się według kolejności wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Istnieją jednak podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające bądź to wprost z przepisów ustawy, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, bądź to z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których stopień faktycznej i prawnej zawiłości nie jest znaczny, a ich charakter prawny i znaczenie dla strony przemawia za szybszym rozpoznaniem sprawy. W świetle § 39 ust. 2 powołanej uchwały w uzasadnionych przypadkach Prezes Izby może zarządzić rozpoznanie sprawy lub określonych spraw poza kolejnością, o której mowa w ust.
1. Wydanie zarządzenia o rozpoznaniu sprawy poza kolejnością jest zatem możliwe, jeżeli strona o to wnioskująca przedstawi powody uzasadniające rozpoznanie sprawy poza kolejnością. W sprawie I FSK 815/12 skarżący nie złożył takiego wniosku do Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wiadomo więc, czy w ogóle były jakiekolwiek powody uzasadniające wcześniejsze rozpoznanie sprawy. Wobec bierności skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny nie miał podstaw do uczynienia wyjątku od zasady rozpoznawania spraw według kolejności wpływu.
5.3. Jak już wyżej wskazano, przewlekłość postępowania nie może być oceniana jedynie przez pryzmat upływu czasu. Badanie przewlekłości postępowania obejmuje ocenę terminowości i ocenę prawidłowości działań sądu przy uwzględnieniu obiektywnych przesłanek. Nie wystarczy więc samo wskazanie sztywnego okresu dla dokonania danej czynności, akurat w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest on uregulowany, czy też wskazanie zasady szybkości postępowania. Tymczasem skarżący powołał się wyłącznie na okoliczność upływu czasu, nie wskazując na jakiekolwiek nieprawidłowości w podejmowanych czynnościach procesowych, co oznacza, że de facto zarzucał jedynie brak działania w określonym czasie. Skarżący podniósł, że po wniesieniu skargi kasacyjnej wydano postanowienie w sprawie wstrzymania wykonania decyzji, po czym upłynęło ponad 10 miesięcy bez żadnej czynności zmierzającej do rozpoznania sprawy. Z danych Sekretariatu Wydziału I Izby Finansowej Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że obecnie średni okres oczekiwania na rozpoznanie skargi kasacyjnej w tym Wydziale wynosi około 15 miesięcy. Samo rozpoznanie wniosku o wstrzymanie decyzji zawarte w skardze kasacyjnej nie ma znacznego wpływu na ten okres. Z akt sprawy wynika, że skarga kasacyjna w sprawie I FSK 815/12 wpłynęła do NSA 1 czerwca 2012 r., a prawomocny wyrok w tej sprawie zapadł nieco ponad 12 miesięcy później - 13 czerwca 2013 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że czynności zmierzające do wydania rozstrzygnięcia w sprawie I FSK 815/12 były terminowe i prawidłowe, a okresu oczekiwania na wyznaczenie rozprawy nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę.
6. Uznając, że w sprawie o sygn. akt I FSK 815/12 nie zaszły przesłanki do stwierdzenia przewlekłości postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki orzekł jak w sentencji.