Uzasadnienie
W piśmie procesowym z 15 grudnia 2012 r. B. G. wniósł skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy w postępowaniu sądowym prowadzonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku pod sygn. akt I SA/Bk 324/12.
W skardze tej strona zawarła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, uzupełniony następnie wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF. Skarżący podał, że jest bezrobotny bez prawa do zasiłku od 8 lat. Naczelny Sąd Administracyjny wezwał skarżącego o uzupełnienie wniosku o dodatkową dokumentację potwierdzającą jego stan rodzinny, finansowy i majątkowy poprzez nadesłanie:
- oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącego i wyjaśnienia, czy pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną;
- kserokopii zeznania podatkowego skarżącego i jego żony w podatku dochodowym od osób fizycznych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;
- wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków i lokat bankowych, w tym dewizowych, za ostatnie trzy miesiące;
- zaświadczenia o statusie osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku;
- aktualnego, szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego i jego rodziny (opłaty: czynsz, media, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i pożyczek - bankowych i prywatnych, podatki, zajęcia komornicze, inne), ze wskazaniem źródeł ich finansowania (załączyć dowody opłat);
- informacji o źródłach pozyskiwania środków finansowych na powyższe wydatki;
oraz
- innych dokumentów oraz informacji, których treść może mieć znaczenie dla oceny wniosku strony skarżącej.
W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wskazał, że: wobec niego i jego żony orzeczono separację w 2000 r.; nie posiada rachunków bankowych; nie składał deklaracji podatkowych, bowiem nie uzyskuje dochodów; utrzymuje się z pomocy rodziny. Skarżący załączył również zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w L., że pozostaje bezrobotnym bez prawa do zasiłku od 14 czerwca 2012 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego.
Skarżący nie spełnił jednak warunków przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały tylko opisane, a nie wykazane. Wiąże się to zwłaszcza z tym, że skarżący nie dostarczył dokumentów uzupełniających wniosek. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować.
Jedyny dokument, który skarżący dostarczył zgodnie z wezwaniem, to zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, który częściowo przeczy informacji podanej przez skarżącego. Stwierdził on bowiem w formularzu PPF, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od 8 lat, tymczasem z dokumentu wynika, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku od ok. 10 miesięcy. Trudno więc uznać dane podane w tym zakresie przez skarżącego za wiarygodne. Samo zaświadczenie nie obrazuje zaś jeszcze, jaki jest stan majątkowy i finansowy skarżącego.
Sąd administracyjny nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać pozostałe dokumenty, o których dostarczenie wzywał, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.
W niniejszej sprawie Sąd ma do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego, w tym oświadczenie o orzeczeniu separacji nie zostało w żaden sposób wykazane. Zabrakło też zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków skarżącego i jego rodziny. Nie wiadomo również, czy i z kim skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz jakiej wysokości pomoc od rodziny otrzymuje. Na marginesie należy dodać, że w sprawie tej Naczelny Sąd Administracyjny nie może opierać swojego stanowiska na aktach tej sprawy, które w 2002 r. umożliwiły stronie otrzymanie zwolnienie od wpisu sądowego. Inna była wówczas podstawa prawna tej instytucji, jak również podane przez skarżącego dane mogły ulec dezaktualizacji.
Dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Bierność skarżącego w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej i rodzinnej nie stoi co prawda na przeszkodzie do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie jednoznacznej oceny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa.
Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych podlegał oddaleniu.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 193 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.